Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 
 

AYFER AYTAÇ GAZETECİ YAZAR

http://blog.milliyet.com.tr/ayferaytac

11 Mayıs '20

 
Kategori
El Sanatları
Okunma Sayısı
92
 

Berber Dükkânına vardım

Her gördüğü mesleğe türkü yakan halk ozanlarımız, berberlik mesleğini de unutmamışlar. Günümüzün vazgeçilmezleri berberler içinde, “Berber dükkânına vardım, berberi gördüm de bayıldım kaldım. Aman da berber mis gibi amber” diye çağırıp durmuşlar. Bizde bugün berberi ve berberleri yazıp duracağız. 
 
Çocukluk devrimizde hor meslekmiş berberlik... "Traş eder kelleri, pis pis kokar elleri" diyerek, aileler berbere kız vermezlermiş. Günümüzde her semtte, her mahallede, her sokakta, her köşe başında bir kaç berber ve kuaför görmek kaçınılmaz. İşsiz kalan, traş makinesi alabilen herkes berber dükkânı açmışcasına çoklar. Herkesin nasibi ayrı haliyle, bu meslekten ekmek yiyebilen nasibini yer oturur. Bir süredir de neredeyse tamamı evinde duruyordu. İş yerleri kapalı halde bulunuyordu.
 
Corona virüsü nedeniyle bir süredir kapalı olan iş yeri sahipleri maddi manevi hayli zorluğa girmişti. Berberler ve kuaförlerin sıkıntıları bugün nihayete eriyor, eski yeni tüm müşterilerini saç -baş bakımına bekliyorlar.
 
Berberlik ve Kuaförlük: Her iki başlıkta aynı işlemi işlevselleştirmeye yöneliktir. Keza isimleri farklı amaçları ve icraatları aynıdır. Berberliğin kısaca tanımı ise, saç/sakal gibi kesilmesi kısmen elzem olan kılları deriden arındırma işlemidir. 
 
Eski çağlardaki saçı, sakalı yerlere kadar uzamış derbeder atalarımızı es geçersek, takriben 15. yüzyıla değin insanlar birbirlerini tıraş ederek kıllarından temizlenmeye çalışırlarmış. Elbette bütün bu işlemler iptidai usulle yapılırmış ve yaşamlarını bu şekilde sürdürmeye çabalarlarmış insanlar. Ta ki 15. yüzyıldan sonra saç sakal bıyık kesme kavramını akli melekesi bir hayli yerinde zeka sembolü bir, yahut birkaç birey berberliği meslek olarak toplumlara empoze edene kadar. Zira dayatma o kadar başarılı olmuş ki, bu meslek kısa zaman da yaygınlaşmış, yaygınlaştırılmıştır.
 
Devrim niteliğin de olan bu devinimle halk, topyekûn olmasa da berberliği meslek olarak kabullenmeleri ve mesleğin icabı gereği herhangi bir yerde dükkân açıp ya da seyyar vaziyette sokak ortasın da insanların tıraş olurken ki teşhirciliğini yadırgamış, neyse ki devamında bu hâli hafif travmalarla atlatmışlardır. 
 
O dönemler de berberler elsanatları ustaları olarak adını duyurmuş, nerede ikamet ediyorsa o bölgenin dört bir yanın da nam salmış, rüştünü ispatlamış, kalitesini ortaya koymuş, halkın nezdinde prestijini sağlamış, takdir gören müteşekkir olunan zat-ı şahaneler olmuşlardır. Öyle ki berberler sözü edilen devirlerde saç, sakal, bıyık tıraşından ziyade, otacılık (doktorluk) görevini de icra etmekte ve bu vasfı üzerlerinde gururla taşımaktalarmış. Sünnet, hacamat, diş çıkarmacılık, sülükçülük, kellik, uyuz ve bit tedavilerinde ihtisas yapmış ve tıbbi açıdan kendilerini bir hayli geliştirmişlerdir. Sözün kısası, berberler eski zamanlarda halkı kıllardan temizlemekle kalmamış, sıhhi konularda da yardımcıları olmaya çalışmışlardır. Tabi ellerinden geldiği, sınırlı bilgi birikimleri yeterli görüldüğü kadar. 
 
Cumhuriyetten önce berberlere perukar (Saç ve sakalın kesilmesi, taranması ve yapılması işiyle uğraşan veya bunu meslek edinen kimse anlamı taşımaktadır) deniliyordu. Osmanlı zamanında berberler seyyar olarak faaliyet göstermekteydi. Kahvehane de, sokak ortasın da hatta evlere servis şeklin de berberlik sanatı icra edilmekteydi. Sabun, leğen, ustura berberliği icra eden şahısın, bilumum temel araçlarıydı.
 
Zaman geçti devir değişti. Yeni asır, yeni jenerasyon ve tabi ki teknoloji derken, ayakta kalabilen eskilerden bir dem ve yadigar birkaç meslekten hayatta tutunmaya ve varlık göstermeye çalışabilen berberlik mesleği, elbette muhtelif zamanlarda incinmiş hasar görmüş önemsiz bir meslek olarak addedilmiş ve bu kabul edilmeye çalışılmıştır. Ama sonunda tutunabilmiş, yeniden topluma en güzel şekliyle hizmet etmeye devam etmişlerdir.
 
Devir değişimi, modernleşme süreci, batılılaşmaya hızla geçiş bütün dengeyi alt-üst etse de berberliği yok edememiştir. Çünkü berberlikte zamana uyum sağlamıştır mecburi olarak ve hayatta kalabilmek adına. İstek ve istem dışı transformasyona uğramıştır bu meslekte kendisini. Şayet böyle yapmamış, uyum sağlamamış olsalardı, bu durum onların aleyhine olacaktı. 
 
Peki, onlar yani berberlik sanatını icra eden kimseler bu vaziyetten etkilenmemek için ne yaptı?  İlkin gelişen ve değişen şehir merkezlerinin, en işlek ve can alıcı cezp edici noktaların da dükkânlar açtılar. Sermayesi bir hayli fazla olan kişiler dükkânlarının içlerini son moda makineler ve eşyalarla donattılar. Maddiyatı el vermeyenler ise şehrin ücra köşelerin de varlık gösterir oldular. Dükkânları dâhilin de ki araç ve gereçlerini de mümkün olduğunca daha hesaplı bir o kadar da mütevazı olmasına itina ettiler. Netice de berberlik ve kuaförlük şemsiyesi altında ki iş sahipleri bir şekilde gerek mesleği, gerek iş ortamını, gerekse kendilerini revizyona uğrattılar. 
 
Kadın ve erkeklere özel olarak birbirinden bağımsız açıldı bu iş yerleri. Kadınlara hususi olarak “Bayan kuaförü” açılımı gösterilirken, beylere ise “Erkek berberi” adı altında hizmet verilmesi uygun görülmüştür. 
 
Ayrıca, günümüz itibarıyla yadsınamaz bir gerçek olarak kabul edilen önemli bir faktör vardır ki o da, bayan kuaförlerin erkek berberlerini sollayacak düzeyde, haddinden fazla etkinlik sergilemesidir. Bu demek oluyor ki, bayanlar kuaförlere aşırıcı derece de düşkün ve rağbet etmekte. Esasen yine yakın zaman bakımından ele alınacak bir husus daha var ki o da beylerin hanımlardan aşağı kalmamaya, bir bayanın kendine gösterdiği alakayı ve özeni sakınmadan berberler aracılığıyla bizatihi kendine uygulatmaya başlamaları hadisesidir. 
 
Bir zamanların beyleri, berberlere vardıklarında üstünkörü basit sayılabilecek saç sakal tıraşıyla yetinirlerken, bugünün erkekleri genç yaşlı mefhumu gözetilmeden, bakım onarım işlemine tabi tutulmaktadır. Tabi ki bu işlemleri kendi özgür iradeleriyle yaptırmaktadırlar berberlere. 
 
Eskiden berberlere ne kadar önem veriliyorsa, şimdi o kadar basit, sıradan bulunuyor bu meslek. Eski saygınlığından ve yaptırımcılığından eser kalmamış ne yazık ki. Bu mesleğe adım atmak şimdilerde oldukça kolaylaşmış/kolaylaştırılmıştır bir şekilde. Mesleğin erbabı olmak, ustası olmak ve bu işi uzun süreli yapmış olmak müşteriyi artık alakadar etmiyor. Yani artık cazip bulmuyor müşteri kıdemliliği ve işinde uzmanlaşmış olmasını o iş yerinin ve çalışanının. 
 
Bunun bariz sebebinin şu olduğu var sayılıyor. Müşteri berber ya da kuaför salonuna zuhur ettiğin de anında ilgi, itibar edilmesini bekler ve duygularına hitap edecek birkaç güzel söz duymak ister. Akabinde işlem yaptıracağı ortamın temiz olmasının yanı sıra lüks olması öncelikleri arasın da gelmektedir. Ustalık hüneri tercih sebebi sıralamasında en sondan gelmektedir. Bu kadın içinde erkek içinde geçerli bir kavramdır.
 
Kuşkusuz olarak berber dükkanların da hijyen çok çok önemlidir. Müşterinin müdavimi olabileceği sıradan bir berber dükkânında bile hijyene uyumluluk ve uygunluk ilkesine öncelik verilmelidir. Keza bunu ilk başta berber kişi ilke edinmelidir. Zaten de bu mevzuya yönelik kanun ve yürütmeliklerde mevcuttur. Nihayetin de insan sağlığı her şeyden önce gelmektedir. Yüzlerce kişinin aynı ortamda arınıyor olması ve bu kişiler üzerinde aynı materyallerle çalışılıyor olması elbette hijyen konusunu birincil etken durumlarına sebebiyet vermelidir.
 
Berberlik bir sanattır. Bu artık kabullenilmiş bir hakikattir. Berberlik yetenek işidir. Özveri gerektirir. Hemen öğrenilesi, “evet ben öğrendim, ben oldum” denmesi sakıncalı ve saçmadır.  Bu mesleğin eğitimi ve becerisi herkese nasip olmaz. Şöyle ki bir insan berberlik mesleğini seçmeyi kafasına koyduysa önce zeminden başlamalı, bu işin ustalarından eğitimini almalı. Makas tutmaktan, müşteriye hitap şekline kadar pek çok ders konusu vardır berberlik mesleğinin, meslekte uzmanlaşmak isteyen yenilikleri araştırmalı okumalı ve kendini sürekli geliştirmelidir. Eğer kafası sarmıyorsa ve zekâsı algılayamıyorsa teknik bilgileri, zaten de asla meslekte başarılı olamaz işi yapamaz ve hatta böyle durum da becerisinin olması da mümkünlük sağlamaz. Gerçeğe aykırı bir durum ortaya çıkar. Her ne kadar böyle olması gerektiği söylense de, maalesef günümüz de ehil olmayan berberlik ve kuaförlüğün tanımının ne olduğunu bu işin nasıl yapılması gerektiğini dâhi bilmeyenler, çok biliyor havasında gezinerek sektörde ahkâm keser konumda bulunmaktadırlar. 
 
Bu mesleğin evveliyatı çok mühimdir. Genellikle küçük yaşlarda çırak olarak berberlik mesleğinin ortamına girilir. İşin ustasından yine işin incelikleri ve püf noktaları en ince ayrıntılarına kadar öğrenilir. Eğer kişi bu işi gerçekten meslek olarak görüyor ve kendini topluma en iyi şekilde kabul ettirmek istiyorsa, sıfırdan tüm cefalarına fedakârlıkla katlanıp meyletmeli. Kendini tam anlamıyla işe adapte etmeli, daha iyi nasıl olabilirim ne yaparsam kendimi ilerletebilirim ve tercih edilen berber ve dükkân sahibi olabilirim gelecekte diye daimi düşünmelidir. Düşünmekle kalmamalı tatbik etme yoluna da gitmelidir o kimse. 
 
İşte berberlik ve kuaförlük mesleği böyle bir şey.  Cefakarlık, fedakarlık, kanaatkarlık ve kalenderlik etmenizi bekler bu meslek. Çaba ister, emek ister. Şüphesiz el meziyetinin yanı sıra beyin gücü ve kafa salimliği de ister. Tüm bunlara rağmen rağbet edilen bu mesleğin vefasız oluşu da hakikatler arasındadır.
 
Meslek mi vefasız yoksa mesleği yozlaştıranlar mı vefasızlığı ortaya çıkarıyor? Bu başlı başına bir tartışma isteyen husustur. Ancak tartışmadan ziyade çözüm yolları bulunmalı ki, bu meslek daha fazla dejenerasyona gark edilmesin.  Berberlik ve Kuaförlük mesleğini geçim derdi gayesiyle, hakkaniyetle yapan insanlara adil davranılmalı, onların emeğinin karşılığı verilmeli, yine ve yeniden onlara eski saygınlıkları kazandırılmalıdır.  
 
Ayfer AYTAÇ - ayferaytac.com
 
Büşran Betül Kaya, Erhan Tigli bu blog'u önerdi.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Değişik bir konuya değinmişsiniz. Berberlerin eli pis değil mis kokar bence. Çünkü kolonyayla ve de temizlik malzemeleriyle iç içedirler.Berber tekerlemesi meşhurdur; bir berber bir berbere beri gel, beraber berber dükkanı açalım, demiş.

Erhan Tigli 
 11.05.2020 12:04
Cevap :
Kolonyanın olmadığı bir zamanda söylenmiş bir sözden bahsetmiştim. Geçmişte öyle bilindiğini belirtmiştim. Şimdi elbette mis kokuyorlar. Berber tekerlemesi meşhurdur, sık söylenirse güzel konuşmaya katkısı bulunur. Konuyu değerlendirmenize teşekkür ederim. İyi günler dileğimle, hayırlı ramazanlar. Ayfer AYTAÇ  11.05.2020 17:34
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 500
Toplam yorum
: 246
Toplam mesaj
: 1
Ort. okunma sayısı
: 177
Kayıt tarihi
: 08.12.14
 
 

Gazeteci-yazar ..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster