Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

24 Mart '09

 
Kategori
Güncel
Okunma Sayısı
774
 

Pamuk İsyanı

Geçen hafta yazılı basında bir “ 34 yıllık iplik devini kriz susturdu” şeklinde bir haber çeşitli gazetelerde yayınlandı.

Dev benzetmesi yapılan kuruluştan yani TARİŞ’ten söz etmek istemekteyim;




<ı>“TARİŞ İncir, Üzüm, Pamuk ve Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri;
Ege bölgesinde 57 yerleşim biriminde 73 tarım satış kooperatifi, <ı>75,600 '<ı> ü
aşkın üretici ortağı ile Türkiye`nin ilk ve en büyük kooperatif kuruluşudur.


<ı>20. yüzyılın başlarında Ege Bölgesi ’nde bazı ürünlerde dışa bağımlılığın dış ticarette dalgalanmalara yol açması nedeni ile, çiftçinin bin bir güçlükle yetiştirdiği ürününü satamaması, çoğu kez de ürün teslim etmek koşuluyla borçlandığı tefecilerin oyuncağı olması üzerine, İzmir Yemiş Çarşısı ’nda kurulan tekelin kırılması ve incir üzerinde oynanan olumsuzlukların giderilmesi amacıyla örgütlenmeye gidilmiş,29 Ocak 1912 ’de Germencik ’te, 4 Şubat 1912 ’de ise Aydın’da Ege ’li incir üreticilerinin gerçekleştirdiği üretici kongreleri ile Ege Bölgesi ’nde Tarım Satış
Kooperatifleri ’nin kuruluşuna gidilecek ilk adım atılmıştır.

1913 yılı sonlarına doğru Nazmi Topçuoğlu, Kazım Nuri Çörüş , Ahmet Sarı ve arkadaşları, üreticilerin yaşamakta olduğu olumsuzluklardan kurtulabilmesinin tek yolunun, üreticiler arasında oluşturulacak kooperatif çatısı olduğunu görmüşlerdir

<ı>Ege Bölgesi üreticilerini kooperatifçilik ilkeleri doğrultusunda örgütleyen ilk kuruluş, Milli Aydın Bankası’nın bir kolu olarak, “Kooperatif Aydın İncir Müstahsilleri Anonim Şirketi” ismiyle 21 Ağustos 1915 tarihinde kurulmuş olup, bu tarih günümüzde TARİŞ’ in kuruluş günü olarak kabul edilmektedir.

9 Ekim 1935 tarihinde çıkartılan 2834 sayılı yasa ile “Tarım Satış Kooperatifleri” ve bunların Birlikleri kurulmuştur.

1949 yılında, 2834 sayılı yasaya ve İncir ve Üzüm Tarım Satış Kooperatifleri Ana Sözleşmesi’ne bağlı olarak, İzmir Pamuk ve ayrıca Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri kurulmuş, yönetimi kolaylaştırmak amacıyla ortak çalışma esasları kabul edilerek, “İzmir, İncir, Üzüm, Pamuk ve Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri” oluşturulmuştur.

Her biri ayrı tüzel kişiliğe sahip olan birlikler, kuruluş yıllarında birliğe destek olan bankalardan Tarım Bankası’nın ilk hecesi ile, İş Bankası’nın ilk hecelerinin birleşmelerinden oluşan “TARİŞ” sözcüğünü ortak isim olarak kabul etmişlerdir.

1987 yılında Zeytin ürünü, Zeytinyağı Birliği çalışma alanına alınmış, aynı yıl birliklerin ünvanlarında bulunan “İzmir” kelimesi yerine “TARİŞ” kelimesi konularak, “Tariş, İncir, Üzüm, Pamuk, Zeytin ve Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri” unvanı alınmıştır.

<ı>II. Dünya Savaşı yıllarında, pamuklu sanayi alanında yapılan yatırımlara karşın, pamuk üretiminde düşüşlerin başlaması, hükümetin bir yandan ithalatçılar birliğinin kurulmasını desteklemesine, öte yandan ticaret odası aracılığı ile ithalatı üstlenmesine yol açtı. Bu arada <ı>1942'<ı> ye kadar geçen sürede Batı Anadolu' da pamuk üreticileri, 10 yerde kooperatiflerini kurarak örgütlendiler. <ı>1937'<ı> de Nazilli, <ı>1940'<ı> ta Aydın, Koçarlı, Tepeköy, Dalama, Sarayköy, Söke, <ı>1941'<ı> de Selçuk ve Bayındır, <ı>1942'<ı> de Tire Pamuk Satış kooperatifleri kuruldu. <ı>1947'<ı> de Yenipazar kooperatifi bunlara katıldı.

Pamuk Birliği, 1949 öncesi örgütlenen 11 kooperatifin yanında <ı>1949'<ı> da kurulan 18 kooperatifle birlikte (Bunlar Ahmetli, Akhisar, Alaşehir, Atça, Bozdoğan, Çobanisa, Germencik, İncirliova, Kınık, Köşk, Manisa, Menemen, Ödemiş, Salihli, Saruhanlı, Sultanhisar, Turgutlu, Umurlu) toplam 29 kooperatiften oluştu. <ı>1950'<ı> de Denizli, !<ı>951'<ı> de Burhaniye, Çine, Dikili, Edremit, Bergama, <ı>1952'<ı> de Balıkesir, Başaran, Buharkent, Milas, <ı>1953'<ı> te Horsunlu ve Moralı kooperatiflerinin katılımıyla 1953/54 iş yılında birliğe bağlı kooperatif sayısı <ı>41'<ı> e ortak sayısı ise <ı>33 000'<ı> e yükseldi.

Pamuk Birliği' ne; 1953-1987 iş yılına kadar muhtelif tarihlerde kurulan 13 kooperatif daha katılarak (Bunlar: Altınova, Kuyucak, Göçbeyli, Yenice, Zeytindağ, Ortaca, Ezine, Akköy, Sarıgöl, Fethiye, Çırpı-Arıkbaşı, Pamukören, Gölmarmara) TARİŞ Pamuk Tarım Satış Kooperatifleri Bbirliğine bağlı kooperatif sayısı <ı>54'<ı> e ulaşmış, T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ndan alınan talimat gereği ekonomik açıdan verimli bulunmayan Ahmetli, Alaşehir ve Sarıgöl kooperatifleri Salihli kooperatifi ile, Çobanisa, Saruhanlı ve Turgutlu kooperatifleri Manisa kooperatifile, Burhaniye ve Edremit kooperatiflerinin Altınova kooperatifi ile, Yenice kooperatifinin Başaran kooperatifi ile, Sultanhisar kooperatifinin de Yenipazar kooperatifi ile 1998-1999 iş yılı içinde birleşmesi ile birliğin: 44 kooperatifi, 50 000 'e yakın ortağı ve bağlı işletmeleri ile bölge ve yurt ekonomisine son derece olumlu katkılar sağlayan boyutlara ulaşarak bugünlere gelmiştir.

<ı>Pamuk Birliğinin kuruluşundan günümüze kadar uzanan süreçte, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu' dan sonra ikinci büyük pamuk üretim merkezi olan Ege Bölgesi’ nde, gerek ekilen alan gerekse sağlanan verim açısından önemli bir gelişmenin gerçekleşmesi, kooperatifçiliğin benimsenmesinde, kooperatif ortak ilişkilerinin uyum içinde sürmesi, verimlilik ve ekonomik gelişme açısından büyük önem taşır. Kooperatifler satın aldıkları ürünü, ilk önce işleme (çırçırlama) amaliyesinden geçirirler. Birlik ürünü iç ve dış piyasalarda pazarlayarak değerlendirilmesini sağlar. Üretimde verimliliğin sağlanması ve üreticinin sıkıntıya düşmemesi açısından (Birlik tarafından sağlanan imkanlar dahilinde) kooperatifler üreticilere gübre, ilaç, tohum gibi ayni yardımlar yanında nakti krediler vermekle ve ödemeleri düzenli, hale getirmekle sorumludurlar.

TARİŞ' i oluşturan 4 birlikten iş hacmine göre %66' sını teşkil eden Pamuk Birliği İzmir' de kurulu İplik Fabrikası, Pamukyağı Kombinası, Bakım ve Yenileme Fabrikası ile Pamuk Depolama İşletmesi' nin yanı sıra Söke' de kurulu delintasyon tesisi ve Ege Bölgesi' nde 7 ilde kurulu 44 Pamuk Tarım Satış Kooperatifi ve bu kooperatiflere ait 29 çırçır işletmesi ile faaliyetini sürdürmektedir.

<ı>1999-2000 İş yılında, Türkiye kütlü pamuk rekoltesi 2,025,867 ton olup, 750,106 ton olan Ege Bölgesi kütlü pamuk rekoltesine göre pamuk birliğimizce 247,903 ton kütlü pamuk alımı yapılarak, bölge rekoltesine göre %33, Türkiye rekoltesine göre %12 oranında alım gerçekleştirilmiştir.

Tesellüm edilen kütlü pamukların, kooperatiflere ait çırçır işletmelerinde işlenmesi sonucu elde edilen mahlıç pamuklar, İzmir, Çiğli ve Menemen depolarında stoklanarak yıllık ortalama 15 000 tonu iplik fabrikasının ihtiyacı için ayrıldıktan sonra bakiyesi peyderpey borsada satışı yapılarak değerlendirilmektedir.

1955' te dünya ortalamasının gerisinde olan ülkemiz lif verimi, 1990-<ı>91'<ı> de dünya ortalamasının iki katı üzerine çıkmıştır. Lif verimi açısından özellikle Ege Bölgesi nde 3 kata yakın bir artış sağlanmıştır. Bu olumlu gelişmenin sağlanmasında Pamuk Birliğinin büyük katkıları olmuştur.”

Pamuk ve kullanım alanlarından kısaca söz etmek gerekirse<ı>;

<ı>“Endüstri bitkileri içinde lif ve yağ bitkilerinin her ikisine de giren pamuk, bir çok sanayinin temel hammaddesini karşılayan önemli bir bitkidir. Lifi ile tekstil sanayinin, çekirdeğinden elde edilen pamuk yağı ile bitkisel yağ sanayinin, kapçık ve küspesi ile yem sanayinin, ayrıca lifleri ile de selüloz sanayinin hammaddesini teşkil etmektedir Günümüzde 69 ülkede tarımı yapılan pamuk, gerek lifi gerekse çiğidinden elde edilen yağı ve diğer yan ürünleriyle ekonomik değeri çok yüksek olan bir bitkidir. Lifi doğal oluşu, teri absorbe edişi, ısıtılıp kaynatıldığında diğer liflere göre sağlam kalışı, statik elektriği daha az iletmesi, hava geçirgenliği ve hijyenik özellik taşıma avantajları ile beşeri ihtiyaçların karşılanmasında diğer bitkisel ve sentetik elyaflara tercih edilmektedir.

<ı>Pamuk tohumlarında ortalama %20 oranında bulunan Çiğit yağı ile bitkisel yağ, linteri ile de selüloz sanayinin hammaddesini teşkil etmekte, kalan aminoasitlerce zengin küspesi ise hayvan beslenmesine katkıda bulunmaktadır. Pamuk bitkisi dünyada soya fasulyesinden sonra ikinci önemli bitkisel yağ kaynağıdır. Dünya pamuk yağı üretimi 3,8-4,3 milyon ton arasında değişirken ülkemizde 130-150 bin ton arasında olup bitkisel yağ ihtiyacımızın %25 'ini karşılamaktadır.

Modern teknolji konusunda uzmanlaşmış personeliyle faaliyetlerini sürdüren TARİŞ İplik Fabrikası, Türk Tekstil Sanayiinin önde gelen isimlerindendir.

<ı>İç ve dış piyasalarda çok iyi isim yapmayı başaran fabrikamız, dünya pamuk ipliği kalite standartlarına göre üstün kalitede üretimini sürdürmekte olup, 2000 'li yıllar için hızlı bir gelişim ve teknoloji yenileme seferberliği içindedir.”

Gerek TARİŞ’ten gerekse pamuk ve kullanım alanlarından söz etme nedenlerimden biri de;

Başbakanın miting alanında iflas etme noktasına gelen kuruluşlar için söylediği söz. "Bazı fabrikalar iflas ediyorsa bu onların yönetim hatasındandır”.


Şimdi böyle dev bir kooperatif yüzyıllık ve bu kooperatif’e bağlı İplik Fabrikasının altı ay süreyle kapatılması ve işçilerine ücretsiz izin vermek zorunda kalması bu fabrikayı yöneten kişilerinmi hatasıdır?


Kısaca buna da yönetim mönetim hatası deyip gerçekleri görmezden gelirsek sorun çözüm bulacak mı ?



Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 225
Toplam yorum
: 476
Toplam mesaj
: 111
Ort. okunma sayısı
: 1316
Kayıt tarihi
: 26.01.07
 
 

1960 İstanbul doğumluyum. Kitap okumayı, yazı yazmayı, resim yapmayı ve yabancı dil'den Türkçe'ye..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster