Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

19 Temmuz '16

 
Kategori
Dil Eğitimi
Okunma Sayısı
894
 

Anlatım bozukluğu (tümleç yanlışları)

Anlatım bozukluğu (tümleç yanlışları)
 

twiter .com 599.


Tümleç Yanlışları

Tümleç yanlışları, tümleç yüklem uyumsuzluğu olarak ortaya çıkar. Bu uyumsuzluk, dolaylı tümleç, ilgeç tümleci eksikliğinden kaynaklanır.

Dolaylı tümleç eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu

Sıralı, bağlı tümcelerde ortak kullanılan dolaylı tümlecin ilk yükleme uygunken, diğerlerine uymaması anlatım bozukluğuna neden olur. Bu anlatım bozukluğu, tümceye bir başka dolaylı tümleç ya da nesne eklenerek giderilebilir:Bu insanı tanıyoruz ve güveniyoruz
Bu insanı nesnesi tanıyoruz yüklemine uygun, fakat “güveniyoruzyüklemine uygun değildir. İkinci yükleme uygun bir dolaylı tümleç kullanılarak tümce düzeltilebilir: Bu insanı tanıyoruz ve ona güveniyoruz.

Buradan ayrılamam, çünkü mutluyum. Buradan” dolaylı tümleci,” ayrılamam yüklemine uygun, fakat “mutluyum” yüklemi uygun değildir İkinci yükleme uygun bir dolaylı tümleç kullanılarak tümce düzeltilebilir: Buradan ayrılamam; çünkü burada mutluyum.

Seni arabamla evinden alıp eşsiz bir gün yaşatacağım.Seni”nesnesi, “alıpiçin uygun.”Yaşatacağım” eylemine uygun değil,”sana yaşatacağım.”olmalı.

Bizim tek işimiz birbirimizi sevmek, sevmesek bile saygı duymak “Bile” den “sonra “birbirimize dolaylı tümleci getirilmeli.

Dost bizi yalnız bırakmaz, elinden geldiği kadar destek olur.” Kadar” dan sonra “bize” dolaylı tümleci gerekli.

Yaralılarla konuşan ve bilgi veren bakan...Ve” den sonra onlara dolaylı tümleci eklenmeli

Biz politikacılar açık söylediğimiz ölçüde inandırıcı oluruz, inandırıcı olduğumuz ölçüde güven duyuluruz.Bize güven duyulur “denmeliydi.

Çünkü çocuklarımızı gerçekten seviyor, inanıp güveniyoruz.” (Âdem Yargı, Etki Yayınları, “Çocuk Yazarlar Dizisi” önsözünden) İkinci tümcenin yüklemi, “onlara dolaylı tümlecini gerektirmektedir.

Konuklarını kâh oynatıyor kâh duygu dolu anlar yaşatıyor.” (Televole, 16.07.2001)İkinci tümcede onlarasözcüğü eksiktir.

Politikacıyla yakınlaşmayın, uzak durun.” (basından) İkinci tümcede ondan sözcüğü eksiktir (… ondan uzak …).“Birbirimizi kutladık, sarıldık.” İkinci tümcede “birbirimize” sözcüğü eksiktir.

Sevdiğim insanı, daha önceki gibi bir daha yitirmemek için sıkı sıkı sarıldım. Tümcede “ona” sözcüğü eksiktir (… ona sıkı sıkı …).

Hiç kimse beni dinlemedi ve inanmadı.” (öğrencilerden)İkinci tümcede “bana sözcüğü eksiktir 

İlgeç tümleci eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu

Tümcede, gerektiği halde ilgeç tümlecinin kullanılmayışı anlatım bozukluğuna neden olur:

Bu güçlüklere nasıl göğüs gerdi, nasıl başa çıktı?Bu güçlüklere “dolaylı tümleci,” göğüs gerdi” yüklemi için uygun, ancak “başa çıktı “yüklemi için uygun değildir “Göğüş gerdi” yüklemine uygun birtümleç getirmek gerekir Bu da ilgeç tümlecidir :
Bugüçlüklerenasıl göğüs gerdi, bunlarla nasıl başa çıktı?                                                                   DT                                                         İT
Ali, arkadaşı Mustafa’ yı hem çok seviyor hem de kimi davranışlarından dolayı kızıyordu.Sıralı tümcenin “seviyor yüklemi geçişli,”kızıyordu yüklemi ise geçişsiz olduğundan nesne almaz. Bu nedenle “Mustafa’yı nesnesi  “kızıyordu yüklemi uygundeğildir. İkinci tümceye ona” dolaylı tümleci getirilmeli.

“ABD’de yapılan bir araştırmaya göre, kadın doktorlar, erkeklere oranla hastalarına daha çok zaman ayırıp daha fazla ilgileniyor.” (Milliyet, s.26, 15.08.2002)Tümcede “onlarla” sözcüğü eksiktir (… ayırıp onlarla …).

. Belirteç tümleci eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu

Birden çok yüklemi olan tümcelerde, yüklemlerden biriyle uyumlu olan tümleç, diğerlerine uymadığında tümleç yüklem uyumsuzluğu doğar. Bu durumda, yükleme uygun tümleç getirilerek tümce düzeltilir:Adam sürekli koşuyor, durmuyordu. Birinci yüklemle uyumlu olan “sürekli belirteci, “durmuyordu” yüklemiyle uyumlu değil. Bu nedenle “durmuyordu” yükleminden önce “hiç” ya da “bir an bile belirteç tümleçleri kullanılmalı.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Üstat, emeklerinize sağlık. Uyarılarınız çok kıymetli, dikkat edeceğim. Türkçeyi daha düzgün kullanmaya, yazmaya çalışacağım. Bu, bütün yazanların dilimize borcu, bence. Selamlar...

İsmail Hakkı CENGİZ 
 16.08.2016 18:05
Cevap :
İsmail Bey,ben de Türkçeyi ustalıkla,yanlışsız kullanabildiğimi söyleyemem. Önemli olan bu konuda duyarlı olmak.Siz,dilimiz konusunda duyarlısınız.Ben,sadece yapılan genel yanlışlara değindim.Kuşkusuz,bu konu,her düzeydeki sınavlarda ve test kitaplarında var.Ben de 1999'da yayınlanan "ÖSS Dil bilgisi"kitabımdan aktardım.İlginize teşekkür eder;selam ve saygılarımı iletirim.   16.08.2016 23:53
 

Teşekkürler Hüseyin Öğretmen. Böyle yazılara ihtiyacımız çoktur. Esenlikler.

Erdal Ceyhan 
 08.08.2016 4:22
Cevap :
Erdal,ilgine teşekkür ederim.Sağ ol.  13.08.2016 23:47
 

Çok değerli ve önemli bir yazı dizisi oldu bu. Kimilerimiz, ne kadar dile hakim olduğunu düşünse de, doğru anlatım kurallarını bilmeye mutlaka ihtiyacımız vardır. Her bir yazınızı dikkatle ve özenle okudum, kesinlikle istifade ettiğim yerler de oldu. Teşekkür ederiz. Emeğinize sağlık. Selamlar, saygılar...

Filiz Alev 
 07.08.2016 15:18
Cevap :
Filiz Hanım,dil iletişim aracıdır.Bu aracı,doğru,hatasız kullanırsak insan ilişkilerimiz de o denli sağlıklı olur.Ne var ki herkes sizin kadar dil konusunda duyarlı değil.Herkesin sözlü ve yazılı anlatımda eksikleri,hataları olabilir.Benim de vardır.Önemli olan Türkçeye sahip çıkmak;onun bozulmasına,yozlaşmasına fırsat vermemek.İlginize,teşekkür eder;selam ve saygılarımı iletirim.  07.08.2016 20:05
 

Sayın Başdoğan! Bu yararlı yazınızla bilgilendim, çok teşekkür ederim. Selamlar saygılar, sağlıklı ve mutlu günler.NAHİDE ÇELEBİ

NAHİDE ÇELEBİ 
 20.07.2016 10:32
Cevap :
Nahide Hanım,ilgine teşekkür ederim;selam ve saygılarımla.  20.07.2016 12:18
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 333
Toplam yorum
: 1197
Toplam mesaj
: 5
Ort. okunma sayısı
: 1921
Kayıt tarihi
: 04.12.12
 
 

Hüseyin BAŞDOĞAN, 1942'de Malatya- Arapgir'de doğdu.Arapgir Ortaokulunu, Diyarbakır Öğretmen Okul..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster