Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

29 Aralık '19

 
Kategori
Tarih
Okunma Sayısı
79
 

Kanal Dersleri: Süveyş

Tarih boyunca büyük devletler, yalnız stratejik önemi olan boğazlar üzerinde değil, uluslararası kanallar üzerinde de egemenlik hakları elde etmek için büyük çaba göstermişler, hatta bazen silahlı çatışmaları da göze almışlardır. Süveyş Kanalı’nın tarihçesi bu bakımdan oldukça dikkat çekicidir.

Süveyş Kanalı, 1859-1869 yılları arasında Fransızlar ve Mısırlılar’ın işbirliği ile inşa edilmiştir. Ancak, kanal henüz proje aşamasındayken İngiltere’nin tepkisi ile karşılaşır. İngiltere Başbakanı Palmerston, Fransızlar’ın bu projeden siyasi ve ekonomik olarak kârlı çıkacağını düşünerek projeyi engellemeye çalışır, ancak başarısız olur. Daha sonra kanalın işletilmesinden sorumlu şirketin hisselerinden Mısır Hidivi’ne ait olanlarını satın alarak kanal yönetiminde temsil hakkına kavuşurlar. 

1869 yılında açılan Süveyş Kanalı, Uzakdoğu’ya gitmek için Afrika’nın güneyinden geçmek zorunda kalan gemilerin yolunu 6.500 km kısaltmış ve Avrupa ülkelerinin Doğu Asya’daki nüfuzunun güçlendirilmesine olanak sağlamıştır. Uzun çekişmelerden sonra 1888’de İstanbul’da imzalanan bir sözleşmeyle Kanal’ın yönetimiyle ilgili kurallar Fransa ve İngiltere arasında müzakere edilir. İngiltere’nin itirazları ve koyduğu rezervler sonucu sözleşmenin tam mutabakatla devreye girmesi 1904 yılını bulur. 

Mısır, 1914’te Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla Kanal’ın bütün ülkelerin gemilerine açık kalacağını ilan eder. Bu karar, İngiltere’nin çıkarlarına aykırıdır ve Mısır’ın İngiliz vesayeti altında olduğunu ilan eder. Süveyş Kanalı’ndan İngiltere’ye düşman ülkelerin gemileri geçemeyecektir. Osmanlı İmparatorluğu’nun 1915’te yaptığı Kanal Harekatı İngiltere tarafından püskürtülür. 

1936 yılında imzalanan ve Mısır’ın bağımsızlığının İngiltere tarafından tanındığı antlaşmada, İngiliz birliklerinin 1956 yılına kadar Süveyş’te kalarak İngiliz ulusal çıkarlarını koruyacağı maddesi eklenir. İkinci Dünya Savaşı’nda Almanlar ve İtalyanlar’ın Kanal’ı ele geçirme girişimleri de sonuçsuz kalır. 1956’da İngiltere Süveyş’ten birliklerini çeker.

Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdülnasır Şubat 1956’da yaptığı bir konuşmada Mısır’ın Süveyş Kanalı’nın millileştirdiğini açıklar. İngiltere ve Fransa bunu kendileri açısından büyük bir tehdit sayarlar. Özellikle İngiltere, askeri bir operasyon düzenleyerek Mısır’ı dize getirmekte kararlıdır. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) de müdahaleyi önlemeye kararlıdır. Başkan Eisenhower, İngiltere Başbakanı Eden’e sert bir mektup yollar. Amerikan baskılarına rağmen, İngiltere, Fransa ve İsrail askeri bir harekat başlatırlar. Konu ABD tarafından Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na getirilir. İlginçtir, oylamada ABD ilk defa, hem de Soğuk Savaş’ın tam ortasında, Sovyetler Birliği (SSCB) ile işbirliği yaparak NATO müttefikleri aleyhine oy kullanır. SSCB Başbakanı Bulganin, ABD’ne beraber bir askeri harekat yapmayı bile önermiştir. 

İngiltere ve Fransa bu baskılara dayanamayarak birlikleri Mısır topraklarına çıktıktan 48 saat sonra ateşkesi kabul etmişlerdir. İsrail de askerlerini çekmiştir. İngiliz-Fransız operasyonu başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Sonunda Süveyş’in Mısır egemenliğinde olduğu kabul edilmiştir. Ama sorunlar bitmez, Mısır ile İsrail arası savaşlar nedeniyle 1967-1975 yılları arası Kanal kapalı kalır. 

Özetle, başlangıçta sadece ekonomik ve ticari nedenlerle inşa edilen Süveyş Kanalı, zaman içinde dünyanın büyük güçlerinin siyasi, askeri ve stratejik çıkarlarının çatıştığı bir alan haline gelmiştir. Benzer tarihsel akış son 150 yıldır, dünyanın farklı coğrafyalarında yer alan Panama, Korint ve Kiel gibi suni deniz yolu kanallarında da tekrar etmiştir. Süveyş Kanalı, devletlerin orta ve uzun vadede ortaya çıkabilecek riskleri hassasiyetle tartarak karar alması gerektiğini gösteren kapsamlı bir tarih dersi sunmaktadır. 

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kaynakça:

1) Diplomasi / Henry Kissinger / İstanbul - Ocak 2002 / 3. Baskı / Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları 

2) Çılgın Proje Kanal İstanbul / Onur Öymen-Cemal Saydam-Türker Ertürk-Hüner Tuncer-Karl Radek / İstanbul - Haziran 2014 / 1. Baskı / Kaynak Yayınları 

 

ETEM SEVİK, Abdülkadir Güler bu blog'u önerdi.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Kanal konusunda güzel bir yazı elinize ve emeğinize sağlık.. Ayrıca yeni yılda sizlere sağlıklı ve başarı dolu günler diliyorum. Canım benim. Allah'a emanet olunuz. Selam ve sevgilerimle...

Abdülkadir Güler 
 30.12.2019 1:35
Cevap :
Hocam, nazik yorumunuza çok teşekkür ederim. Tarihte bizler için, devletler için çok ders saklı. Size, eşinize ve tüm sevdiklerinize sağlıklı ve mutlu bir yeni yıl dilerim. Söke'ye selamlar sevgiler.  05.01.2020 22:56
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 25
Toplam yorum
: 39
Toplam mesaj
: 1
Ort. okunma sayısı
: 310
Kayıt tarihi
: 06.01.18
 
 

Aydın'da dünyaya geldim. İlk ve orta öğrenimimi Aydın'da tamamladıktan sonra İstanbul Teknik Üniv..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster