Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

25 Şubat '13

 
Kategori
Dil Eğitimi
Okunma Sayısı
1281
 

Noktalama işaretleri - 2

Noktalama işaretleri - 2
 

Trabzon'da çıkardığım Eğitim Sanat dergisinin arka kapağı, Haziran 1993


TÜMCEDE, TÜMCELER ARASINDA KULLANILAN NOKTALAMA İŞARETLERİ

Noktalama işaretlerinden tümce içindeki sözcük, sözcük öbeklerini, tümceleri bağlamada, ayırmada kullanılan noktalama işaretleri şunlardır: 

.. VİRGÜL ( , )

- Eş görevli sözcükleri, sözcük öbeklerini ayırmada (,) kullanılır.

 Oya, Umut, Serkan bugün kitaplarını, defterlerini evde  unutmuşlar.

 ------------------------                 ------------------------------

özne                                          belirtili nesne

Bugün erkenden eve, oradan okula uzandı.

-----------------------

dolaylı tümleç

- Yer ve tarih bildiren yazımlarda yer adını tarihten ayırmada (,) kullanılır.

 Bayburt, 17 Kasım 1948

- Önad(sıfat) olan sözcükleri ayırmada (,) kullanılır.

Beyaz, mavi, sarı, kırmızı renklerle bezenmişti doğa.

- Sıralı tümceleri ayırmada (,) kullanılır.

Her canlı doğar, yaşar, büyür, ölür.

Kalktı, kitaplarını topladı, çantasını aldı, sokağa çıktı.

Gel, ben okuyayım, sen dinle.

- Tümcede, vurgulu bir biçimde belirtilmesi gereken öğelerden sonra (,) konur.

Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusudur.

Özgürlük ve bağımsızlık, benim karakterimdir.

 (Atatürk)

Bugün, şehrimizdeki bayram hazırlıkları tamamlandı.

Özgürlük, tarihin kaybolmayan tek değeridir

 (Albert Camus)

- Tümcede geçen arasöz ve ara tümcelerin başına, sonuna   (,) konur.

Karadeniz kıyılarında maviyle yeşil, bilindiği gibi, buluşur.

-Tırnak içine alınmamış aktarma tümcelerin sonunda, tırnak işareti yerine (,) kullanılır.

Bugün geliyorum, dedi.

Bizim pilavlıklar geldi, derd

- Seslenmeden sonra (,) kullanılır.

 Sevgili Babacığım,

Çocuklar, buraya gelsenize!

- Sayıların ondalık kısımlarını belirtmek için tamsayı ile  ondalık sayı arasına (,) konur.

1,4 ;   145,42 ; 0,50 

- Peki, evet, hayır, öyle... gibi onaylama, yadsıma    sözcüklerinden sonra (,) konur.

Hayır, öyle iş olmaz. Evet, şimdi anladım. Peki, bugün buluşalım. Öyle, dediğin gibi.

- Bileşik tümcelerde “gibi, halde, rağmen, değil, sonra, bile” bağlaç ve ilgeçlerinden sonra (,) konur.

Yağmur değil, kar bile yağsa gelirim.

- Anlatıma güç katmak için yinelenen sözcükler arasına konur.

Sessizlik, sessizlik yine sessizlik.

Büyücü, büyücü nedir bana hıncın!

Akşam, yine akşam, yine akşam

Göllerde bu dem bir kamış olsam!

Ahmet Haşim

- Bir sözcüğün kendinden sonra gelen sözcük öbekleriyle   ilgili olmadığını belirtmek için söz konusu sözcükten sonra (,)  konur.

O, Kurtuluş Savaşı yılarında küçükmüş.

- Kaynakça yazarken sözcükleri ayırmada (,) kullanılır.

 Mahir Ünlü, 19. Yüzyıl Çağdaş Türk Edebiyatına  Doğru, İnkılâp 2006

- Bir konuyla ilgili bölümleri alt alta sıralarken bölümler arasına (,) konur.

Türkçede eylem çatısı iki başlık altında incelenir:

1. Öznesine göre:

 a.Etken çatılı eylem,

 b.Edilgen    “ ,

 c. İşteş         “, 

 d. Dönüşlü  “,          

2. Nesnesine göre:

a. Geçişli eylem,

b. Geçişsiz  “  ,

c. Ettirgen   ” ,

 d. Oldurgan ”

.. NOKTALI VİRGÜL ( ; )

- Birbirine bağlı bulunmalarına karşın, her biri kendi içinde bağımsız olan tümceleri ayırmak  için (;) kullanılır.

İçim içime sığmıyor; bağırmak haykırmak istiyorum.

Benim evimin keten perdeleri vardır; ben yaptırdım; perdeleri açınca odaya güneş dolar; kapayınca dışardan hiç ışık girmez.

Yazarın ana kaygısı kendi kendini değil; yaşadığını  anlatmaktır.

- İçlerinde (,) kullanılmış sıralı tümceler arasına (;) konur.

Burası kırgınlıklar, acılar, hüzünler, yalnızlıklar kenti   olduğu kadar; seviçler, şenlikler, özlemler, umutlar, buluşmalar kentidir de. ( Feridun Andaç, Işık Ol Günüme  Ağ )

Evi, tarlası, arabası var; gene de başkasının çöpünü  kıskanır.

Ne para vardı, ne de yiyecek kalmıştı; kalabalıklar arasında yapayalnızdık.

- Sıralı tümcelerde biçimce ayrı, anlamca bağlı bağımsız tümceler arasına konur.

Çekirgeler artık uyuyacak; tavşanlar atmacadan korkusuz yıldızlara bakacak; bütün çıtırtılar dinecek; susmayan yalnız ağustos böcekleri.

  ( Ahmet Kutsi Tecer, Koçyiğit Köroğlu, İstanbul ,1969 )

Bunlar da bitti; göz alabildiğine uzanan bir düzlüğe çıkmışlardır; ne ağaç vardı, ne dere, ne ev.

 (Refik Halit Karay, Memleket Hikayeleri 4.bs. İstanbul)

Adnan bu saadeti boşuna beklediğini bugünkü derste büsbütün gördü; bedbahlığını görmezlikten gelemiyordu; sinirlendi.

( Mithat Cemal Kuntay )

- İki tümce birbirine “ve, ama, fakat, çünkü, ancak, ne var ki, bu nedenle” gibi bağlaçlarla bağlanıyorsa, birinci   tümceden sonra (;) konur.

Rauf Bey, gerçekten İstanbul’dan çıkmak gereğini duymuş ve çıkmış; ama benim yanıma gelmedi.

( Atatürk, Söylev 1, s.24

Palamut para ediyordu; ancak onu pazara ulaştırmak zor.  

( Yeni Yazım Kılavuzu, 11. baskı, s.35 )

Güneş çoktan batmıştı; fakat çiftlik yine gündüzki gibi canlıydı.

( Yeni Yazım Kılavuzu, 11. baskı, s.35 )

- Kimi kez açıklamalardan önce kullanılır.

Yanımızdaki bölmede imiş: buruşuk yüzlü, kır saçlı, kesik bıyıklı, orta boylu, elli beşlik bir adam; bizim   oturduğumuz yere getirdiler ve ‘Muharrin-i Osmaniyeden’  diye tanıttılar.           

 (Memduh Şevket Esendal, Temiz Sevgiler ‘Hikayeler’1.cilt,Ankara 1965)

Hayvan önem kazanmıştı; önüne bol yem dökülüyor, mısır sapları yığılıyordu.  Köylüler sık sık         hatırlatıyorlar; ‘Boz eşek suya götürüldü mü, arpası döküldü   mü?” diye   birbirlerine soruyorlardı.

( Refik Halit Karay, Memleket Hikayeleri 4.basılış, İstandbul 1969 )

-Özneden sonra gelen sözcükler virgül ile bağlanıp sıralanmışsa özneden sonra noktalı virgül kullanılır.

Burası; olgun, dolu başakların baştan başa sapsarı ettiği dümdüz, tümseksiz, tepesiz,   çıplak bir ova idi.

 ( Refik Halit Karay, Memleket Hikayeleri 4. basılış, İstanbul  1969 )            

 .. İKİ NOKTA  ( : )

- Bir tümceden ya da sözcükten sonra örnekler, açıklamalar sıralanacaksa, bu tümcenin   ya da sözcüğün  sonuna ( : ) konur. Açıklamalar bağımsız bir tümceyle   başlıyorsa bu tümcenin ilk harfi büyük; tek tek örnekler, açıklamalar sıralanıyorsa ilk harf küçük harfle başlar.

Beğenilecek, sevilecek, övünmeye değer bir tek  dayanışma vardır : Düşünceleri bir olan kişilerin dayanışması.

 ( Yeni Yazım Kılavuzu, 11. baskı, 1981 )

Her türlü ad, yalın ad olarak kullanılabilir : yol, yaz, Ankara, kent gibi.

( Yeni Yazım Kılavuzu, 11. baskı, 1981 )

- Başkasından aktarılan yazı ya da sözlerde (alıntı), tırnaktan ya da konuşma çizgisinden önce genellikle iki nokta konur.

 “Çocuk yavaşça: 

- Anne! diye seslendi.

( Yeni Yazım Kılavuzu, 11. baskı, 1981 )

Atatürk diyor ki : “Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri kopmuş demektir.”

- Matematiksel bölme işleminde bölenle bölünen arasına ( : ) konur.

 45:5=9

- Bir konuyla ilgili alt bölümleri sıralamadan önce ( : )    konur.

 Belirtme Önadları :

1. Gösterme önadı,

 2. Soru önadı,

3. Belgisiz önad,

4. Sayı önadları:

a. Asıl sayı önadı,

b. Kesir sayı önadı,

c. Sıra sayı önadı,

d. Üleştirme sayı önadı.

- Sesbilimde uzun ünlüyü göstermede ( : ) kullanılır.

 a:ile, ka:til, usu:le, i:cat...

- Kütüphanecilikte yazar ile yapıt arasına ( : ) konur.

 Oya Baydar : Erguvan Kapısı

Gülseren Engin : Yorgun ve Yaralı

 

           

           

 

 

 

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 988
Toplam yorum
: 307
Toplam mesaj
: 19
Ort. okunma sayısı
: 678
Kayıt tarihi
: 24.03.12
 
 

Türkay KORKMAZ, umuda yolculuğu ertelemez. Mermeri delenin damlanın sürekliliği olduğunu bilir. Y..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster