Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

09 Mart '18

 
Kategori
Ben Bildiriyorum
Okunma Sayısı
1768
 

Çorum Bayat İleği Köyü/Tanıtım

Ulaşım:

İleği köyü, Çorum iline 94 km, Bayat ilçesine, ilçenin batısından çay yolu takip edilerek gidildiğinde 9 km, Belören köyü üzerinden gidildiğinde ise takriben 14 km uzaklıktadır. Ulaşımda mutat araç bulunmamakta, köylüler şahsi araçları ile çevre köylere ve ilçe merkezine ulaşabilmektedir. İlçeden ise Çorum ve Ankara’ya düzenli saatlerde araç bulunabilmektedir.

Köken:

Oğuzların Kayı Boyundan geldiği bilinir. Köyün en eski yerleşikleri 'kavaslar' ve 'dinigücükler*' olarak bilinen ailelerdir. Daha sonra köye Emirşah Köyünden Köroğlu soyu ve başkaca yerlerden diğer soylar da gelerek köy bugünkü etnik yapısına ulaşmıştır. Kavaslar, dinigücüklerden de önce köyün ilk toprak ağaları olarak rivayet edilmektedir. Hatta ilk zamanlarda; dinigücük dâhil diğer sülaleler; kavaslar sülalesinin hizmetinde bulunmuş, sonradan duruma göre kopmalar olmuştur. Diğer ailelere ilişkin dikkat çekici hikâyeler araştırılmaktadır. Dinigücüklere ilişkin birkaç bilgi toparlanabilmiştir. Dinigücükler; adını 'dinigücük' lakaplı bir adamdan alır.

Dinigücük isminin kalması hikâyesi de ilginçtir. Osmanlının son zamanlarında dinigücüğün oğlu askerdedir ve gelini ile birlikte yaşamaktadır. Kanun kaçağı olan 3 kişi bu adama sığınırlar; adam bu kaçaklara iyi bakar yiyecek ve kalacak yer verir. Her türlü köy işinde de bu adamları kullanır. Onlara yardımcı olmasının sebebi de zaten, yararlanma amaçlıdır. Ancak ilerleyen günlerde kanun kaçakları, bu adamın gelinine askıntı olmaya başlar. Gelini bu durumu kayınpederine söyler ve adam onlara her akşam olduğu gibi yine yemeklerini vermesini ister gelinden. Gelin hiçbir şey olmamış gibi yemeklerini verir. Gece olduktan sonra adam bu 3 kaçağı 3 çam ağacına bağlar ve diri diri yakar. Bundan itibaren de lakabı artık dinigücük olacaktır.

Dinigücük Soyuna ilişkin diğer bir hikâye de şöyledir: Bu soyun en eskilerinden bir şahıs, ölen babalarının mirasını paylaşmak isteyen kız kardeşini (bacısını) keserek öldürür ve bu olaya şahit olan diğer kardeşleri tarafından: sen dinigücük müsün, n'aptın böyle? denerek hayıflanılır. Dolayısıyla bu adamdan türeyecek sülale, bu olay sebebiyle 'dinigücükler' olarak kalır.

İleği köyünün en eski yerleşiklerinden biri olan Okcuların Orta Asya'dan Karadeniz'in kuzeyine göç ettikleri, önce Çanakkale üzerinden Anadolu topraklarına yerleştikten sonra, Kastamonu'nun Tosya ilçesine, oradan da köyün bugün idari olarak halen bağlı bulunduğu Bayat ilçesi Yoncalı (eski adıyla Lapa) köyüne yerleştikleri rivayet edilmektedir (Bayat ilçesinin de önceden Kastamonu'ya bağlı olduğu bilinmektedir). Burada ise Nuhçuoğulları olarak anılmışlardır.

Yoncalı (eski adıyla Lapa) köyünde bir müddet ikamet eden Okcular, Kalabalık olmaları itibariyle muhtarlık konusunda nüfuz sahibi olmuşlardır. Ancak, bir müddet sonra muhtarlık, köyün başka bir yerleşiği olan Kargaoğullarına geçmiştir. Durum böyle olunca Okcular, 'b*k yiyen kargaya da mı laf düşürüp, lafını dinleyeceğiz?!' Kılavuzu karga olanın burnu b*ktan çıkmaz! diye hayıflanarak köyü terk ederek bugünkü İleği köyüne yerleşmişlerdir. Okcuoğullarının köye yerleşmeleri, sülalenin bazı mensupları tarafından adeta fetih gibi anlatılmaktadır. Köyün bir kısmının bir gece gibi kısa bir sürede teslim alındığı abartılı bir şekilde anlatılmaktadır.

*Dinigücük (dini küçük), yöresel ağızda acımasız, dini inancını hiçe sayarak gaddarca davranan anlamındadır. İleği köyü gidiş güzergâhında bulunan ve Geç Helenistik Erken Roma Dönemine tarihlendirilen Kaplıkaya Kaya Mezarı ve bununla ilişkili olabilecek ardılı Hristiyanlık kültürü izlerinden anlaşıldığı kadarıyla köyde bir zamanlar Hristiyanların da Türkler buraya gelmeden önce yaşadığı düşünülmektedir. Köyde Osmanlı zamanında Hristiyanlık dönemi bir kilise olduğu bilinmektedir. Fakat şu an kilise tamamen ortadan kaybolmuştur. Kilisenin bulunduğu yer ise halen Kilise mevki olarak anılmaktadır. Hatta köyün ismi eski zamanlarda kilisede görev yapan Papaz Leyli adındaki kişiden kaldığı rivayet edilmektedir. Ancak bu rivayet zayıf bir ihtimaldir. Çünkü bu yazının köy adının kökeni kısmında değinildiği üzere, eski ve yeni Türkçede İleği kelimesini çağrıştırır ‘ilgi’ kelimesi ile köyün adının bağlantılı olabileceği daha akla yatkın gelmektedir. Köy yaklaşık 200 yıldan fazla bir geçmişe sahiptir.

Köy Adının Kökeni:

Olasılıkla bugünkü manasıyla ilgi kelimesinden türemiş olmalıdır. Asya Hun ve Karahanlı hükümdar adlarında da geçen İlek adı ile aynı anlama geldiği düşünülmektedir. İleği ismi, ilgi (alaka), ilik/iliklemek kelimeleriyle ilişkili olmalıdır. Bir Türk Uygarlığı olan Karahanlılar Tarihine bakıldığında, bilinen 3 (üç) hükümdarın ön/adında İlig kelimesi kullanılmıştır. Buradan hareketle; İleği için birleştirici, bağlayıcı anlamları çıkarılabilir.

Köy, sosyolojik açıdan da farklı köylerden insanların gelip birleşmesiyle oluşmuştur. Ayrıca, köye yeni yerleşen bir aile, köylüler ile hemen karışıp kaynaşabilmektedir. Ayrıca İncir yetiştiriciliğinde meyvenin tutup gelişebilmesi için ilek meyvelerindeki çiçek tozlarının ilek arıcığı tarafından incire taşınması gerekir. Bunun gerçekleşebilmesi için erkek ağaçlardaki ilek meyvelerinin dişi incir ağaçlarına asılması işlemine ilekleme denir. Bu da bir anlamda birleştirme, aşılama, kaynaştırma anlamı taşımaktadır.

Tüm bu örnekler, İleği'nin kelime anlamı hakkında, "birleştirici" olabileceği yönünde fikir vermektedir. Bir zamanlar ismiyle müsemma bir köy! Birleştirici bir yanı var. Ayrıca Osmanlı Tahrir Defterleri kayıtlarında Emelgidiye adı geçen köy de büyük bir ihtimalle İleği Köyü olmalıdır.

Yine 1530 Tarihli Çorum İli Haritasında da lokalizasyon (yer) olarak kısmi değişiklikler olsa da İleği olarak köyün adı geçmektedir. Köyde zamanla sülaleler tekrar şekillenmiştir. Ancak köyde yaygın soyadları sırasıyla şu şekildedir: AK (oldukça azalmış durumda), ASİLER (nispeten baskın), ÇINAR (tek bir aile ile temsil ediliyor), KABAKCI, KARAKULAK, KÖROĞLU, OKCU (nispeten baskın), YANIK, YERLİ (tükenmiş durumda).

Sosyal Hayat:

Köy sosyal hayatına dair en renkli ve spesifik unsurlar düğünlerde kendini gösterir. Düğünlerimizde Çorum folkloruna özgü 'ağırlama' ve 'yelleme' olarak bilinen halaylar çekilir; bazı köy seyirlik oyunu sahneleri (köse, deve ve kızlar bu oyundaki bazı karakterler) canlandırılır. Köyde muhabbeti bol bazı eski kulağı kesikler, Meddah ve orta oyununu hatta Cem Yılmaz'ı bile aratmazlar :))

Mutfak:

Köyde mutfak kültürüne dair Çorba: keşkek aşı, toygalıaş, tarhanaaşı, katıklıaş, sütlüaş, bulgur aşı, çiğirdekaşı... Yemek: bamya, yırtma (bağ yaprağından), kabuk fasulye, erişte-mantı, çilbir(soğandan), sarma (lahana ve bağ yaprağı)... Salata: domates salatası, patates salatası, turp kavurması... Tatlı: malak (buğday unu ve pekmezle yapılır), gül baklavası, kabak tatlısı, sütlaç... vb. çorba, yemek, tatlı ve salatalar köye özgü yöresel damak tadı zevkiyle yapılır. Özellikle köyde, domates mevsimi çıktıktan sonra, tarhana çorbası ve domates salatası (çoban salatası ) çok sevilerek tüketilir.

Bundan yaklaşık 15-20 yıl evvel köyde; elma, armut, ayva gibi meyveler; domates, salatalık, patates gibi sebzeler yoğun miktarda üretilmekteydi! Bu gün ise söz konusu ürünlerin verimi düşmüştür. Bu duruma büyük oranda susuzluk sebebiyet verirken, diğer sebepler henüz araştırılıp ortaya konmamıştır. Kısacası; köyün ana geçim kaynakları arasında yer alan tarım ve hayvancılıktan elde edilen üretim durma noktasındadır. Bu noktada her İleğili bu durumla alakalı ne yapılabilir? sorusunun cevabını aramalıdır.

İklim ve Bitki Örtüsü:

Köyün iklimi; coğrafi bölge olarak Karadeniz iklimi etki alanında olmasına rağmen köyde yazlar sıcak ve kurak kışları soğuk ve kar yağışlı geçen karasal iklim hâkimdir. İç Anadolu ve Orta Karadeniz tipi iklim ve bitki örtüsü hakimdir. Köy ve çevresi orman ve mera alanları yer yer meşe ve çam ağaçları ile kaplıdır. Bu haliyle bir dağ-orman köyüdür. Ayrıca nispeten fazla olmamakla birlikte yemişen, alıç, kuşburnu, kızılcık vb. ile kaplıdır. Bahçelik alanlarda ise elma, armut, ayva, iğde, kiraz, ceviz vb. ağaçları ile kabak, lahana, marul, patates, domates, nispeten patlıcan, çilek, fasulye gibi meyve - sebze yetiştirilmektedir. Yukarıdaki paragraflarda bahsedildiği üzere meyve ağaçlarında ve sebze bitkilerinde genel olarak verim oldukça düşüktür.

Yıllara göre nüfus verileri:

Sayım Yılı / Kişi Sayısı

2017: 148 (Erkek: 74 – Kadın: 74)

2016: 156 (E: 78 – K: 78)

2015: 164 (E: 84 – K: 80)

2014: 180 (E: 93 – K: 87)

2013: 207 (E: 104 – K: 103)

2012: 222 (E: 109 – K: 113)

2011: 246 (E: 119 – K: 127)

2010: 260 (E: 126 – K: 134)

2009: 307 (E: 147 – K: 160)

2008: 320 (E: 160 – K: 160)

2007: 379 (E: 187 – K: 192)

2000: 460 (E: 207 – K: 253)

1997: 408 (?)

1990: 520 (E: 220 – K: 300)

1985: 525 (E: 225 – K: 300)

1965: 546 (?)

1935: 337 (?)

1840: 7 hane, 35 kişi

1576: 36

Milli Mücadele Dönemi Şehitlerimiz (Bilgisine Ulaşılabilen):**

Adı / Baba Adı / Lakap-Sülale / Doğum Yılı / Savaşılan Cephe / Şehadet Tarihi

Osman / Mustafa / Deli Mehmet Oğulları / 1884 / Çanakkale / 1915

Sadık / Osman / Kabakcı Oğulları / 1887 / Çanakkale / 29/05/1915

Himmet / İbrahim / Kabakcı Oğulları / 1897 / Garp Cephesi (İstiklal Savaşı) / 10/11/1921

Ramazan / Ömer / Aşçıoğulları/ 1896 / Garp Cephesi (İstiklal Savaşı) / 31/08/1921

**Bilgiler, Çorum/Bayat Kaymakamlığı Şehitlerimiz ve Gazilerimiz Arşivinden Alınmıştır. İsimler, e-Devletteki Soyağacı ve Milli Savunma Bakanlığının uygulamasından da bir ihtimal takip edilebilir. Muhtarlık Yerleşim yerinin köy tüzel kişiliği alması ile birlikte köyün tüzel kişiliğini temsil etmesi için köy muhtarlık seçimleri de yapılmaktadır.

Seçildikleri Yıllara Göre Köy Muhtarları:

Seçim Yılı / Muhtar

2004: Halil Yanık – halen

1999: Ahmet Asiler

1994: Ahmet Asiler

1989: Bilal Okcu

1984: Bilal Okcu

1974: Sadık Okcu

1969: Sadık Okcu

1959: Rıza Asiler

1950: Ethem Asiler

Eğitim Sağlık vb.:

Köyde, birkaç yıl önce, ilk beş yıl eğitimi için çoklu sınıf eğitimi veren, kagir tek kat binalı iki derslikli, 1-2-3-4-5. sınıfların birlikte eğitim gördüğü, sobalı eğitim veren, zorunlu hizmet süresi 6 yıl bir ilkokul vardı. Ancak giderek nüfusun azalmasıyla, birkaç öğrenciye düşen öğrenci sayısı nedeniyle tamamen taşımalı sistemle ilçeye gidilir. Stabilize okul bahçesi içerisinde mini bir çocuk parkı mevcuttur.1856 yapımı bir ahşap karkas içi sonradan tadilat edilmiş beton mimari cami bulunmaktadır. Ancak ne yazık ki, belki de yeterli cemaat olmadığından, uzun yıllardır imam ataması yapılmamıştır.Köyün içme suyu ve kanalizasyon şebekesi vardır. PTT şubesi ve PTT acentesi yoktur. Sağlık ocağı veya sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan yol, 2016 yılından itibaren soğuk döküm asfaltlıdır. Köy içi kilit parke taşı döşelidir. Olası bir yangına karşı korunma sistemi mevcuttur. Köyde elektrik ve sabit telefon vardır. Ayrıca; köyün en eski yapısı olabilecek köy camiinin 1856 Osmanlı Islahat Fermanı yıllarında yapıldığı bilgisine ulaşılmıştır.

Mevcut Etnik Yapıya Dair:

Köydeki nüfusun bir bölümü oluşturan Kabakcı ve Okcu soyadını taşıyanlar Yoncalı’dan Lapa), Yanık soyadını taşıyanlar, Kuruçay’dan, Asiler soyadını taşıyanlar İskilip’ten, Köroğlu soyadını taşıyanlar, Emirşah Köyü’nden, Horoz soyadını taşıyan İleği’nin mahallesindekiler ise Bayat’ın çeşitli köylerinden küçük aileler halinde gelen topluluklardır. Nispeten az olmakla birlikte başka aileler de zamanla köye yerleşmişlerdir. Köyün ilk yerlileri bugün YERLİ ve AK soyadını taşıyan ve köyde tek bir haneye kadar düşen iki ailedir. Bu konu ilgililerce araştırıldıkça ortaya konacaktır.

Geçim Kaynağı:

Köy halkı geçimini hayvancılık, tarım ve mevsimlik inşaat işçiliği yaparak sağlamaktadır. Köy her yıl göç verdiği için hem nüfus azalmakta hem de tarım ve hayvancılık gerilemektedir. Ancak söz konusu ekonomik uğraşlar yeterli olmadığından erkekler yaz aylarında şehir merkezinde ya da dışında inşaat sektörüyle uğraşmaktadır. Bunun için devlet ve halk destekli çözüm yoları aranmalıdır.

İleği Köyü Türbesi:

Köyün yaslandığı yamacın üst kısmında, yaklaşık bir dönüm arazi üzerinde meşeliklerin içerisinde, iki yatırın yer aldığı İleği Köyü Türbesi adıyla bilinen bir türbe bulunmaktadır. Türbenin girişinde solda bulunan yatırın Horasan ermişlerinden Mehmet Efendi, ileri ısımda mescide yakın konumlanmış yatırın ise yine Horasan ermişlerinden Yaşar Baba olduğu düşünülmektedir. Bugün itibariyle söz konusu türbenin çevre ve peyzaj düzenlemesi yapılmış; mescit ve müştemilatı, lavabo-WC, ahşap oturma bankları, mini kamelyası, buz gibi soğuk, bal gibi tatlı Göyünükbeleği suyu, her türlü mutfak eşyası (KENDİN PİŞİR KENDİN YE! VE TEMİZLE! Kuralı) ile özellikle bahar ve yaz aylarında ziyaretçilerini beklemektedir.

Mürsel OKCU / murselokcu@yandex.com

 

  • Basılı ve Elektronik Kaynaklar:
  • Bacı, R. (2015). Çorum-Bayat/Çay Köyü Osmanlı Temettuat Defterleri. (?): Bilinmeyen Yayıncı.
  • Bacı, R. (2016). Çorum Sancağı'nın İskilip Kazasına Bağlı Bayat Nahiyesi'nin İdari Statüsü ve 19. yüzyıl Ortalarındaki Sosyo-Ekonomik Yapısı. (Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı= Yayımlanmamış Y.L.) Kütahya. Erişim Tarihi: 08/02/2019.https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  • Bacı, R. (?). Osmanlı Dönemi Bayat Nahiyesi'nin İdari ve Sosyo-ekonomik Yapısı (1844-1845). Çorum: Bilinmeyen Yayıncı.
  • Şahin, K. Ş. (2016). Çorum Bayat İlçesinin Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemindeki İdari Durumu. International Journal of Cultural and Social Studies (IntJCSS). Erişim Tarihi: 08/02/2019.http://dergipark.gov.tr/download/article-file/338510.
  • Şahin, K. Ş. (?). Çorum Bayat İlçesi Tarihi (Nüfus ve Temettuat Defterleri). Ankara: Sinopsis Yayınları.
  • Özaydın, A. (2001). Karahanlılar. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Cilt: 24; sayfa: 406, Erişim tarihi:18.12.2015/http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=d240406.
  • Uçakçı, İ. (2013). Oğuz Boyları (Çorum, Yozgat, Kırşehir, Kırıkkale, Çankırı Yöresi'nde Oğuz Boyları Aşiret, Oymak, Cemaatler). İstanbul: Bilgeoğuz Yayınları.

 

  • İlgili Linkler:
  • http://www.corumbayat.gov.tr/
  • https://corumbayat.bel.tr/
  • http://www.egitimhane.com/ilegi-ilkokulu-o975248.html
  • https://tr-tr.facebook.com/ilegikoyu.corumbayat
  • https://www.habercim19.com
  • http://ilegiilkokulu.meb.k12.tr
  • http://ilegikoyu.blogcu.com/corum-bayat-ilegi-koyu/1172973
  • https://www.ilkokullar.com/corum/bayat/ilegi-ilkokulu/7006
  • http://www.nufusune.com/9326-corum-bayat-ilegi-koy-nufusu
  • https://tr.wikipedia.org/wiki/İleği,_Bayat
  • https://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=242180

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 10
Toplam yorum
: 3
Toplam mesaj
: 0
Ort. okunma sayısı
: 452
Kayıt tarihi
: 13.09.11
 
 

1986 tarihinde Çorum/Bayat İleği Köyü'nde doğdum. İlkokulu İleği'de, ortaokul ve lise öğrenimimi ..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster