Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

29 Mayıs '18

 
Kategori
Efsaneler
Okunma Sayısı
1724
 

Köken ve Yaratılış Mitleri

Bu tür mitler, mitler arasında en yaygın olanlardır. İfade ettikleri konulara ve bu konularda gösterdikleri kalıplaşmalara göre alt gruplara ayrılırlar.

Etiyolojik Mitler
Mitolojik zamanı aşamamış ve yaşam tarzı olarak ilkel topluluklarda çok yaygın olarak görülen mitlerdir. İlkel insanın kafasında oluşturduğu sorulara cevap vermeyi soyut ve somut her türlü varlığın kökenini izah edip açıklamayı amaçlayan mitlerdir. Yoğun olarak Teogoni mitlerinin oluşmadığı tek katlı bir kültüre sahip topluluklarda birincil öneme sahip olarak yer alırlar. Bunun birlikte tanrılar hakkında Teogoni mitlere sahip daha yoğun ve karmaşık kültüre sahip topluluklarda da ikincil bir öneme sahip köken açıklayıcı anlatılar olarak hemen her kültürde karşımıza çıkarlar.

Teogoni Mitleri
Tanrıların ve tanrısal varlıkların kökeni ve nereden geldiklerini konu edinen mitlerdir. Bu tür mitler, çoğunlukla mitolojik zamanı çabuk aşan ve tarihsel zamana dahil olan, bünyesine “yüksek” ve “halk kültürü” tabakalaşması oluşmuş yazılı kültür ortamına sahip mitlerde görülürler.

Kozmogoni Mitleri
Evrenin, dünyanın ve özellikle de gök ve gök cisimlerinin nasıl oluştuğunu konu edinen mitlerdir. Kozmogoni mitleri, teogoni mitleriyle de ilişkili ve yer yer örtüşen bir yapıda karşımıza çıkarlar.,

Takvim Mitleri
Varlık ve yokluk ancak zaman bağlamında bir anlam taşır. Zamansa harekete bağlı olarak ölçülebilir. Bir mekan olarak Evren’in varlığı veya var edilişi bir hareketi ve sonrasını dolayısıyla da zamanı beraberinde getirir. Zamanın ölçülmesi insanlık tarihinin en eski zamanlarından beri zihinleri meşgul eden bir mesela olarak karşımıza çıkar. Bu meseleye bağlı olarak zamanın ölçülmesi bağlamındaki düşünceleri sembolik bir biçime anlatan öyküler ortaya çıkmıştır. Bunlar takvim mitleri olarak adlandırılır. Türk mitolojisinde “On İki Hayvanlı Takviminin Yaratılış Miti” böyle bir takvim mitidir.

Antropogoni Mitleri
İnsanların nereden geldiklerini ve nasıl oluştuklarını konu edinen mitlerdir. Türeyiş mitleri de denilen bu tür mitler, ilk insanın yaratılmasından, insan topluluklarının, kabilelerin, soyların, boyların ortaya çıkmasına kadar geniş bir alanı içerir. İnsanın yaratılmasında takip edilen sıra çoğunlukla, Evren’in, gök yer, dağlar, bitkiler, ormanlar ve hayvanların yaratılmasından sonradır. Mitler insanın yaratılmasını ya tanrı ya da tanrısal özelliğe sahip kültürel nesne ve olguların ilk kurucuları olarak düşünülen ve mitolojide “demiurg” olarak adlandırılan olağanüstü varlıklara bağlayarak anlatırlar.

Totem Mitleri
Bir boyun, soyun veya milletin yaratılışı ve kökenini bir bitki, bir hayvan gibi canlı veya taş, kaya, dağ gibi bir cansız nesneye bağlayarak tanrı-atalar kültü ilişkisini bu tür bir olguda birleştirerek açıklamasına totem denilir. Bir topluluğun var oluşunu ve kökenini izah eden bu tür mitlere de totem mitleri denilir. Totem mitleri daha çok yaşam tarzları toplayıcılık ve ilkel avcılık, balıkçılık olan topluluklarda görülür. Bu tür toplulukların temel özelliği aralarındaki akrabalığın kan ve kemik akrabalığından ziyade totem akrabalığı olmasıdır. Totem akrabalığına dayalı dünya görüşü totemizm olarak adlandırılır.

Kahramanlık Mitleri
İdealize edilen insan kahramanlar, bir misyon ile kendilerini toplumlarına adayarak onları çeşitli felaketlerden kurtarmaları veya toplumlarındaki çeşitli kültürel kurumları kuran veya çeşitli kültürel davranışlara model teşkil eden kültürel kahramanlar (cultural hero) olarak mitos (mitik anlatım) ve eposun (epik anlatım) içiçe geçtiği anlatılarda yer alırlar.

Kahramanlık mitleri doğrudan doğruya atalar kültürüyle ilişkilidirler. Türk mitolojisinde Oğuz Kağan ve Dede Korkut bu tür kahramanlar olarak karşımıza çıkar.

 

Kaynak: Çobanoğlu, Ö., Yıldırım, N., Tökel, D.A., Tekin, G., Doğan, M.C. (2013), Türk Edebiyatının Mitolojik Kaynakları. Ankara: Anadolu Üniversitesi.

ETEM SEVİK bu blog'u önerdi.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 24
Toplam yorum
: 3
Toplam mesaj
: 3
Ort. okunma sayısı
: 7083
Kayıt tarihi
: 22.02.14
 
 

Merhaba, ben Gökçe Özcan kısa ve öz kendimi anlatmak isterim. Anlatmak diyorum, çünkü insan tanım..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster