Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

02 Haziran '20

 
Kategori
Gündelik Yaşam
Okunma Sayısı
836
 

Akıl ve Zeka

Bir insanın yaşamının en değerli armağanı “AKIL”dır. İnsan ya bunun idrakiyle aklını en iyi şekilde değerlendirerek yaşar; ya da onu kullanmadan, sosyokültürel ve çevresel faktörlere bağlı koşullar yüzünden herkes gibi muhafazakâr, kalıplar çerçevesinde yararlı sandığı ancak zararlı düşüncelere mahkum olur!

Hz. Muhammed: “Yâ Âli, herkes Allâh’a BİR ve sâlih ameller kapılarından yaklaşır!.. Sen, aklın ile Allâh’a yakîyn olanlardan ol”, diyor. Hz. Ali’nin hayatını incelediğimizde akıl yönlü bir açığa çıkış, kudret, ‘yaratım’ gücü ve ilim olduğunu görüyoruz. Hz. EbuBekir’de ise HİÇlik hali daha ağır bastığı için pek konuşmuyor ama konuştuğu zaman da tümel bir akıl ile en zor işleri yoluna koyuyor. Bu konuda Hz. EbuBekir’in HİÇliğe giden daha derin bir yaşamı varken, Hz. Ali’nin ise ilim sıfatıyla açığa çıkan bir yaşamı söz konusu.

Aslında madde yaşam koşullarında aklımıza bir fikir geldiğinde, bizde bunu yaratan düşüncenin Merkür’ün etkileriyle oluştuğunu biliyoruz. Merküryen zeka, dışa yani “maddeye” dönüktür. Örneğin, Oğlak burcu aklı temsil eder, ancak bu akıl Kova aklı gibi ‘yüksek akıl’ yani soyut değil somut üzeredir. Ama fikir muhayyeldir; “düşsel” veya stabil değildir ve her şeyi üretebilir. Fikir akla hizmet eder ve bu noktada onu destekler.

Bazen biriyle konuştuğumda veya tartışmaya girdiğim anda, karşı tarafın ruh haliyle empati yapmaya çalışırım. Eğer gerçekten o sohbeti orijin bir şekilde yürütebiliyorsak konuşmaya devam ederim. Ama konuşmalarımızda egoya/‘amigdala’ya ait tortular görüyorsam olayı orada kapatır ve mekandan ayrılırım. Bizi hakikatten koparıp, birimlilik hükmünü yaşatan sohbeti o noktada bitirmek daha doğru olacaktır. Çünkü herhangi bir hadisede mutlak doğru olduğunu düşünmüyorum, düşünemiyorum, düşünmek de istemiyorum! Bu husus şüpheci bir yaklaşımın eseri değil, uyulması gereken bir realitedir.

Örneğin, hiç bilmediğimiz bir ortamda ansızın karşımıza çok değerli insanlar çıkabilir ve çok farklı noktalara parmak basarak yeni açılımları tetikleyebilir. Kuantum üzerine akademik bir eğitim almadığı halde çok enteresan görüşleri olabilir. Bu düşünceler beynimizde bir ampul yakıp, bir anda bizi aydınlatır.

İşte bu gibi bakış açıları yaşamımızda yeni fikirleri tetikleyebileceği için her ortamı değerlendirmemiz ve davranışlarımıza bu doğrultuda yön vermemiz gerekir. Yoksa yaşanan bir olayın duygusal vorteksi bizi aniden hakikatten uzaklaştırabilir.

Nihayetinde fikir akla hizmet eder fakat aynı zamanda irade boşluğundan kaynaklanan cinnî, şeytanî veya melekî bir tesirle geniş planlı düşünmeyi yok edebilir.

Olaylar karşısında haklı olabiliriz ama genelde verdiğimiz tepkiler içsel bir itirazın alametidir. Bu yüzden daha dikkatli davranarak Resulullah’ın özel olarak konuşma izni verdiği insanlardan olmadığımız sürece suskunluğumuzu korumalıyız.

Örneğin; Hz. Ali’ye bu izin verilmiştir. Resulullah’ın: “Ali benden, ben Ali’denim” sözünü hatırlayalım. Bu çok önemli bir vurgudur, anlayan için… Hz. Ali ise verdiği değeri: “Nasıl ki Musa ve Harun kardeşlerse, ben de öylesine kardeşim Resulullah’a, adım ona kardeştir” söylemiyle gösteriyor. Resulullah da zaten soyunun temelini bu yaklaşımla atıyor. O, bizlere 'üreyin' diyor. Üremeyi iki şekilde anlamalıyız: Evlat veya mal-mülk sahibi olmak da üretimin kapsamına girer, ancak esas üzerinde durduğu şey fikrî üretimdir.

Mesela 120. günde alınan tesirlerden birisi de rızıkla alakalıdır. Fakat rızık dediğimiz şey illa maddi anlamda rızkı vurgulamaz! Bu anlamda bizden açığa çıkan rızık mana yönlüdür. Aynı rızkın soyut ve somut anlamları gibi karşıt görüşleri beynimizde kabul ederek, kelimeleri çok yönlü düşünerek algılamamızı genişletirsek etiketlemelerden de kendimizi kurtarmış oluruz.

Yazının başında da söz ettiğimiz gibi fikir akla daima hizmet eder. Akıl bir şeyi düşünüp bir yola girecekse, kendisine birtakım güçlü ve sağlam deliller bulmak için fikri kullanır. Dolayısıyla akıl; fikir özelliğini kullanarak o devreyi tamamlar, orijinalliğini muhafaza ederek yoluna devam eder. Akıl yeterli olmadığı noktada ise yerini imana bırakır.

Aklın zayıf noktası ise vehim gücüdür. Akıl; zeka ile gelen fikirleri, vehim ile suretlendirip oldukça çabuk kabul edebilir. Vehim bu fikirleri kişiye varmış gibi kabul ettirir. Akıl ve irade boşluğundan yararlanır. Bu nedenle zekanın verdiği hızlı kararları iyice sentezlemek üzerine tefekkür etmek gerekir. 

Veritabanındaki yerleşik bilgiler; genetik, çevresel, şartlanma yollu, sorgulanmadan ve hatta farkına bile varmadan kabul edilmiş yaklaşımlardır. Zekası aktif çalışan kişi veritabanını tarayarak kısa vadeli çözümler üretebilir. Burada kedi-fare metaforu üzerinden bir gücün sürekliliği hissedilmektedir. Fare akıl-fikir, vehim ise onu kovalayan kedidir. Bu bataktan kurtuluş yolu imana sarılmaktır. Yoksa kedi sizi pençesine aldı mı vehim döngüsü katlanarak büyür. 
 
Bu noktada imana sarılmak veya akl-ı külle bağlantılı şekilde aklı üst seviyeye çıkarmak gerekecektir. Takdirde var ise yazının başında belirttiğim gibi  ‘Allaha aklı ile yaklaşanlardan’ olursunuz.

 

Ahmed F. Yüksel

Bodrum/Milas 2 Haziran 2020

 

https://www.facebook.com/ahmedfyuksel

https://www.instagram.com/ahmedfyuksel/

https://twitter.com/ahmedfyuksel

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Mutlak doğru olmadığını düşünmek,dediğiniz gibi şüphecilik olamaz,aksine açılacak kapıların(!) ardına götürecek olan en önemli yaklaşımlardan biri olabilir. "İnandığımız gibi yaşamazsak, yaşadığımız gibi inanmaya başlarız";ki bu da hüsrana götürebilir. Sükût ve tefekkür bizi yaradılış maksadımızdaki manalara yaklaştırır. Hz. Muhammed "Susan Kurtuldu!" diyor. Yazınız üzere bir çok şeyi araştırma notlarıma aldım. Çok faydalı bir yazı olmuş yine. Teşekkürler.??

Serpil Serpil 
 23.06.2020 22:42
 

İnsana, kendini bildiren, beynin detaylarını farkettiren ve korunma yöntemleri içeren bu yazıyı değerlendirenlerdir, gerçekte teşekkür edenler. Aklın, sınırlı zekanın aksine, insanı Öz’ünden uzaklaştıran kayıtlardan arındıran, özgürleştiren bir fonksiyonu vardır. Aklını kullanamayan, çocukluğundan bugüne kendine dayatılmış toplumsal şartlanmalarla sınırlı olarak geçirir ömrünü, özgür yaşamdan yoksun bir halde. Her insanda farklı manalar açılmış, programının elvermesiyle, kiminde akıl kiminde ise zeka. Akıl ile zeka arasındaki farkı bilmek, insana fayda sağlayacaktır; zeka kişisel bir olgudur ve dünyalık ve bedene dönük çalışırken, akıl insanı hakikatine madde ötesine yakınlaştırabilen bir unsurdur. Kişilerle bilinçli bir şekilde korunarak fikir alışverişi yapmak, yeni tetiklemeleri beyinde mümkün kılar; bu insana has bir özelliktir. Burada dikkat edilesi inceliği sunduğunuz için teşekkür ederim. Gelen fikirleri An’da iyi değerlendirip, hangi yönümüze hizmet ettiğini farketmek korunmayı beraberinde getirecektir. Yaşadığımız olayların, TEK’in dilemesiyle oluştuğunu farkederek, içselliğindeki tepkilere kapılmayıp imanın galip gelmesidir, insanın hali; ki bu noktada sükuttan başka çare kalmaz. Bu hal, insanda mana açılımını ve ilim yönlü üretimi getirir ki bu da TEK’in belirlediği rızık kapsamında gerçekleşir. Düşünceler akla hizmet eder ve akıl ne kadar gelişmişse o kadar iyi değerlendirir beyindeki bilgiyi; aklın çalışma sınırına gelindiğinde ise iman devreye girer. Aklın handikapı ise, bedene dayanan sınırlı zekasal fikirleri sahiplenerek gerçek zannetmesidir. Bu vehim kuyusundan imanla kurtulma olasılığını belirterek ‘Rabbim imanımı arttır’, diye dua etmenin önemini hatırlattınız. Teşekkür ederim. Saygılarımla

Türkan Gündüz 
 04.06.2020 12:16
 

Akıl,fikir ve iman üçlüsü arasındaki ilişkiyi güzel özetleyen akici ve güzel bir yazı olmuş . Hz.ali nin Allah a aklı ile yaklasmasinin bireysel akıl olmadığı aklı külle dayandığı nokta ve hz.Ali'nin resullah efendimize kardeş olması konusu bir o kadar incelikli bu yaznizda. Teşekkür ederiz.

gönül adamı 
 03.06.2020 23:20
 

Yazinizdaki önemli noktalardan biri , konuşmaya BAsladiginizda karşınızdakinin sizde oluşturduğu açılımlar neticesinde yeni fikirler oluşması veya tam tersi egosal yaklaşımlar ile sizdeki akıcılığı kesmesi söz konusu. Burada bilimsel olarakta kanıtlanmış olan kollektif bilinç ve onun çıktısı olan baglantisal butunsellik ilkesi ile olayları bağlayan akıl ,özelliği nekadar kişisel özellikler ile bagdaşsa da aklı kül özelliği ile kişide iman özelliğine kadar açılımı sonsuz skalada degerledirebilir. Bu yazıdaki ince noktaları değerlendirmek çok önemli . Teşekkür ederiz .

Enis Guller 
 03.06.2020 23:07
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 612
Toplam yorum
: 1991
Toplam mesaj
: 15
Ort. okunma sayısı
: 10242
Kayıt tarihi
: 14.12.11
 
 

Araştırmacı Yazar.. ..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster