Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

07 Mart '13

 
Kategori
Tarih
Okunma Sayısı
1118
 

Kara Koyunlu Devleti Tarihi-1- Erciş Tarihi*

Kara Koyunlu Devleti Tarihi-1- Erciş Tarihi*
 

Kara Koyunlu Devleti Haritası


Türkiye Selçuklu Devleti, değişik tarihlerde Anadolu’ya gelmiş olan Türkmen aşiretlerinin ekseriyetini, öncelikli tehdit kabul ettiği Bizans hudutlarına yani batı bölgelerine yerleştirerek bu aşiretlere gaza yolunda inisiyatif vermekteydi.  13. yüzyılın başlarında etkisi Anadolu’da da hissedilmeye başlayan Moğol tehlikesine karşı, Orta Asya’dan göç ederek gelen Türkmenleri de, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun muhtelif yerlerine iskân ettirmekte idiler.  Moğol istilası üzerine yurtlarını terk ederek Türkistan’dan Anadolu’ya gelen ve Kara Koyunlu adı ile anılan, muhtemelen Hunlular (Koyunlular) soyundan olan Baranlı Aşireti’nin, Erciş, Erzurum ve Diyarbekir civarlarına yerleştiğini, devrin vaka nüvisi, İbn Tanrı-berdi Nücum uz-Zahire adlı vesikalarında bahsetmektedir. Ziya Gökalp’de “Hun” adının “Kun” kökeninden türetildiğini, Eski Türklerde koyuna, kon veya kun denildiğini ifade eder.

 
Kara Koyunlular bastıkları bir meskûkâtın (sikke) üzerindeki damgaya göre Oğuzların Yazır boyundan (1) olup, Cengiz istilasına kadar Türkistan’da hüküm süren Yabgulular Devletine tabi olarak yaşamakta ve Yengi Kent Yabgu’su (2) Ala Baran Han’a bağlı idiler.  Baranlı Aşiretinin büyük miktarda koyun sürülerine sahip olması ve bayraklarında siyah renkte koçbaşının bulunması, Horasan civarında yaşayan Soğdlular ile Anadolu’ya göç sırasında bir süre konakladıkları İranlılar tarafından koç anlamına gelen barani ve ya berani olarak adlandırılmalarına sebebiyet vermiş olma ihtimali de yüksektir.  Bayraklarındaki siyah renkli koçbaşı ve beslemiş oldukları, ovalara sığmayan koyun sürüleri nedeniyle bu aşiretin diğer Türkmen oymaklarınca da Kara Koyunlu ismi ile anılmasını sebep olmuştur.  Kara Koyunlu aşiret reisleri de genellikle kara ile başlayan isimler almışlar ve çocuklarını da bu adlar ile çağırmışlardır (Kara Mehmed, Kara Yusuf, Kara Hasan vb.). Selçuklular tarihi ile alakalı kaynaklarda, Karahanlılar safında Selçuklara karşı savaşan “Alp-kara Barani” ve “Ali Han oğlu Baran Han” (3) isimli beylere de rastlıyoruz.
“Osmanlı tarihçileri Kara Koyunluların Baranlu hanedanına mensup olduklarını biliyor ve bu adı kullanıyor; fakat bu Oğuz kavminin menşei hakkında açık bir bilgiye sahip bulunmuyorlardı. II. Sultan Murad’ın Kara Koyunluların büyük hükümdarı Cihan-şah’a gönderdiği tarihçi Şükrullah’a göre, Cihan Şah kendisine bir “Oğuz-name” gösterir. Burada Sultan Murad Oğuz Han’ın oğlu Gök Alp (Gün han) neslinden ve kendi babası Kara Yusuf’un da diğer oğlu Deniz Alp soyundan geldiği ve bu sebeple Osmanlıların hâkimiyette daha üstün bulunduğunu söylemiştir (4)”.
Kara Koyunlular 14’ncü asrın ikinci yarısında Van Gölü kıyısında Erciş mıntıkası merkez olmak üzere, kuzeyde Erzurum güneyde Musul havalisine kadar uzanan Doğu Anadolu bölgesinde beylik kuran bir Türkmen kabilesinin adı olup, bu ad sonraki asırda bu kabilenin etrafında toplanarak Horasan hariç olmak üzere hemen bütün İran, Azerbaycan, Irak ve Arap ülkelerini idaresi altına almak suretiyle bir imparatorluk kuran büyük bir siyasi Türk camiasına verilmiştir (5).
Tarihi Türkmaniyye de, otuz bin çadırdan müteşekkil olan Barani Aşiretinin ve diğer Kara Koyunlu oymaklarının Cengiz Han’ın hücumu üzerine yurtlarını bırakarak Türe Beg adındaki reislerinin idaresi altında Türkistan’dan Mavera un-Nehre, oradan da İran yolu ile Doğu Anadolu’ya göç ettikleri (6)anlatılmaktadır.  Türkmen tarihi hakkında diğer bir kaynak eser olan Tezkire-i Devletşah da ise, Kara Koyunluların eski yurtlarından bahisle; Onların Türkistan’ın en uzak bölgesinde olan Gaz Kurd (7) (Kazakistan doğusu) dağlarında yaşadıkları, Anadolu’ya gelmeden önce Tatarlar (Moğollar) ile savaştıkları, onlara hiçbir zaman boyun eğmedikleri ve eski bir zamanda Azerbaycan ve Şarki Anadolu taraflarına geldikleri kaydedilmiştir. Başta Erciş, Bitlis, Erzurum ve Aladağlar olmak üzere bölgenin muhtelif yörelerine yerleşen gerek Baranlı gerekse diğer Kara Koyunlu aşiretleri, Doğu Anadolu ve İran’a hâkim olan yerel İlhanlı beyliklerinden Sutaylılar, Çobanoğulları ve Celayirliler ile bitmeyen bir mücadelenin içerisinde kendilerini bulmuşlardır.  Güçlü bir devlet haline gelinceye dek Türkleşmiş Moğollar’ın yönetiminde kalacak olan Kara Koyunlular, kış aylarını Musul ve Kerkük civarlarına göç edecek, diğer zamanlarında ise ileride başkentleri olacak Erciş’te kalacaklardır.                   Abdullah Mahmud Nişapuri’nin “Tevarih-i Türkmaniyye” adlı eserinde de: “Çingiz Han ve Moğollar, 599 (1202–1203) yılında zuhur edip Türkleri ve göçebeleri kılıçtan geçirdiği zaman Oğuz Han neslinden gelen ve Kara Mehmed Bey’in atası olan Türe Beg kendi il ve ulusunun başında bulunuyordu. Moğol istila, tahrip ve kıtalleri karşısında Sultan Celaleddin Harizm-şah kahramanca cihad yaparken Türe Beg de 30 bin hane (çadır) dan fazla kavmi ile, asli vatanını terk edip Amu (Ceyhun) nehrini geçtiler. Erzurum ve Diyarbekir havalisine göçtüler. Bu yeni yurtlarında Tatarlara, Gürcülere ve sair kâfirlere karşı gaza ile meşgul oldular. Çingiz Han ve Abaga, Argun ve Bahadır Hanlara boyun eğmediler. Bayram Hoca’dan sonra bu ulusun başına geçen Kara Mehmed’in Kara Koyunlu devletini yükselttiğini” belirtir(8).  
(*). Mehmet Fatih Bekirhan, Van Gölü Havzası ve Erciş Tarihi, Konya 2012
1.  Ali Kemali, Erzincan Tarihi, 215–217. Prof. Dr. Osman Turan. Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, s. 85, Boğaziçi yay. İstanbul 1997.

2. Yabgu, Eski Oğuz Beylerine verilen unvan.
3. Prof. Dr. Osman Turan. Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, s. 79-80, Boğaziçi yay. İstanbul 1997.
4. Şükrullah, Haz. Çiftçioğlu , N. Atsız, Dokuz Boy Türkler ve Osmanlı Sultanları Tarihi, s. 27, Arkadaş yay. İstanbul 1939
5. İslam Ansiklopedisi, “Kara Koyunlular” mad. Yaz. Faruk Sümer, cilt 6, Maarif Vekaleti yay. İstanbul 1955. Cihat Aydoğmuşuğlu, Tarihte Tebriz, s. 78, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2007

 

6. Prof. Dr. Faruk Sümer. Kara Koyunlular (Başlangıçtan Cihan-Şah’a Kadar), s. 35 Türk Tarih Kurumu, Ankara 1992.

 

7. Prof. Dr. Faruk Sümer. Kara Koyunlular (Başlangıçtan Cihan-Şah’a Kadar), s. 36 Türk Tarih Kurumu, Ankara 1992.
8. Abdullah Mahmud Nişapuri’ye ait olan Tevarih’i Türkmaniyye adlı yazma eser Hindistan-Kalküta İndia Office Kütüphanesinde 3022 numarada kayıtlıdır. Mükrimin Halil Bey’in kaleminden kopyaları O. Turan’a intikal etmiştir. Hindistan’a yerleşen A. M. Nişapuri Kara Koyunlu soyundan gelmekte birlikte, eserini de Kara Koyunluların çöküşü sırasında yazmıştır.  Prof. Dr. Osman Turan. Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, s. 263, Boğaziçi yay. İstanbul 1997.


 
 
 

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Mehmet Bey tarihimizle ilgili olarak sunduğunuz güzel yazınızdan dolayı kutlarım sizi. Başından sonuna özümseyerek okudum sağolun. Selam ve saygılarımı gönderiyorum...

S Zobu 
 07.03.2013 21:34
Cevap :
Suat bey ilginize teşekkür ederim. Benim için yaptığınız kıymetli yorum Türk tarihi hakkında yeni yazıları kaleme almama vesile olmuştur. Kelamınıza ve kaleminize sağlık.  09.03.2013 9:54
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 63
Toplam yorum
: 21
Toplam mesaj
: 2
Ort. okunma sayısı
: 2883
Kayıt tarihi
: 12.02.13
 
 

Ercişliyim. 2012 yılı içerisinde "Van Gölü Havzası ve Erciş Tarihi" 2015 yılında "Doğu ve Güneydo..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster