Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

30 Nisan '14

 
Kategori
Dilbilim
Okunma Sayısı
277
 

Cevap Oyunu

Cevap Oyunu
 

 

İlk kez dün akşam işyerimde, Bayern Münich-Real Madrid ‘rövanş’ karşılaşmasını izlerken işittim o sözcüğü; Süleyman Demirel Üniversitesi öğrencisi Azeri Orhan Hasanov’un, maçı izlerken “cevap oyunu mu?” sorusuyla.

Bir an düşündüm, ne demek istediğini anladım ve, ‘evet’ dedim.

Facebook sayfamda paylaştım bu karşılıklı konuşmayı.  Rövanş sözcüğü için en iyi karşılık/tanım olduğunu düşündüğümü belirtip, sayfa arkadaşlarıma ne düşündüklerini sordum.

Ama önce ülkemizde en yetkin kurum olan Türk Dil Kurumu nasıl karşılık bulmuş Fransızca sözcük (revanche) ‘rövanş’a, ona bakalım;

TDK Türkçe Sözlük, 1969 baskısında (s.623) ‘revanş’ olarak almış sözcüğü: “Kaybedilen oyunun acısını çıkarabilmek için oynanan ikinci oyun.”

TDK 2009 baskısı s. 1662 ‘rövanş’ olarak almış: “Sporda veya oyunda yenilmiş olanın aynı rakiple oynadığı ikinci oyun.”  TDK, web sayfasında da aynı karşılığı koymuş ‘rövanş’ için.

Diğer kaynaklarda da şöyle karşılık bulmuş, rövanş;

Türkçe açısında önemli ve etkin bir dernek, Dil Derneği Türkçe Sözlüğü (web):   “Sporda ya da oyunda yenilmiş olanın aynı rakiple oynadığı ikinci oyun.”

Google’a sordum: “İntikam”, dedi karşılık olarak.

Ekşisözlük : “Spor karsilasmalarinda rakiplerin birbirleriyle yaptiklari ikinci maca verilen isim.”

Uludağ Sözlük : “Daha önce yapılan bir maçın 2.sini oynamaktır.”

Cevap oyunu için, Milliyet Blog’da ‘Pirmete’ ve dilbilimci olarak bildiğimiz dostum, ağabeyim İbrahim Toker; “Bir şeyin karşılığını, cevabını vermek... bence yakışır” dedi.

Bakû’da yaşayan arkadaşım Abdullah Ünal aynen şunları yazmış: “Bugün Azerbaycanda konuşulan Türkçeyle bizdeki Türkçe 1925 yılına kadar aynı idi, sonra bize Ingilizce Fransızca Farsça Arapça sözcükler karıştı. Türk dilli devletlerede Rusça karışmış. ben burada dedemin nenemin konuştuğu Türkçeyle hergün karşılaşıyorum,(göynek,şalvar,don,vs.)”

Bir başka arkadaşım Hüseyin Aktaş:” "cevap oyunu" biraz eksik kalıyor bana kalırsa, ama ilginç de...
dedikten sonra,"sıkıysa bir de bizim sahada görüşelim oyunu" daha uygun.:) esprisini de unutmamış.

TDK’nun hangi kaynağına bakarsak bakalım ya da Dil Derneği, olayı illâ ‘yenilmiş olma’ya bağlamışlar. En ilginci de burası bence. Yani, rövanş karşılaşması sadece yenilen ya da kaybeden olursa oynanıyor, beraberlik/eşitlik halinde oynanmıyor!

En yetkin ve etkin dil kaynaklarımız/kurumumuz, kanımca ‘cevap oyunu’ kadar etkili bir karşılık bulamamışlar ‘rövanş’ için.

Rövanş sözcüğü tanımıyla ilgili İbrahim Toker’in ‘ek olarak’ yazdıklarını göz önünde bulundurursak, benim kuşkumun ve Azeri Orhan’ın kullandığı tanımın ne kadar yerinde olduğu anlaşılır sanırım: “Rövanş sözcüğü, Batı dillerinde (sadece Almancada değil) spor dışı bir başka anlamda da yaygın olarak kullanılır. Örnek: Sen beni yemeğe davet ettin. Zaman geçer, ben de seni (rövanş, yani karşılık anlamında) yemeğe davet ederim. Yani ziyaret, iadeyi ziyaret gibi bir şey:-))) Yani "rövanş" sadece sporda yok.

Son anda değerli blogdaşım Ufuk Kesici hocanın yorumu yetişti, “bunu da ekle” diyerek. Yorum katmadan ekliyorum: “1938 sonrası Türk diline TDK müdahalesi olmasaydı bizim dilimiz de bugün Azerice de olduğu gibi kendi halinde gelişecekti. 1938 sonrası İnönü solculuğu dilden Arapça ve Farsça sözcükleri atalım yerine uydurma sözcükler koyalım furyasına kapıldığından dil şimdi DİL olmaktan çıktı. Bir dostun değindiği Batı dilleri saldırısı o başka konu...Asıl Mustafa Kemal'in  TDK’sını bu hale getirenlerden hesap sorulmalı”

Bu akşam Şampiyonlar Ligi’nin 2. finalistini belirleyecek olan Chelsea-Atletico Madrid  (0-0)’ın  ‘cevap oyunu’ var, 21.45’ten itibaren onu da izleyeceğim.

 

 

 

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Bazen bazı blogları atlarım ya da gecikmeli okurum, bu yazınız da öyle oldu. Rövanş Fransızca bir sözcük (la revanche) ve belirttiğiniz gibi öç, intikam demek. Ancak karşılık anlamına da geliyor. Bizde karşılığını vermek diye bir deyim var ya, bence rövanşa yukarıda belirttiğiniz uzun adlar yerine sadece karşılık ya da oyun olduğunu vurgulamak için karşılık oyunu demek yeterliydi. TDK bunu nasıl atlamış, anlayamadım. Yabancı bir sözcüğe uzun bir Türkçe karşılık konulursa halk onu benimsemez zaten, yani boşuna bir çaba olur. Bir sözcüğün anlamını ayrıntılı olarak açıklamak gerekli, ancak o sözcük kadar kısa bir karşılık da bulunmalı ki kullanılabilsin. Selamlar saygılar.

Güz Özlemi 
 11.07.2014 10:24
Cevap :
İlginç, yorumunuzdan iki ayı geçkin bir süre sonra haberdarım. Ya sistemde bir gecikme oldu ya da ben(çok zayıf olasılık ama) çok geç gördüm. TDK dilimize yön veren bir kurum. Daha dikkatli, daha özenli olması gerekir. Yayınları koskoca ekipler hazırlıyor; hemen tamamı akademik ünvanlı. Elbette yabancı bir sözcüğü en kısa nasıl analatılırsa, onu bulmak gerekir karşılık olarak. Azeriler Türkçeyi bizden iyi kullanıyorlar. Jilet için de bir sözcük duydum onlardan, "yüz kırkıcı" :) Beğenelim beğenmeyelim Jiletten iyi bir anlatım. Traş bıçağı diye de dilimizde olsa da 'jilet' daha çok kullanılıyor. Yüz kırkıcı'ya alışmaya çalışıyorum. Katkı ve yorumunuz için teşekkür ederim.Selamlar, saygılar. H.H.Dulun  20.09.2014 11:10
 

TDK bu blog için şu yanıtı gönderdi, paylaşmak isterim: Prof. Dr. Mustafa S. KAÇALİN Başkan Sayı : 63434571622.031654 Konu : "Rövanş" sözü. 13/05/2014 Sayın Hasan Hüseyin DULUN hdulun@hotmail.com İlgi : 08/05/2014 tarih ve 20142191 sayılı yazı. Türk Dil Kurumunun yabancı sözler için önerdiği karşılıklar Türk Dili dergisinde yayımlanarak ilgililere duyurulduktan sonra kılavuz eserlerde bir araya getirilmektedir. Bu sürede yaygınlaşan karşılıklar yazı dili sözlüklerine eklenmektedir. Batı kökenli rövanş sözü için de Kurumumuzca ikinci karşılaşma karşılığı önerilmiş ve bu karşılık kılavuz eserlerle kamuoyuna ve ilgililere duyurulmuştur. Yaygınlaşamayan bu karşılık Güncel Türkçe Sözlük'e alınmamıştır. Başka bir karşılık önerilmeyen bu söz için yeni bir karşılık bulma konusu gündeme geldiğinde cevap oyunu öneriniz de değerlendirilecektir. Dilimize gösterdiğiniz ilgiye teşekkür eder, bilgilerinizi rica ederim. T.C. ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU Türk Dil Kurumu Başkanlığı Atatürk Bulvarı, 217 06680 Ankara Telefon: +90 (312) 457 52 00 Belgegeçer: +90 (312) 468 07 83 Genel Ağ: http://tdk.org.tr eposta: a.terzi@tdk.org.tr 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir. Evrak teyidi

Hasan Hüseyin Dulun 
 17.05.2014 12:56
 

Türkçe aşıklarının eli ayağı olan TDK web sayfası üç gün sorunsuz çalışırsa ne âlâ! Hafta sonları çoğunlukla girilmiyor ve pazartesiyi beklemek zorundasınız:( Eski blogdaşımız Mehmet Sağlam da dilimize ve TDK’ya az emek vermemiştir! “Cevap Oyunu” bence de "rövanş"ın tam karşılığı değil. Çünkü bu durumda cevabın farklı olacağı düşünülür ki takım/kişi yine yenilebilir ve cevap aynı olur! Belki “Tekrar Oyunu” ya da “Yeni Şans” denilebilir. Selam ve sevgiyle.

Ata Kemal Şahin 
 09.05.2014 9:24
Cevap :
TDK sayfasına ulaşmakta zaman zaman ben de sorun yaşadım. Belli aralıklarla birkaç kez deneyerek, bu ısrarımın sonucunu elde ettim. M.Sağlam hocanın Türkçe özenini biliyorum. "Cevap Oyunu" konusunda benim takıldığım, dildeki yetkin kurum ve derneğin ortaya koyduğu karşılıklardı. Yoksa sizin belittikleriniz de olabilir elbet. Aslında 'cevap oyunu' olmasının da pek sakıncası yok kanımca; 'cevap' derken, illaki "yenildisen yeneceksin" ya da "yendiysen yenileceksin" ön koşulu yok. Katkı için teşekkürler. Selamlar, saygılar.  10.05.2014 12:16
 

Mana ilk oyuna karşılık bir oyun daha diyor. bu durumda basitçe "karşılık oyunu" demek daha anlaşılır bence.

Muharrem Soyek 
 01.05.2014 11:32
Cevap :
Sizin öneriniz de olabilir. Ama olmayacak olanı sanki TDK nın ve Dil Derneği'ninkiler gibi sanki. Cevap oyunu ya da karşılık oyunu çok farketmez. Selamlar.  01.05.2014 15:12
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 355
Toplam yorum
: 1015
Toplam mesaj
: 23
Ort. okunma sayısı
: 1064
Kayıt tarihi
: 16.05.07
 
 

1960 Ankara doğumlu bir Çankırılıyım. İşimin burada olması nedeniyle, Antalya'da yaşamaktayım. Ti..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster