Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

18 Şubat '16

 
Kategori
Tarih
Okunma Sayısı
46
 

Fırat'ın doğusunda, neler oldu; neler oluyor; neler olacak?- 19

Fırat'ın doğusunda, neler oldu; neler oluyor; neler olacak?- 19
 

Şapka giyilmesi kanunu 1925'te çıktı ama; İsmet Paşa, kanundan 2-3 yıl önce, Lozan'da, fötr şapkayı giymişti bile...


LOZAN'DA; TÜRKİYE, MUSUL'UN "TOPRAĞINI" MI, "PETROLÜNÜ" MÜ, YOKSA "PARAYI" MI TERCİH ETTİ?

Lozan Konferansı'na gazeteci olarak katılan Ali Naci Karacan, Konferans sırasında en çetin sorunların "özel görüşmelerde" çözümlendiğini; gazetecilerin, konferansın resmi bildirilerinden daha çok bu görüşmelere önem verdiklerini; Musul sorununun da, önce bu şekilde çözümlenmeye çalışıldığını yazmaktadır(1).

Musul sorunu, İsmet Paşa ile Lord Curzon arasında  "ilk özel görüşme", 26 kasım 1992'de(x) yapılmış ve bu görüşmede İsmet Paşa, Türk tezini etraflıca anlattıktan sonra, Musul'un Türkiye'ye verilmesini istemiştir. Ancak, Lord Curzon bunu kabul etmemiş ve İsmet Paşa'ya sorunun konferans dışında "dostça" yapılacak özel bir görüşme ile çözüme bağlanmasını önermiştir. İsmet Paşa da bu öneriyi kabul etmiştir(2).

İsmet Paşa'nın bu yaklaşımı, "daha başlangıçta, karşı tarafa, Türk tarafının Musul'un toprağından daha çok petrolü ve buradan elde edilecek gelirle ilgilendiği" izlenimini vermiştir.

Bunu anlayan diğer bir  İngiliz temsilcisi Tyrell, ertesi gün, İsmet Paşa, Türkiye'nin Musul petrollerinden pay istediğini bildirince, Tyrell, tatmin edici bir barış antlaşması imzalanır imzalanmaz, İngiltere'nin yeni Türkiye'ye her türlü ekonomik yardımı yapacağını; fakat barış antlaşmasının hazırlanmasında petrol ve mali yardımın pazarlık konusu yapılmaması gereğini belirtmiştir(3).

Nitekim o tarihten sonra, Türkiye'nin Musul toprağı üzerinde hak iddiasından vazgeçmesi şartıyla Türkiye'ye Musul petrollerinden ya da gelirinde bir hisse verilmesi imkanlarını araştırmak amacıyla, İngiliz uzmanları ve Türk Delegasyonu üyeleri arasında görüşmeler hep bu istikamette yapılmıştır...

Bu özel ikili görüşmeler sırasında, İsmet Paşa'nın, Türkiye'ni fakir bir ülke olduğunu ifade ederek Musul petrollerinden pay istemesi, İngiliz Baş Delegesi Lord Curzon'a büyük bir koz vermiştir...Bu nedenle de, Konferans'ın resmi görüşmeleri sırasında İsmet Paşa'nın Musul üzerindeki toprak taleplerini sürekli olarak reddetmiştir.

Blog-dizi'min ilerleyen bölümlerinde verilecek ilave bilgilerle, İsmet Paşa'nın toprak isteğinden önce neden "petrol ve parayı" dile getirdiğini az çok anlamış olacağız.

Ancak, bu arada Lozan'a giderken Türk barış Heyeti'ne verilen direktifin dışında M. Kemal'in İsmet Paşa'ya verdiği özel talimat da hatırlanmalıdır(xx). İsmet Paşa, belki de bu özel talimat nedeniyle Musul'un toprağından çok petrolü üzerinde durmuştur(*).

Devam edecek....

cdenizkent

--------------------- :

(1) Ali Naci Karacan, Lozan Konferansı ve İsmet Paşa, İstanbul: 1971, ss. 95-96

(x) Konferans 20 Kasım'da başlamış; bu özel görüme yapıldığı zaman Musul konusu henüz resmi olarak görüşülmemişti.

(2) Foreign Office(F.O.) / İngiltere Dışişleri Bakanlığı'nın Siyasal Belgeleri, ss.338-339(Lord Curzon'un Dışişleri Bakanlığı'na telyazısı, Lozan, 27-11-1922)'den, R.Sonyel, Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika,Cilt-2, Ankara: 1991, s.309

(3) Foreign Office, 7965/E 13599, Tyrell'in raporu, Lozan 28-11-1922'den, R. Sonyel, A.g.y., s.309

(xx) Bu talimat konusunda, geçmiş bölümlerde açıklama yapılmıştı. Gelecek bloglarda bu konuya yeri geldiğinde tekrar değinilecektir.

(*) İsmet Paşa'nın, Musul  toprağı konusunda, özellikle ikili görüşmelerde fazla ısrarlı olmayışının, "kendine göre nedenleri" konusunda, Bilal N. Şimşir'in "Lozan telgrafları" adlı kitabının ilgili bölümlerine bakılabilir... Ancak ben, bu konuda mevcut bilgilerle gerçek bir değerlendirme yapılamayacağını ve arşivlerde henüz açığa vurulmamış gizli bilgilerin bulunduğunu düşünmekteyim.

NAHİDE ÇELEBİ bu blog'u önerdi.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Petrolün önemi o zamanlar biliniyor mudur? Bir de logodaki yakışıklı çocuk siz misiniz?

Kerim Korkut 
 22.02.2016 10:17
Cevap :
Merhaba Kerim Bey...Bilinmez olur mu? Bloğumun 20. bölümünü sizin için "petrole" ayıracağım...O çocuk yakışıklıysa, ben de yakışıklı sayılırım...O çocuk benim torunumdur...Teşekkürler ve selamlar.  22.02.2016 12:12
 

Sevgili Arkadaşım! Bırakın Fırat'ın Doğusunda neler olduğunu ve neler olacağını Ankara'nın göbeğinde bombalı araçlar patlatılıyor insanlar ölüp yaralanıyor.Selam ve sevgiler.NAHİDE ÇELEBİ

NAHİDE ÇELEBİ 
 19.02.2016 14:25
Cevap :
Merhaba Nahide Hanım...Bu yazdıklarım "siyaset" değil, "tarih".Bugün yaşadıklarımızın tamamı tarih bilmezliğimizden kaynaklanmaktadır...Eğer geçmişimizi bilmezsek, günümüzü değerlendiremeyiz; günümüzü değerlendiremezsek geleceğe yönelik önerilerde de bulunamayız.Bugün, yaşadığımız sıkıntıların tek nedeni, tarih cahili siyasilerimizdir. Bugün başımıza bela olan PKK ve Kürdistan isteklerinin tek nedeninin, Lozan'da İngilizlerin oyununa gelerek, Musul'un adeta onlara teslim etmemizdir. İngilizlerin, Musul'u bizden kopardıktan sonra buraya "Güney Kürdistan" demeleri boşuna değildir. İngilizler, Güneydoğu Anadolu için de, buraları Güney Kürdistan'la birleşinceye kadar Türklere bırakıldığını söylemişlerdir.Bugün de, bu düşünce hala devam etmektedir. Bugün, Suriye'de ve Güneydoğu Anadolu'da yaşananların tamamı, sizin "bırakın" dediğiniz "dün"den gelmektedir...Ankara'daki katliam hakkında da yazı yazdım. Bir okuyun isterseniz."Bugünü" sağlıklı yorumlamak için "düne" de bakmak lazım.Selamlar.  19.02.2016 16:47
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 975
Toplam yorum
: 2472
Toplam mesaj
: 64
Ort. okunma sayısı
: 1397
Kayıt tarihi
: 11.12.07
 
 

İstanbul doğumluyum. İlk, orta ve lise öğrenimi İstanbul'da tamamladım. İstanbul Üniversitesi'nde..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster