Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

04 Temmuz '18

 
Kategori
Dil Eğitimi
Okunma Sayısı
30
 

Dil Eğitimi 7

Dil Eğitimi 7
 

İÇERİK YÖNÜNDEN PARAGRAF ÖRNEKLERİ

Gelişme bölümündeki gelişme paragraflarında bir olay anlatılabilir, çözümleme ya da yorum yapılabilir, düşünce işlenebilir, konuyla ilgili bilgi verilebilir..Paragraflar içerdiği özelliklere göre şöyle adlandırılır:

. Olayparagrafı : Konusu olay olan paragraf

. Betimlemeparagrafı : Konuyu sözcüklerle resim yapar gibi anlatan paragraf

. Açıklamaparagrafı : Konuyla ilgili bilgi veren, açıklama yapan paragraf

. Düşünceparagrafı : Bir düşünceyi savunan,değerlendiren soyut konulu paragraf

. Çözümleme ya da yorumparagrafı : Konuyla ilgili olumlu olumsuz görüş bildiren, paragrafta anlatılanı kendince görüş oluşturacak biçimde değerlendiren paragraf

Paragraflar içinde çoğu kez olay, betimleme, çözümleme, açıklama birlikte yapılabilir.Bu durum yukarıda sıralanan paragraf türlerinin kimi kez birlikte iç içe kullanılabileceğini gösteriyor.

Örnekler :

. Olay-betimleme paragrafı

“Üzeyir, damatlarıyla beraber iki gözden ibaret damını son bir kere daha gezdi. Unutulmuş bir şey olup olmadığını araştırdı. Kadın, ortada bir iğne bile bırakmamış, en önemsiz eşyaları dahi denklere yerleştirmiştir. Kerpiç odalar çırılçıplaktı. Buna rağmen, Üzeyir’e bu odalarda yine bir şey unutulmuş gibi geliyordu.

Bu duygusunu yatıştırmak için köşe-bucağı tekrar tekrar araştırdıktan sonra elleri boş olarak avluya çıktı. Hiddetten kısılan bir sesle damatlarına:

-Ne duruyorsunuz ortalıkta? diye bağırdı. Denkleri arabalara yüklesenize!..”

(Orhan HANÇERLİOĞLU)

Yukarıdaki örnek paragrafta olay, betimleme birlikte verilmiştir.

. Düşünce paragrafı

“Sokrates, iyilik ve kötülük kavramını ortadan kaldırmakla suçlanır. Beni en çok düşündüren konulardan biridir bu. İyilik mi önceydi, kötülük mü? İyilik önce olsaydı, kötülüğün ortaya çıkmasına ne olanak, ne zorunluluk kalırdı. Demek kötülük önceydi ve iyilik ondan, kötülükten çıktı. Hadi doğrusunu söyleyiverelim, kötülükten başka bir şey değildir iyilik.”

(Sınav dergisi 1998, sayı 9, s.3)

Yazar, kötülük, iyilik kavramları üzerinde düşündüklerini  sıralayarak  “iyiliğin kötülükten doğduğu” düşüncesini vurgulamaktadır.

. Açıklama-betimleme paragrafı

“Mızmız,dırdırcı insanları hiç sevmem. Bu adamlar yaşamanın sevinçlerine yan çizer, dertlere can atar, dertlerle kaynaşırlar. Sinekler gibi cilalı pırıl pırıl yerlerde tutunamaz; pürtüklü, pürüzlü yerlere abanır, oralarda rahat ederler; ya da sülükler gibi kara kan içer, kanla beslenirler.”

(ABC Anlam Taraması  2, 1994, s.4)

Yazar düşüncelerini açıklayıcı anlatımla dile getirirken betimlemelere de yer vermiş. Açıklama, betimleme iç içe.

. Açıklama Paragrafı

“Her roman, öykü belirli bir zaman dilimi içinde geçer. Günün hangi saatinde, yılın hangi mevsiminde geçiyor anlatılanlar? Ne kadar sürüyor? Buna nesnel zaman diyoruz. Elbette okuduğumuz yazınsal metinleri algılayıp kavramada metne bu açıdan bakmalıyız. Öte yandan bir de öyküleme zamanı vardır. Bir durumdan başka bir duruma geçişi gösterir.Geleneksel anlayışa göre öykülemede zaman A’dan Z’ye doğru bağlantılı bir gelişim çizgisi izler. Ancak kimi öykü yazarları bu çizgiyi sürdürmez.Bunun tersine öykü kişilerinin içinde bulundukları dramatik anı ya da noktayı çıkış yapar.”

(Sınav yayını Türkçe,1998 s.76)

Yazarların yazmada neyi çıkış noktası olarak aldıklarını açıklamalı biçimde sunuyor.

.Yorum – çözümleme paragrafı

“Anadili öğretimi, özellikle ilköğretimde bütün derslerin temelini oluşturur. Çünkü, anadilinde yetkinliğe ulaştıkça düşünce yapısı, yorum gücü gelişen, duygu ve beğeni inceliği kazanan; ulusal ve evrensel kültür birikimini algılamaya başlayarak kimliğini geliştiren bir öğrenci, öteki dersleri de büyük ölçüde başaracaktır.Bu nedenle, ülkemizde öğrencilere anadilimizin temel becerilerini kazandırma sorumluluğunu üstlenen Türkçe öğretimine önemli görevler düşmektedir.”

(Türkçe Öğretiminde Tam Öğrenme, Dr. Sedat Sever, s. önsöz)

Yazar, anadili öğretimi konusunda düşüncesini ortaya koyarken yorum ve çözümlemelere gitmektedir.

                İÇERİKSEL PARAGRAFLARLA İLGİLİ UYGULAMA

“ Bu bölge, özelliğini kendine komşu olan ılık denizden alır, fakat denizin etkisi yüzey şekillerine ve yükseltiye göre değişir. Akdeniz iklimi kıyı ovalarından içeriye sokulduğu halde dağlık yerlerde ancak dar bir şerit üzerinde kendini belli eder ve yükseklere doğru önemli değişiklere uğrar. Akdeniz bölgesinde dağlık alanlarla kıyı ovaları arasında bitki şekilleri ve insanların yaşayışı bakımından büyük farklar seçilir.”

(Besim DARKOT, Türkiye Coğrafyası)

Yazar, Akdeniz bölgesini tanıtıyor, bölgeyle ilgili bilgi veriyor. Bunu günlük konuşma dilinin sınırları içinde veriyor. Günlük konuşma dilinin söz kalıplarına özen gösteriyor. Kimi terimlere –kıyı ovaları, yüzey şekilleri- başvurmuş. Sözcükler herkesçe bilinen anlamlarıyla kullanılmış. Anlamsal çok  değerlilik yok. Paragraf öğretici metin özelliği gösteriyor.

Bu paragrafı içerik olarak açıklamalı paragraf olarak adlandırılabiliriz.

 “Toros dağlarının etekleri ta Akdeniz’den başlar. Kıyıları döven ak köpüklerden sonra doruklara doğru yavaş yavaş yükselir. Akdeniz’in üstünde daima, top top ak bulutlar salınır. Kıyılar dümdüz, cilalanmış gibi düz, killi topraklardır.

Killi toprak et gibidir. Düz, killi, sürülmüş topraklardan sonra Çukurova’nın bükleri başlar. Örülmüşçesine sık çalılar, kamışlar, böğürtlenler, yaban asmaları, sazlarla kaplı  koyu yeşil, ucu bucağı belirsiz alanlardır bunlar.” Yaşar KEMAL, İnce Memet)

Bir önceki örnek paragrafla konuca ortak olan bu paragraf da Akdeniz bölgesinden söz ediyor. Ancak ikisi arasında amaç ve iletişim açılarından ayrılıklar var.

Önceki paragrafta bilgilendirme amaçlanmış.Bu nedenle sözcükler günlük konuşma dilinin sınırları içinde verilmiş. Bu örnek de ise, sözcükler, sözcük öbekleri okurun görme, işitme, dokunma, koklama duyularını devindiriyor. Bu kullanım izlenime dayanan bir algılayış süreci içine sokuyor okuru. Sözcüklerde çok yönlülük görülüyor. Bu da değişik algılanabilirlikler ortaya koyuyor.

Yazınsal metin öğretmeyi değil yaşatmayı, duyumsatmayı amaçlar.Bu paragraf içerik olarak betimleme paragrafı olarak adlandırabiliriz.

“ ‘Ah’ dedi Fare, Dünya her gün daralıyor. Önce öyle genişti ki, korku veriyordu bana, yürüdüm daha, uzakta, sağda solda duvarlar görünce mutluluk duydum hani, ama bu uzun duvarlar öyle hızlı yaklaştı ki birbirine, işte son odadayım şimdi artık, köşede de, içine yürüyeceğim kapan duruyor! ‘Yürüdüğün yönü değiştir, olsun bitsin.’ dedi  Kedi, yedi onu.”

(Franz KAFKA, Kedi ile Fare)

Örnek paragrafta kedi-fare arasında geçen bir olay görülse de bunun arkasında yer alan bir düşüncenin bulunduğunu söyleyebiliriz. Bu olayı insanları, onların arasındaki ilişkiler açısından düşünürsek daha iyi anlamış oluruz.

“Bu metin, görüldüğü gibi, geleneksel türün yararlandığı belirli metin dışı göndergeden, iletinin hemen uygulanabileceği bir anlam nesnesinden yoksundur. Böyle olması amaçlanmıştır. Gerçek yaşam bağlamında belli bir göndergesi olmadığı için de kesinlikle kurmacadır.Anlamlandırılması, metnin temelindeki kavramların bulunmasını, sonra o örgünün insan yaşamının değişik yönlerine, değişik açılardan yansıtılmasını gerektirir. Buradaki temel iletişim örgüsünü biçimlendiren etkenler, insanın varoluş çıkmazı, Kafka’nın bu çıkmazı yirminci yüzyıl insanının alınyazısı olarak kavrayıp dile getirmesidir. Bu örgünün metne yansıyan temel kavramları, doğrudan doğruya söylenmemiş, daralma, korku, duvar, köşe, kapan, kedi gibi göstergelerle sezdirilmiştir. İnsan yaşamıyla etkinliğinin sınırlanmışlığı, insanın evrensel tutsaklığı, bu sınırlanmışlıkla tutsaklıktan kurtulma çabasının çelişik niteliği, metinde sunulan kedi-fare öyküsünün derinindeki soyut anlamlar düzeyinden okurun çıkaracağı bir bağlantıdır. Bu metindeki anlamın, gerek yüzeysel, gerekse derin boyutlarıyla gerçek insan yaşamının doğrudan doğruya kendisine değil de, öyküde çizilene benzer ilişkilere uygulanması, tüketilmeyecek bir süreçtir.”

(Akşit GÖKTÜRK, Sözün Ötesi)

Akşit Göktürk, Franz Kafka’nın metninin ne içerdiğini bize sunuyor. Metinde sözcüklerin, sözcük örgülerinin, sembollerin arkasında nelerin söylenmek istendiğini Akşit Göktürk’ün yorum-çözümleme değerlendirmesinden öğreniyoruz. Franz Kafka’nın kurmaca metni yazınsal metinlerden öykü türü olduğunu değerlendirme yazısında buluyoruz.

“Her şeyin başı sevgidir elbet. Akıl, bilim, ahlak, sanat sevginin yaratmak, kurmak, yaşatmak için bulduğu yollar değildir de nedir?.. İnsanların kardeşçe yaşamalarını gerçekten özleyenlerin ilk yapacakları iş, sevgilere, dostluklara pusu kuranların yüzlerindeki maskeyi çıkarmak olmalıdır bence.”

(Sabahattin EYÜBOĞLU, Denemeler)

“İki kişinin dostluk kurmasının nedenleri sayısızdır. İçinden çıkılmaz bunun. Yakın dostlarımı gözümün önüne getiriyorum. Niçin dost oldum onlarla? Neydi beni onlarla yakınlık kurmama iteleyen nedenler? Var, ufak tefek şeyler var tabii; ama en önemlisi, yaşama, eş bir anlam vermemiz. Bizim eski şairimiz de  bunu anlatmıyor mu? ‘Dünyayı seninle sevmişim ey dost.’ Tek bir mısrada dostluğun taşıdığı engin anlam ne güzel belirtilmiş!”

(Oktay AKBAL, Önce Şiir Vardı)

“Nedir, kendinize ille de bir dost bulmak isterseniz onu kitaplar arasında aramalısınız.Her  şeyden, herkesten vefasızlık gelir kitaplardan gelmez... Fransız  romancılarından Marcel Proust şöyle der :

- Benim dostluklarla yitirilecek vaktim yoktur.”

(Salah BİRSEL, Fırıldak Sarısı)

Yukarıda sıralanan her üç metinde ortaklıklar ve ayrılıklar bulunmaktadır. Her üç metin  düşünce  ağırlıklı, ayrıca konuca üçü de“dostluk” üzerinde durmaktadır. Ancak, Sabahattin Eyüboğlu, Oktay Akbal görüş açıları bakımından  konuya olumlu yaklaşmalarına karşın, Salah Birsel olumsuz  bakmaktadır dostluğa.

 

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 1064
Toplam yorum
: 308
Toplam mesaj
: 19
Ort. okunma sayısı
: 702
Kayıt tarihi
: 24.03.12
 
 

Türkay KORKMAZ, umuda yolculuğu ertelemez. Mermeri delenin damlanın sürekliliği olduğunu bilir. Y..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster