Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

18 Mart '20

 
Kategori
Dil Eğitimi
Okunma Sayısı
20
 

Değişen, Değişmeyen Dil

 
 
Toplumlar birtakım dış etkilerle değiştikçe, diller de kimi yönleriyle değişip gelişir. Bunu görmek için, ilke / az gelişmiş toplumlarla ileri toplumların dillerine bakmak yeterlidir.
 
Gerçekten dil değişmese, ilerleme olmazdı. Düşüncenin / bilimin değişmesi dilin de değişmesi demektir. Çünkü “ düşüncelerin gelişmesi, yeni yeni düşüncelerin doğmasıyla kültür alanında da yükselmeler olmakta, ortaya çıkan yeni kavramlara bulunan karşılıklar , dilin sözvarlığını geliştirip değiştirmektedir. “(Dr . K . İmer)
 
 
Çağdaş dilbilimin görüşü budur. Saussure’ün biraz çelişkili biçimde ele aldığı görüş ise, Berke Vardar’ın belirttiği gibi, 19.yüzyılın anlayışını yansıtmaktadır .
 
Peki, dillerin değişmeyen / hep aynı kalan yönleri yok mudur? Vardır. Dillerin değişmeyen yönleri, özyapılarını oluşturan dizgesel nitelikleri, başka bir deyişle, temel özellikleridir. Örneğin, sözcük yapısı bakımından Türkçe, eklemeli; Arapça, bükünlü bir dildir . Türkçede yapım ekleri, değişmeyen köklere getirilir: göz-lük, bil-gi ... gibi. Arapçada ise kökler, sözcük yapımı sırasında önemli değişmelere uğrar: şekil, teşkil, teşekkül, müteşekkil, eşkal, teşkilât, teşekkülât gibi.
 
Dillerde, anlatımın ana çatısı (öğe sırası) da değişmez.
 
Sözdizimini her dilin anlatımda oluşturduğu, başvurduğu sözcük dizgesi olarak tanımlayabiliriz. Sözdizimi dilden dile değişir.Türkçede sözdizimi şöyle oluşmaktadır:
 
 
1. Yargı öbekleri (Tümce )
 
2. Belirtme öbekleri ( Yargısız anlatımlar )
 
 
1. Yargı Öbekleri
 
Yargı öbeği deyince tümce anlaşılmalıdır.Tümce, yargı bildiren söz dizisidir. Bu söz dizisinin oluşmasında Türkçenin değişmezlik, değişebilirlik kuralları dikkate alınır.
 
. O bugün kitapçıdan kitap aldı.
Yardımcı öğeler Temel öğe :
 
Türkçenin genel kalıbı
 
. ..... kitap aldı. / ... kitapçıdan aldı. / ... bugün aldı. / ... o aldı.
 
Yargılı anlatımda önemsenen öğe yükleme yaklaştırılır. Eğer eylem önemsenirse devrik anlatıma başvurulur.
 
. Besle kargayı oysun gözünü.
 
Sözdizimi dilin düşünce düzenidir. Sözdizimi bozulunca düşünce düzeni de bozulur.Etkisinde kaldığımız dillerin sözdizimiyle düşünürüz; Osmanlıca, çeviri dil özellikli Türkçe .
 
 
2.. Belirtme Öbekleri
 
Belirtme öbeği, kavramlar arası ilişki kurar.
 
Kavram, nesnelerin, biçimlerin, olgu, durum ve devinimlerin dilde anlatım buluşudur.
 
Değişik ses ve biçimlerle, değişik yollardan oluşan sözcük somut ve soyut kavramları karşılar.
 
Söze dönüşen nesne dile özgü bir genelleme, bir soyutlamadır.
 
Ad soylu sözcükler doğrudan doğruya kendi aralarında ilişki kurarak belirtme öbeklerini oluştururlar.
 
Belirtme öbekleri yargısız anlatımlardır.
 
Ad tamlaması
 
Okul bahçesi / okulun bahçesi /okul bahçesinin duvarı
*
Önad tamlaması
kırık sandalye / beş yüz / birkaç kişi / masmavi deniz
*
Adıl tamlaması
benim evim / bizim yurdumuz / senin oyuncağın
*
Sayı öbeği
yüz beş / on dört / yüz elli
*
Belirteç öbeği
en büyük(eserim) / daha güçlü (atlar) / pek çok (sevmek)
*
Ad öbeği
savaşa hazır / içten pazarlıklı / evde eve / papatyadan beyaz
*
San öbeği
İsmet Paşa / Türkay Öğretmen / Ali Yüzbaşı
*
İlgeç öbeği
akşama dek /dev gibi /denize karşı / çocuk için
*
Bağlaç öbeği
hak ve kuvvet / Oya ile Veli / O ya da ben / ya o ya ben
*
Ünlem öbeği
hey Dirse Han / aziz İstanbul/ a budala / ey bülbül
*
İkileme öbeği
sıra sıra / az çok / eş dost / şırıl şırıl
*
Eylem öbeği
boyun eğmek /can atmak / yardım etmek
*
 
Anlatımın sözdizimsel bağlantısında dilin öbeklerden oluştuğunu gördük.
 
Dilin bu değişmez özelliği yanında ozanların, yazarların, dilbilimcilerinin dile işlerlik kazandırmasını da dilin değişebilirlik özelliği olarak adlandırabiliriz
 
Ses değişmeleri:
 
edgü / eyyü / eyü / iyi ;
 
anlam değişmeleri :
 
yavuz : kötü – yiğit;
 
ödül : güreşte kazanana verilen armağan (geçmişte), her yarışmada kazanana verilen armağan ( bugün ) /
 
sözcük değişmeleri :
 
bediz / bezek / süs . Bu üç özellik dilin değişebilirlik özelliklerindendir.
 
Türkçe toplumsal gelişmeye koşut olarak kendini yeniliyor.
 
Türkçeyi, toplumumuzun ulusal dili olarak doğru, anlaşılır biçimde kullandığımızda anlaşmamızın kolaylaşması, toplumsal barışımızın sağlanması gerçekleşecektir. Türkçe, toplumsal yaşamımız için bu denli önem taşımaktadır.
 
Kısacası, dilin bir değişmezlik ekseni, bir de değişebilirlik yönü var. Dilin değişmesinde ise, daha çok, onu işleyip geliştiren ozanlar / yazarlar ve bilginler etkili olur.
 
 
ETEM SEVİK bu blog'u önerdi.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
 
Toplam blog
: 1064
Toplam yorum
: 308
Toplam mesaj
: 19
Ort. okunma sayısı
: 702
Kayıt tarihi
: 24.03.12
 
 

Türkay KORKMAZ, umuda yolculuğu ertelemez. Mermeri delenin damlanın sürekliliği olduğunu bilir. Y..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster