Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

17 Kasım '08

 
Kategori
İnançlar
Okunma Sayısı
4038
 

Alevilik nedir ne değildir?

Alevilik nedir ne değildir?
 

Alevilik nedir? Bir din, bir mezhep midir? Bir taikat, yoksa bir cemaat midir? Ya da İslam'ın farklı bir yorumu mudur?

Başlarken

Son günlerde, gündemimizi meşgul eden konulardan biri de, AKP'nin "Alevi Açılım Programı"dır. Ayrıntılarını tam olarak bilmememize rağmen, bu program gündeme geldiğinde, Aleviler'de görünür bir hareketlenme başladı.

Öncelikle AKP karşıtı olan gruplar ve kesimlece, bunun AKP'nin bir seçim yatırımı olduğu söylendi ve bu karşıtlığı toplantılar, yürüyüşler ve mitinglerle eyleme dönüştürdüler.

Bu açılım programı kosunda ortaya atılan görüşlerden biri de, yıllardır CHP'ye oy veren Alevilerin sorunlarına CHP tarafından çözüm getirilememesi ve bu işi AKP'nin, bir seçim yatırımı olsada, çözüme kalkışmasaydı.

Bu konudaki bir diğer öne çıkan görüş de, gündeme getirilen "Açılım Programı"nın Alevilerin isteklerini tam olarak karşılayamayacağı idi. Özellikle de "cemevleri"(cem evleri) konusu bir hayli sorun yaratacağa benzemektedir.

Ara Not-1: Türkçe sözlüklerde ve yazım kılavuzunda, "cem etmek" sözcüğünün dışında, "cemevi" ya da "cem evi" sözcüklerini bulamadım. Bundan, Türkçe Sözlüklerin yazımına da biraz siyaset karışmış diyebilir miyiz acaba?

Yukarıda özetlemeye çalıştığım duyumlar, işin siyasi yanını ilgilendirir. Benim bu bloğu yazmaktaki amacım, "Aleviliğin ne olup olmadığı" konusunda ortaya atılan farklı görüşleri blog arkadaşlarıma aktarmak ve konu hakkında bilgisi olanlara da bir hatırlatma yapmaktır.

Bu bloğumun, bir iki görüşümün kısaca belirtilmesi dışında, genelde siyasi bir yanı yoktur ve tamamen bir tespittir. Bunun için kullandığım kaynaklardaki konuyla ilgili kişilerin görüş ve düşünce farklılıkları da onları bağlar.

Alevilik, bir mezhep, bir tarikat yoksa bir cemaat midir?

Bu soruya gerçekçi bir yanıt verebilmek için, önce Alevilik için yakıştırılan, "mezhep, tarikat, cemaat" gibi sosyal ya da dinsel nitelikli sözcüklerin anlamına bir bakmak gerekir diye düşünüyorum. Tanımlamaları, Türk Dil Kurumu'nun" bir yayını olan Türkçe Sözlük'ten yapacağım.

* Mezhep : Bir dinin görüş ve anlayış ayrılıkları sebebiyle ortaya çıkan kollarından her biri.

* Tarikat : Aynı dinin içinde, tasavvufa dayanan ve bazı ilkelerle birbirinden ayrılan, Tanrı'ya ulaşma arzusuyla tutulan yollardan her biri.

* Cemaat : Bir dinden veya bir soydan olanların topluluğu

* Cemiyet : Dernek, topluluk, toplum

* Dernek : Belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek için kurulan yasal topluluk, cemiyet.

* Topluluk : Nitelikleri bakımından bir bütün oluşturan kimselerin hepsi, toplum, camia, cemiyet

Sözlükte, bu sözcüklerin başka anlamları da vardır ama ben yalnızca konumuz ile ilgili olan anlamları aldım. Okuyucularım, bu tanımlardan birini kabul edebilir ya da kendi bilgi ve düşüncelerine göre farklı bir nitelemede bulunabilirler. Ancak, yukarıdaki sözcüklerin hepsi, zaman zaman çeşitli Alevi kuruluşlarını ya da Aleviliği ifade ederken kullanılmaktadır.

Aleviliğin kısa bir geçmişi

İslam dünyasından sıyrılarak Anadolu'ya gelen Türkler, Müslüman olmalarına rağmen Anadolu'da İslam'dan farklı bir yaşam tarzı sürdürmüşlerdir. Anadolu'daki Türk-İslam toplumu, Arap dünyası ile hemen hemen hiç bağlantı kurmaksızın gelişmiştir. Türkler için Müslümanlık, henüz büyük bir önem taşımıyordu. Onların Müslümanlığı yeni, ilkel, camileri, bilginleri ve Arapçası olmayan bir Müslümanlıktı.(1)

Bu nedenle, Türklerin Anadolu'ya gelişleri ile bu yeni yurtlarında, İslamiyet'in inanç kısmı dışında, güncel hayata uygulanan değer yargılarının değişik bir içerik ve nitelik kazandığı görülmüştür.

Kazanılan bu içerik ve nitelikler, Anadolu eski kültürleri ile birleşince ortaya çıkan sentez, İslamiyet'i, öteki İslam ülkelerindeki İslami değer ve uygulamalarından ayıran özellikler içeren, "Babailik, Mevlevilik, Bektaşilik..." gibi tarikatların doğmasına yol açmıştır.(2)

Bu tarikatlardan, " Anadolu'da Türkmenler arasında ortaya çıkan, başta dil olmak üzere müzik, raks ve resim konusunda daraltılmış olan çemberi kırarak Türkçe'nin yaşatılmasında çok büyük roller oynamış ve belirli bir gelenek ile sanat etkinliği yaratmış bir "tarikat" olarak tanımı yapılan "Bektaşilik", Alevi grupları içinde sayılmıştır.(3)

Alevilik hakkındaki farklı görüşler

* Alevi ayinlerinde kullanılan dilin Türkçe, "semah"ın tamamen Türk kökenli olduğunu söyleyenler, ciddi bir araştırma yapıldığında Aleviliğin, İslamiyet öncesindeki Türk sosyal ve kültürel hayatının bir uzantısı olduğunun belgelenerek kabul edileceğini savunurlar.(4)

* Prof. İzzettin Doğan da, Aleviliğin, Orta Asya Türk geleneklerinin İslam'a monte edilmiş şekli olduğunu ileri sürerek, Aleviliği "Türk Müslümanlığı" olarak tanımlar.(5)

* Abdülbaki Gölpınarlı, Aleviliğin bir tarikat olmadığı düşüncesinde olduğunu belirtir.(6)

* Zaman Gazetesi ise, Aleviliğin "Ehl-i sünnet dışı sapık bir mezhep" olarak görülmesi gerektiğini belirtmiştir.(7)

Ara Not-2 : Bloğumun başında, her ne kadar bu bloğun yalnızca bir tespit olduğunu, yorumsuz olacağını belirtmeme rağmen, (7) numaralı dipnotta belirilen ve maksadını aşmış görüşe katılmadığımı söylemek zorundayım. Sapkınlığa varan aşırılıklar her toplumda ve topluluklarda görülebilir; bunun genelleştirilmesi doğru değildir.

* Medyadan edindiğim bilgilere göre de, bazı Alevi kuruluşları Aleviliğin bir "cemaat" olmadığı görüşünü savunmaktadırlar.

Sonuç : Alevi düşüncesi ve inancı, ister bir "mezhep", ister bir "tarikat" ve istenirse bir "cemaat" olarak kabul edilsin, yukarıda da vurguladığım gibi Alevilik, Orta Asya Türk gelenekleri ile İslam'ın birleşmesinden doğan bir sentez; yani İslam'ın farklı bir yorumudur.

Bloğumun başında, konunun siyasi yanına değinmeyeceğimi söylemiştim ama, bu konudaki düşüncemi ifade etmekten kendimi alamayacağım. Bu konu, yani AKP'nin "Alevi Açılım Programı" aklıselim ile ele alınmazsa, korkarım, Anayasa'da güvence altına almış olan Devrim Yasaları'ndan "...Tekke ve Zaviyelerle Türbelerin Seddine ve Türbedarlıklar ile Birtakım Ünvanların Men ve İlgasına Dair Kanun"un zorlanmasına ya da en azından zedelenmesine yol açabilir.

cdenizkent

_________________ :

(1) Claude Cahen, Osmanlı'dan Önce Anadolu'da Türkler, 1971, ss.91-99
(2) Ahmet Güner, Tarikatlar Ansiklopedisi, Milliyet Yayınları, 1991
(3) Ahmet Güner, A.g.y.
(4) Muharren Ergin, Orhun Abideleri, 1970, ss.29-30
(5) "Kırmızı Koltuk" Programı, Star Televizyonu, 1 Ararlık 1991.
(6) Muharrem Ergin. A.g.y., s.26
(7) Milliyet Gazetesi, 2 Temmuz 1992, s.4

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Ben de Aleviliği Türklüğe bağlayanlardanım.

Kerim Korkut 
 10.11.2016 16:46
Cevap :
Merhaba Kerim Bey...Bloğumu tekrar okumadım; ama, Alevilik için "Türk Müslümanlığı" diye yazdığımı hatırlıyorum...Teşekkürler ve selamlar.  11.11.2016 17:54
 

Sizi çok yordum,o kısımda güldürdünüz beni:))) Biraz daha devam edeceğim,çok kısa.Ben bir mezhebe bağlı hissetmiyorum aslında, yani sorarsanız söylerim ama dinsizim:)Dediğiniz gibi anne baba neyse onu söylüyoruz.Nasıl sunni anne babanın çocuğu alevi olmayacağı gibi alevinin de sunni olmaz:))Size söylediklerim sadece ailemin sevdiklerimin yaşayışlarıdır.Benim önceliğim insan olmaktır.7.madde için size katılamadım.O bir hakarettir,düşünce değil.Yani sadece hakaret içn söylenmiş bir düşünceyi,fikir diye almamalısınız dedim. Hala böyle düşünüyorum.1. yoruma cevaplarınızda kullandığınız kelimeleri ilk defa duydum:)))Madem bu kadar biliyorsunuz,yazı ve yorumculara cevaplarınızda bilmiyomuş gibi davranmışsınız:)Neyse,ben sadece bilgi olsun diye açıklama yaptım.Zaten biliyorsanız sorun yok.İçtenlikli açıklamalarınız için teşekkür ederim.Saygılarımla.

SINIR 
 23.11.2009 19:14
Cevap :
Merhaba..."Oh, be nihayet" dediğime bakmayın...Size yorum yetiştirmekten yorulmuş filan değilim. O bir şakaydır...7. maddeye gelince, onun bir hakeret olduğunu düşünmeniz bana göre biraz yanlış olur..O kişi de kendi bilgilenmesine göre böyle bir karar varmış,,,Biliyorsunuz her türlü düşünceye saygı duymak demokrasinin gereğidir... O öyle söyle diye, Aleviliğin de öyle olduğunu düşünmek de doğru değildir....Takmayın derim...Selamlar.  24.11.2009 11:32
 

Ya da siz laiklik gidecek diye korkuyorsunuz diye,sizce aleviler mezheplerini yaşamaktan vazgeçmeliler mi? Sunniler vazgeçsin.Kapatalım camileri,hiç olur mu?Sizler kabul etmiyorunuz diye,varlığımızı sorguluyorsunuz diye, biz yokmuyuz? Biz varız burdayız, yok olmayacağız.lütfen varlığımızı sorgulamaktan,bizi yok saymaktan,devamlı irdelemekten vazgeçilsin artık. Ben Türk diye birşey yok, sunni diye birşey yok demiyorsam, bunu alevi kültürünün hoş görülüğü sayesinde yapıyorum.Yoksa söylemekte ne var? Sunnilik nedir diye sorarım,var mı yok mu sorgularım?Ama bizler saygılıyız. İnsanların inançlarına karışmayız.Kimseyi alevi gibi yaşamaya zorlamayız.Aşağıdaki arkadaş bize karışmıyormuş artık:))Allah razı olsun:) Ali Bey benim söylediklerimi söylemeye çalışmış sanırım.Bizim ateist olmamız birilerini neden bu kadar tedirgin ediyor.Günah da sevap da bize:)Ateist olanımız da vardır mutlaka,sunnilerde yok mu sanıyor insanlar.Sevgi ve saygılarımla.

SINIR 
 18.11.2009 23:58
Cevap :
Merhaba...Başkalarının, Aleviler ve Alevilik hakkındaki düşünceleri onların bu konuda bilgilenme derecesiyle orantılıdır. Ben şahsen, hiçbir düşüncenin, dinin ve mezhebin karşısında değilim; hepsine saygı duyarım...Alevilik de, bizim kültür sentezimizin unsurlarından biridir ve kültürümüzün bir başka rengidir. Dinsizlik konusu geneldir, her toplum içinde görülür ve buna da saygı duyarım...Ama, Aleviliğin önce siyasi bir hareketle doğduğunu da unutmamak gerekir...Aslında Müslümanlık da öyle...Müslümanlık da bir devlet dini olarak doğmuştur...Siyasete karışmacı olmaları bu nedenle doğaldır...Önemli olan, ne kadar farklı amaçlı olurlarsa olsunlar, toplum içinde birlikte yaşamak esas olmalıdır.  20.11.2009 18:21
 

Sunnilerin alevilik mezhep değildir söylemleri de kendilerini bağlar:)Bizim varlığımız sunnilerin görüp görmemesine bağlı değildir.Bu arada bu 7. madde için gerekenleri söylemişsiniz ama keşke bunları söyleyeceğinize bu şekilde bölücü, hakaret içeren,aşağılayan bir düşünceyi yazınıza alıp,yazıyı kirletmeseydiniz.Çünkü o bir düşünce değil.O sadece madımak,maraş söylemi.Son olarak,aleviliğin bir mezhep olduğunu unutmadan, laiklikle yönetilen bir ülkede ben mezhebimin gereklerini yerine getiremiyorsam,sadece sunni geleneklere göre yaşamak zorunda bırakılıyorsam,sunnilerin her mahallede iki tane olan camilerin yapılmasına katkıda bulunuyorsam,diğer taraftan benim cemevimin ülke böleceği düşünülüyorsa,kendi ibadetimi yapamıyorsam,bırak ibadet etmeyi, yakın zamana kadar alevi olduğumu söylerken korkuyorsam, Türkiye de ki en büyük katliamların alevilere yapıldığını düşünürsem, bu ülke laik diyebilirmiyim? devam

SINIR 
 18.11.2009 23:55
Cevap :
Merhaba...Yanıtınızdan, toplum içinde Aleviliğinizi yeterince rahat olarak yaşayamadığınızdan şikayetçisiniz...Bence bu konuyu biraz abartıyorsunuz gibime geliyor...Yakın çevremde Aleviliğini göğsünü gere gere söyleyen Aleviler var...Bloğumdaki 7'nci dipnota gelince, dikkat ederseniz, Alevilik konusunda farklı düşüncelere yer verdim; ona da yer vermem objektif yazarlığın bir gereğidir...Bunun, Aleviliği kirlettiğini söylemeniz bana doğru bir düşünce gibi gelmedi...Ben yazdığım bloglarda Atatürk'ün bile bazı yönlerini eleştirmişimdir. Bu çok doğal bir davranıştır...Ayrıca ben Alevi olmadığımı söyledim. Aslında Alevi bile olsam ve o bloğu yazsam, o 7'nci dipnotu yine de koyardım...Bilmiyorum analatabildim mi? Her türlü düşünceye saygılı olmak zorunda değil miyiz?  20.11.2009 18:31
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 973
Toplam yorum
: 2471
Toplam mesaj
: 64
Ort. okunma sayısı
: 1389
Kayıt tarihi
: 11.12.07
 
 

İstanbul doğumluyum. İlk, orta ve lise öğrenimi İstanbul'da tamamladım. İstanbul Üniversitesi'nde..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster