Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

12 Aralık '10

 
Kategori
Balıkçılık
Okunma Sayısı
34968
 

Hamsi balığını tanıyormuyuz

Hamsi balığını tanıyormuyuz
 

Derisi parlak ve bolca pulludur.Vücudu uzunlamasına doğru hızlı hareket etmesine göre dizayn edilmiş


Ülkemizde ticari amaçla avlanan balıkların başında hamsi gelir. Direkt tüketilmesi yanında yem yapılması için de fabrikalara gönderilmektedir. Bu balık çok çabuk bozulduğundan günlük tüketilmesinde sonsuz fayda vardır.

Hamsi Karadeniz insanının yaşamının bir parçasıdır. Ekim ortasından Nisan ayına kadar gırgır ağları ile binlerce kasa şeklinde avlanmaktadır.

Geçici pelajik balıklardan olan hamsi Engraulidae familyasındandır. Bilimsel adı Engraulis encrasicholus'tur.

Füze biçimindeki gövdesi büyük ve parlak pullarla kaplıdır. Bu pullar deriye iyice intibak etmediği için kolaylıkla dökülürler. Üst çenesi alt çenesine oranla daha büyük olup ağzı geniştir. Çenelerinde çok yumuşak kadife dişler mevcuttur.

Sırtı mavi, yeşilimsi ve lacivert renkte olup yan tarafları gümüşi, karnı beyazdır. Kuyruk yüzgecini ve gövdesini oynatmak suretiyle süratle hareket edebilir. Hamsi sürü halinde dolaşan korkak bir balıktır, ağzını açarak suda öne doğru yüzer.

Yumurtadan henüz çıkmış balık yavruları, planktonları yer, bunlann dışında avlayabileceği başka yemi yoktur. Buna karşılık uskumru, torik, kofana, orkinos, mersin balığı, köpekbalığı ve yunuslara; su üstünde kabardıklarında martı, karabatak gibi denizkuşlarına yem olurlar. Kendilerine saldıran iri balığın karşısında sürü halinde bir araya toplanıp öbek teşkil eder ve pul bırakıp hücum eden balığa karşı suda bir perde meydana getirirler. Bu suretle kayıp vermelerine rağmen, sürüyü bir ölçüde korumuş olurlar.

Tam donanımlı , gırgır gemilerinde bulunan dikey balık bulucu elektronik cihazlarla avlanırlar. Bu tür cihazların kullanılmadığı eski dönemlerde Hamsi balığı reisler tarafindan gece yakamozda ve gündüzleride kızartı şeklinde verdikleri görüntüler sayesinde yakalanırlardı.

Gündüz hamsi sürüleri akışları sırasında büyük balıkların saldırısına uğrayıp denizde muazzam bir kütle meydana getirirler. Tonlarca balığın bu şekilde bir araya gelip sıkışması ve kabarması sonucu denizin üzerinde koyu siyah bir renk belirir.

Deniz kuşlarının devamlı suya çakılmaları ve denizin rengi, balığın yerini belli eder. Buna kızartı denir. Reislerde bu durum karşısında Mola ederek balığı avlarlar.

Azak Denizi'nden Doğu Karadeniz ve Kafkasya sahillerine , Ekim ayında inen hamsi sürüleri kışı sahile yakın, 100-150 metre veya daha derin çukurlarda geçirirler.

Nisan ortasında havaların ısınmaya başlamasıyla beraber yumurta dökmek üzere tekrar Azak Denizi'ne dönüş yaparlar. En fazla dört yıl yaşayan hamsilerin Karadeniz'de üremeleri mayıs ayından ağustos sonuna, Marmara ve Akdeniz'de ise mart ayından , Haziran ayına kadar sürer. Bir dişi hamsi ortalama 40-50 bin yumurta döker.

Hamsi sürüsünün davranışı beslenme yöntemine göredir. Sürü ileriye doğru yüzdüğü takdirde öndekiler besini alır, arkadakiler aç kalır. Onun için bir süre sonra öndekiler iki yana dönüp sürünün gerisine giderler. Böylece hepsi sırayla beslenirler. Bu yöntemin sonucunda sürü, bir "damla" biçimini alır. Bu nedenlede balık bulucu cihazlarımızda vede Sonarlarımızda devamlı olarak değişik şekiller verirler.

Planktonlar yoğun olduğu zaman ise öndekiler yelpaze gibi açılır ve sürü "oval" bir şekil alır. Bu oval şeklin uzun ekseni ilerleme çizgisiyle dik bir açı teşkil eder. Sürünün yüzdüğü derinlik planktonun hareketine bağlıdır. Gündüzleri yüzeye çıkıp geceleri aşağıya inerler.

Hamsilerin ortalama boyları 12 cm.'dir. 18-20 cm.'e kadar olanlarına rastlanır. Kışın 100-150 metre derinliklere inebildikleri gibi yazın su yüzeyinden, 20 metreye kadar değişik derinliklerde yüzerler. Sıcak, ılıman ve soğukça olan bütün denizlerde bulunurlar.

Yağlı , çok fosforlu, çok lezzetli eti olan hamsinin ızgarası, tavası, buğulaması, haşlaması, içli tavası, pilavı gibi kendine has çeşitli yemekleri yapılır.Mutlaka günlük tüketilmelidir.

Hamsiler denizlerimizde yaşadıkları bölgenin etkisinde kalarak değişik şekillerde göçlerini yaparlar.

En kesif Hamsi sürüleri Karadeniz'de bulunur. Yaşadıkları bölgelere göre de üç bölüme ayrılırlar:

1. Azak Denizi ile Doğu Karadeniz arasında yaşayan hamsiler
2. Batı Karadeniz hamsileri
3. Marmara'da yaşayan hamsiler

Aynı familyadan olmalarına rağmen boy ve göçleri açısından Doğu Karadeniz, Batı Karadeniz ve Marmara hamsileri birbirinden farklıdır.

l. Doğu Karadeniz Hamsisi

Azak Denizi'nden Samsun'a kadar inen deniz kuşağında yaşayan hamsiler ortalama 11 cm. boyunda olup Batı Karadeniz hamsilerinden biraz daha küçüktürler. En büyüklerinin boyu 15 cm.'dir. Burnu daha küt, gözleri daha büyük, kafası daha kısadır.

Eylül sonlarında deniz sıcaklıgı +10 dereceye indiğinde Azak Denizi'nden Dogu Karadeniz sularına doğru göçe başlarlar. Bu sırada yağlı ve çok lezzetlidirler.

Bir yaşını tamamlamış olan bu sürüleri ekim ortasında daha yaşlı, iki-üç ve dört yaşında ve daha iri boyda olanlar takip eder.
Doğu Karadeniz sahillerimizde ekimin ikinci haftasında hamsi avı sezonu açılır. Hamsi gırgır gemileri denize açılmadan önce kurbanlar kesilir, dualar okunur ve kurban kanı takımın ana ve yedek motoruna sürülür. Av gece geç saatlere kadar devam eder.

2. Batı Karadeniz Hamsisi

Sinop'tan, Trakya sahillerine ve İğneada'ya kadar olan bölgede yaşayan Batı Karadeniz hamsileri, Doğu Karadeniz hamsilerine oranla daha iridir. Boyları 18 cm'ye kadar ulaşır. Kasım ortalarından itibaren Trakya sahillerine ve Marmara'ya doğru göç ederler.

Akış sırasında torik, palamut ve kofana gibi büyük balıklar hamsi sürülerini İstanbul boğazına doğru sürerler.

Bogaz mahallinde gırgır ağlarıyla avcılığı yapılan hamsilerin İstanbul Boğazı'na girdikten sonra da ığrıp, manyat ve tarlakoz ağlarıyla Sarıyer, Çubuklu, Bebek, Çengelköy ve Kireçburnu sahillerinde avı devam eder. Bu akış şubat ortalarına kadar sürer. Adalar civarı, Gemlik Körfezi, İzmit ve Bandırma'nın derin sularına çekilip kışı geçirirler. Bu devre içinde aynı sulara giren ve kışlayan orkinos balıklarına da yem olurlar.

Nisan sonlarında derin suları terk edip İstanbul Boğazı'ndan geçerek tekrar Karadeniz'e yumurta dökmek üzere akış yaparlar. Su seviyesinden 20 metre kadar derinliklere yumurta dökmeleri mayıs-eylül ayları arasındadır.

3. Marmara Hamsisi

Marmara'ya yerleşmiş olan bu hamsi sürüleri göç etmezler. Batı ve Doğu Karadeniz hamsilerine oranla daha küçüktürler. Kışın Gemlik, Bandırma ve İmralı açıklarında gırgır ağlarıyla avları yapılır. Zaman zaman yaz ortasında sardalya sürülerine de karışırlar. Hamsinin oltayla avı yapılmamasına rağmen Boğaz'da tesadüfen çok ince ve küçük çapari takımına atladıkları olur.

Şayet olta takımı yapılması gerekiyorsa parlak beyaz iğne yerine sinek iğnesiyle ve beyaz tüyle çapari hazırlanırsa daha iyi sonuç alınmaktadır.

Tüm bunlara karşın olarak, Tarım ve Köy İşleri bakanlığının Hamsi balığının geleceğini düşünerek koyduğu bir kota ile hamsi koruma altına alınmaya çalışılmaktadır. 1380 sayılı kanunun ilğili maddeleri gereğince avlanan hamsi balığının minimum boy uzunluğu 9 santimetre olarak belirlenmiştir. Ayrıca sevk için maksimum 12 kilo kapasiteli Köpük ve tahtadan mamül kasalar kullanılmaktadır. Kasalardaki miktar kontroller sırasında verilen rakkamdan fazla çıkarsa balıkçı reisine milyar lira tutarında para cezası verilmekte ve balık avcılığından 7 gün men edilmekteir.

Ayrıca Hamsilerin avlanmasında kullanılan Hamsi ağının göz açıklığı minimum 6 mm'den başlar. Bunun için her yıl sezon başında Su ürünlerinden ilğiler gelip ağlarımızın kontrollerini yaptıktan sonra bizlere birer rapor verir. Bu raporda ağın göz mesafesi ve günlük tutulacak Hamsi balığının kasa olarak miktarı belirtilir. Örnek: 700 - 1000 kasa gibi/ günlük.

kaynak: nurideniz ( balıkçı reisi )

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Hamsigillerden küçük bir balık olan çaça balığı (sprattus) hakkında da bir blog yazabilir misiniz? Türkiye'de çok bilinmiyor sanırım. Kaleminize sağlık.

abdullah ozcelik 
 16.01.2011 19:35
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 282
Toplam yorum
: 13
Toplam mesaj
: 8
Ort. okunma sayısı
: 4466
Kayıt tarihi
: 03.08.08
 
 

1949 istanbul doğumluyum, 1973 yılında Kimya ve işl. mühendisligini bitirdim. Halen agabeyimle bi..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster