Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

17 Kasım '15

 
Kategori
Tarih
Okunma Sayısı
53
 

Fırat'ın doğusunda, neler oldu; neler oluyor; neler olacak?- 10

Fırat'ın doğusunda, neler oldu; neler oluyor; neler olacak?- 10
 

Fırat'ın doğusundaki hareketlilik dün de vardı; şimdi de var...


Fırat'ın doğusunda, camilerde "Türkiye ve Mustafa Kemal" için "semaya" kalkan eller, "İngilizler ve Kral Faysal" için "toprağa" dönüyordu...

1920 Irak İsyanı'ndan sonra, yapılan "halk oylamasında", Irak'ın kuzeyinde Musul, Kerkük, Erbil ve Süleymaniye halkı, Emir Faysal aleyhine oy kullanmıştı...Hatta, Kerkük'te büyük bir halk kitlesi, oy sandıklarını dağıtarak, Emir Faysal'ın, Türk topraklarında kral olmasını istemedikleri yolundaki tepkilerini gösterdiler...Böyle olmasına rağmen, İngilizler, Emir Faysal'a 28 Ağustos 1921'de "taç" giydirerek, onu "kral" ilan ettiler(1).

x        x       x

NOT-1 : Bu sıralarda, Anadolu'da BMM açılmış, Meclis Hükümeti kurulmuş, 1921 Anayasası ilan edilmiş ve Kurtuluş Savaşı hazırlıkları yapılmaktadır.

x       x       x

Irak halkı, Faysal'ı sevmiyordu. Kral Faysal'ın, babasından miras olarak kalan "İngiliz uşaklığı", Türklerden başka Arap ve Kürt halkı arasında da nefretle karşılanmıştı.

Faysal'ın hileli bir halk oylaması ile kral olmasına karşı vatansever kişiler ve ileri gelen Türk aydınları, seslerini yükselterek halkın İngilizlerin oyununa gelmemesi için büyük mücadele vermişlerdi. Hatta, bir ara, Kral Faysal'ın kötü idaresi yüzünden, Bağdat'ta, Kral Faysal ile aşiretler arasında çatışmalar olmuş ve Faysal'ın askerleri geri çekilmek zorunda kalmışlardı(2).

Kral Faysal aleyhine gelişmeler bağlı olarak, İngilizler aleyhine de, bazı faaliyetler baş göstermeye başlamıştı... Irak halkı, İngilizlere karşı ayaklanmış ve hatta bir ara İngiliz kuvvetleri bile kuşatılmıştı...

Musul halkı ise, "Musul'un silah gücüyle değil; ancak bir siyasi hile ile işgal edilmiş olduğunu ileri sürerek, İngiliz askeri kuvvetlerinin Musul'dan çekilmesini istemişlerdi".

x       x       x

NOT-2 : 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi imzalandığı zaman, Musul(merkez) ve Musul Vilayetinin  büyük bir kısmı Türk ordularının elinde idi(3) Mütareke şartlarına göre, Mütareke imzalandığı zaman tarafların askeri kuvvetlerinin bulunduğu hat, sınır olarak kabul ediliyordu... Ancak, İngilizler, 3 gün sonra  mütareke şartlarına aykırı olarak ileri harekata geçmişler ve Musul'u işgal etmişlerdi.

Musul halkının, İngiliz askeri kuvvetlerinin Musul'dan çekilmesini istemelerinin nedeni buydu.

x       x       x

İngiltere, tüm çabalarına ve Kral Faysal ile kurduğu ittifaka rağmen Irak halkı üzerinde etkili olamamıştır. Çünkü o günlerde, Irak halkının dilinde Türkiye ve Mustafa Kemal vardı...

O günlerde, İzmir'de yayımlanan Ahenk Gazetesi'nde bu durum şöyle anlatılmaktaydı(4).

"Camilerde, Türkiye ve Mustafa Kemal için "semaya" çevrilen eller, Faysal ismi geçince toprağa" dönüyordu... Eğer, Iraklılar, İngiltere ve Faysal'ı isteselerdi, gönüllerinde ve zihinlerinde Türkiye ve Mustafa Kemal olmazdı; ve Türkiye'ye Allah'tan iyilik isterken, Faysal'a beddua etmezlerdi."

İngiltere için,Türkiye-Irak hududunun güvenliği önemliydi...Ancak, bu sırada Türkiye'de İngilizlere karşı başlayan düşmanlık ve Fransa ile Türkiye arasındaki yakınlaşma--Fransa'nın Kral Faysalı tanımaması-- İngiltere'nin düşündüğü bu "sınır güvenliğini" tehlikeye düşürebilirdi... Çünkü, Mustafa Kemal, hem Fransızların hoşuna gitmek hem de İngiltere'nin Irak'taki çıkarlarına zarar vermek için, İngiltere'nin tahta çıkardığı Faysal'ı devirmeye kalkabilirdi...

Bu bakımdan İngiltere, Türkiye-Irak hududunun güvenliğini sağlamak için, Mustafa Kemal'in, Yunanlıları yendikten sonra Musul'a yönelmesini önlemek zorundaydı...

Önledi de...Hem de öyle bir önledi ki...Hem de, Türkiye'yi bile, bu isteğine ortak etti.... Bu dizi yazımın, yarısından fazla bölümünü bu konuya ayıracağım... Bu konuyu işlerken aktardıklarım karşısında  bazı okuyucularımın,"Vay be!... Bu nasıl olur yaa!" diyerek, şaşıracaklarını sanıyorum.

DEĞERLENDİRME :

Önce şunu belirtmeliyim ki, Cumhuriyet Tarihi ile ilgili olarak yazdığım kitaplarda, üniversitede yaptığım hocalığım sırasında, yazdığım makale ve bloglarda hep şunu vurguladım... Bize, okullarda öğretilen tarih, tamamen devletin kontrolünde yazılmış olan "Resmi Tarihtir"... Bu tarihin doğruluğunu ve yanlışlığı konusundaki düşüncelerimi saklı tutarak, bu tarihin "eksik" olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim.

Daha öncekilerde olduğu gibi, bu onuncu bloğumda da yazdıklarım, Cumhuriyet Tarihimizin Anadolu bölümünde geçen olaylara paralel bir zaman içinde meydana gelmişlerdir... Bunların, okullarda bize neden öğretilmediğini gelecek bölümlerde ortaya koymaya çalışacağım.

Ancak şu kadarını söyleyebilirim ki, benim bu yazı dizimde aktarmaya çalıştığım olaylar, Anadolu'daki Milli Mücadele'ye paralel bir programla bize anlatılmış olsaydı, şu anda ülkemizin güneyinde yaşanan benzer olaylara bakışımız çok farklı olabilirdi.

Devam edecek...

cdenizkent

--------------------------- :

(1) Kemal Melek, İngiliz Belgeleriyle Musul Sorunu(1890-1926), İstanbul: 1983, s. 40

(2) F. Şayan Şahin, "İzmir Basınına göre Lozan Konferansı'nda Musul Meselesi", Türk Dünyası Araştırmaları, Sayı-100, Şubat,1996, s. 317

(3) Türk İstiklal Harbi-I, Mondros Mütarekesi ve Tatbikatı, Ankara: Genelkurmay Başkanlığı Yayını, 1992, s.58(Kroki-2)

(4) Mehmet Şevki, Irak ve İngiltere, Ahenk Gazetesi, 7 Mayıs 1921

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 949
Toplam yorum
: 2439
Toplam mesaj
: 64
Ort. okunma sayısı
: 1376
Kayıt tarihi
: 11.12.07
 
 

İstanbul doğumluyum. İlk, orta ve lise öğrenimi İstanbul'da tamamladım. İstanbul Üniversitesi'nde..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster