Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

06 Ocak '18

 
Kategori
Edebiyat
Okunma Sayısı
56
 

Anonim Replikler

Halkbiliminin bağımsız bir bilimsel disiplin olarak ortaya çıktığı dönemde  yaşayan halkbilimciler bir Halk Edebiyatı eserinin en çok anonim oluşuna değer vermişlerdir. Yaratıcısı belli olmayan yapıtlar halkın dimağında olgunlaşan ve yerleşkesi gönül olan kadim değerlerdir. On sekizinci yüzyılın sonlarında Halk Edebiyatı ürünlerini değerlendiren görüş;  kollektif yaratım  şeklinde özetlenebilecek “Topluluk Hâlinde Yaratma” kuramını getiriyordu. Günümüz, Halkbilimi çalışmalarında “Topluluk Hâlinde Yaratma Kuramı” geçerliliğini yitirmiştir.

Sözlü edebiyat yaratmalarına onu anlatan ve dinleyen insan kimlikleriyle ve  üretim-yaratım faaliyetlerini gereksinen insan  yaşantısıyla bakabildiğimizde  halkı da anlamış oluruz. Ayrı ayrı incelendiğinde sayfalarca  yazılacak değerlerimize bir bakıp çıkacağız.  Ata sözleri ile başlayalım. Bütün milletlerin atalarından devrolan, yol, yöntem gösteren, öğüt veren sözleri vardır. Bu sözlere  “kanatlı söz”, “altın söz”, “dilin gülzârı”, “nasihat”, “cevherli söz”, “ibret verici söz”, “halk mektebi”, “halk hikmeti”, “ruhun tabibi”, “aklın gözü” ve benzeri anlamlar içeren isimler verilmiştir. Günümüz Türkiye Türkçesinde, “atasözü” olarak adlandırılır. Formal sanat varlıkları olarak dikkati çeken, geleneksel ifadelerin en kısa şekilleri arasında yer alan ve zamana karşı durabilen yaratımlardır. İlk kez kimin söylediği belli olmayan, ait olduğu kültürü yansıtan kalıplaşmış, nükteli, öğüt verici yönleri ile  gelenekselleşmiştir. “Tekerlemeler”, ses benzerlikleri ile uyaklardan faydalanılarak oluşturulan secili-kafiyeli şiirimsi bir türdür. Ses ve sözlerin akışına göre özel yetenekle ortaya konulan aynı zamanda akıcı ve güzel konuşma pratiği sağlayan eserlerdir.  Tekerleme sözlerinin önemli bir bölümü anlamlı değildir ve konusu yoktur. Bir kısım tekerlemeler tamamen nesir şeklindedir ve hayal ürünü unsurlar ve tasarımların öncelliğinde iç kafiye kurularak dizayn edilen uzunca metinlerdir.  “Bilmece” yaşama ait soyut ve somut pek çok olguyu, çeşitli çağrışımlarla tanımlayan ve çoğu zaman da yanıtlarını bu çağrışımlarda gizleyen, kalıplaşmış sözlerden oluşan  halk edebiyatı ürünüdür.  Kurallı cümle hâlinde sorulan bilmeceler mensur bilmecelerdir. Manzum bilmecelere oranla  mensur bilmecelerin sayısı azdır.  Kafiyeli olmadıkları için hatırda kalmaları zordur. Bu sebeple mensur bilmecelerin değişikliğe uğrama ihtimalleri yüksektir. Manzum bilmeceler ölçüsü, kafiyesi ve nazım birimi olan mısra, dörtlük ve bentlerden oluşmuştur. Manzum bilmecelerin birincil sözlü kültür ortamında yaratılmış olduğu varsayılmaktadır.Kafiyeli ve ölçülü oluşları, manzum bilmecelerin ezberlenerek hatırda kalmalarını kolaylaştıran önemli özelliklerindendir.  “Alkış ve kargışlar” dua ve beddua içeriği taşımaktadır. Anlamları açık ve kesin kalıplaşmış sözler olan alkış ve kargışların kurallı cümle yapısı ve söz dizimleri kolaylıkla değiştirilemez. Mensur ve  manzum şekilleri vardır. Manzum alkış ve kargışlar daha çok mâni ve ninni şeklinde karşımıza çıkar. Kalıplaşmış alkışlar aracılığıyla insanların birbirleriyle olan samimiyeti artar. Toplumsal açıdan bağlayıcı bir unsurdur. Kargışlar ise ayrıştırıcıdır. Anlamlarını bulmakta bir hayli zorlandığımız “deyimler“, çoğunlukla gerçek anlamından farklı yada gerçek anlamını çağrıştıracak yapıda , kendine özgü anlam yükü olan, etkileyici söz söyleme niceliği taşıyan  ve en az iki kelimeden oluşan kalıplaşmış söz öbekleridir. Atasözü, deyim, bilmece, alkış/kargış, tekerlemeler Halk Edebiyatında konuşmalık türler olarak geçer.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 197
Toplam yorum
: 10
Toplam mesaj
: 0
Ort. okunma sayısı
: 75
Kayıt tarihi
: 04.01.12
 
 

Hepimiz birbirini tamamlayan yazma gayretimizle buradayız. Sizlerle paydaş olabilmek için  Yayınlan..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster