Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

03 Haziran '09

 
Kategori
ÖSYS
Okunma Sayısı
1337
 

Öss için ipuçları 1 ( eylem çatısı )

Öss için ipuçları 1 ( eylem çatısı )
 

Üniversiteye açılan pencere


ÖSS’de bilgiyi kullanmak çok önemlidir.

Tıpkı, parası olanın, parasını olumlu/ iyi/ geleceği güvence altına alacak işlerde kullanması gibi.

Bilgi kullanılmadığı ya da nerede/ nasıl kullanılacağı bilinmediği zaman bir işe yaramaz.

O bakımdan, önemli olan, çok bilgiye sahip olmak değil, o bilgiyi gerektiği yerde kullanmaktır.

Bunu başarabiliyor musun, ?

*****

ÖSS’ye yönelik soruları çözerken, her şeyde olduğu gibi, soruyu çok iyi anlamak gerekir.

Soruları yanıtlarken, “ne istendiği”ni bilmeden olumlu bir sonucu varılamayacağı bir gerçektir.

Burada “bilgi kullanma”nın önemi ortaya çıkıyor.

Soruyu anlamadan işi girişmek doğru değildir.

Diyelim ki, kalabalık içinde Ali adında birini arıyorsunuz; ama Ali’yi tanımıyorsunuz.
Ali, belki de yanınızda duran/ yürüyen biri.
Ama arkadaşınız Ali’yi arıyorsunuz.
Yanına gitmeniz için görmeniz yeterli...

İşte, soru ile, neyin anlatılmak istendiğini görmeniz/ anlamanız yeter.

Bu, önemli bir aşama.

Görme/anlama aşamasından sonra, sıra, bilgiyi kullanmaya gelir.

Bilgiyi kullanma, soru tipine göre değişir.

*****

İsterseniz, konumuz, “eylem çatısı” ile ilgili sorular olsun.

Hani, yemek tarifinden önce, “gerekli malzeme” sayılır ya...

Biz de, soruları değerlendirmeye/ açıklamaya geçmeden önce, “işe yaracak bilgiler”i verelim:

Bir cümlede “işten etkilenen” öğe, nesnedir.

1. Nesneyi bulmak için yükleme sorulacak sorular şunlardır: Neyi?, Kimi?

2. Nesne alan eylem “geçişli”, almayan ise “geçişsiz”dir.

3. Bir cümlede “işi yapan” öğe, öznedir.

4. Edilgen eylem, eylemden eylem yapma “-il, -in” eklerini alır; işi yapan belli değildir.

5. Dönüşlü eylem, eylemden eylem yapma “-il, -in” eklerini alır; “kendi kendine” anlamı verir.

6. İşteş eylem, eylemden eylem yapma “-iş” ekini alır; “karşılıklı”, “birlikte” anlamı verir.

7. Sözde özne, yüklemi “geçişli- edilgen” eyleme dayalı cümlelerde bulunur; yüklemi oluşturan eylemde “-il, -in” eklerinden biri vardır.

( Unutmayın, eylem çatısı ile ilgili soruları çözerken, yüklemden yola çıkılır: ad cümlelerinde “çatı” söz konusu değildir.)

ÖRNEK: 1

(I) İçine kapanmış olan Anadolu dağları, sessizliğini, bilge dalgınlığında sürdürür zamanın akışı içinde.(2) Kendi dilince söyler türküsünü, kendi gönlünce sürer yaşamını.(3) Dağlar vardır, yüreğinde eski uygarlıklar gülümser çağımıza.(4) İşte bundan dolayı efsaneyi bağrında yaşatır bizim Anadolu dağları.(5) Anadolu’nun en eski sahiplerinden şimdikilere değin olanları anlatır bize.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisinin yüklemi, çatı bakımından geçişsizdir?

A) I B) II. C) III. D) IV. E) V.

Açıklama/ Değerlendirme:

Eyleme, “Neyi?”, “Kimi?” sorularını sorarak, eylemin ne olduğunu olup olmadığını ( geçişli, geçişsiz ) buluruz.

Sorulara yanıt veren “geçişli”, vermeyen ise “geçişsiz”dir.

Geçişli eylem, “-i” hal eki alan sözcüklere bağlanır; bu sözcük de cümlenin “nesne”sidir.

İşe, “yüklem”lerden yola çıkarak başlayalım:

“Neyi sürdürmek?” ( sessizliğini )

“Neyi sürmek? ( yaşamını )

“Neyi gülümser? ( Yanıt yok)

“Neyi yaşatmak? ( efsaneyi )

“Neyi anlatmak? ( onları)

Gördünüz mü, cümleleri tümüyle okumaya gerek yok. Ayrıca, sorduğumuz soruların yanıtlarını da cümlede aramaya...

Zamandan kazanacağız ya!

ÖRNEK: 2

Deniz arkeologlarının Sinop kıyılarında bulduğu batıkkent ( I ) yörenin binlerce yıllık bir yerleşim yeri olduğunu (II) değişik yönleriyle ( III ) inandırıcı bir biçimde ( IV ) kanıtlıyor (V ).

Yukarıdaki cümlede, hangi numaralar arasında kalan öğe cümlenin nesnesidir?

A) I. ile II. B) I. ile III. C) II. ile V. D) III. ile IV. E) IV. ile V.

Değerlendirme/ Açıklama:

Nesneyi bulmanın sorusu neydi?

Yükleme “Neyi?”, “Kimi?” sorma.

Soralım:

“Neyi kanıtlıyor?”

“yörenin binlerce yıllık bir yerleşim yeri olduğunu”

Öyleyse yanıt, I ile II arasındaki öğedir.

ÖRNEK: 3

“Karikatür” sözcüğü, aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözde özne göreviyle kullanılmıştır?

A) Karikatür, iletişim gücünün yüksekliği nedeniyle sevilir.

B) Karikatür, sanatların en dinamik olanıdır.

C) Karikatür, toplumsal değişmenin aynasıdır.

D) Karikatür, yirminci yüzyılın etkin sanatlarından biridir.

E) Karikatür, güldürmekten çok düşündürmektir.

Değerlendirme/ Açıklama:

Sözde özne neydi, nasıl bulunurdu?

Sözde özne bulunan cümlenin yüklemi geçişli- edilgen eyleme dayalıdır.

Edilgenlik eki, “-il”, -in” olduğuna göre, önce, yüklemde bu eki arayacağız.

Bakıyoruz, bu ek, sadece “sev-il-ir”de var.

ÖRNEK: 4

Çocuklar sıralarından kalktılar.Bu cümlenin yüklemi çatı bakımından aşağıdakilerden hangisine benzemektedir?

A) Bozulan araba yolun ortasında durdu.

B) Tabloyu iki pencere arasındaki duvara astı.

C) Kitapları raflara güzelce yerleştirdi.

D) Yaşamındaki boşluğu hayvan sevgisiyle doldurmuştu.

E) O da ağabeyi gibi pilot olmayı çok istiyordu.

Değerlendirme/ Açıklama:

Yüklemin çatı bakımdan farklı olması demek, bize şu iki bilgiyi anımsatır:

Nesneye göre çatı ( genellikle geçişli, geçişsiz)

Özneye göre çatı ( işi yapan belli mi, değil mi; iş, birlikte mi, yoksa karşılıklı mı yapılıyor)

Cümlenin yüklemi “kalktılar”da, özneye göre çatı ekleri ( -il, -in, iş) yok. O zaman bize nesneye göre çatı soruluyor.

Nesneyi bulma sorularına, yüklemdeki “kalk-” eylemi, yanıt vermez; öyleyse geçişsizdir.

Öbür seçeneklerdeki eylemler, “as-”, yerleştir-”, doldur-”, “iste-” geçişlidir.

Sorular, ÖSS sorularıdır.

Gelecek yazı: HIZLI OKUMA MI, SORUYU HIZLI ÇÖZME Mİ?

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 2229
Toplam yorum
: 2743
Toplam mesaj
: 0
Ort. okunma sayısı
: 1166
Kayıt tarihi
: 10.11.08
 
 

İspir, hem doğum yerim, hem memleketim. Emekli Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeniyim. Dil ve Tarih-..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster