Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

13 Ağustos '10

 
Kategori
Siyaset
Okunma Sayısı
1912
 

Referanduma neden "Hayır" diyelim-10 / Karşılaştırmalı yasama dokunulmazlığı /100 numaralı yazım

Referanduma neden "Hayır" diyelim-10 / Karşılaştırmalı yasama dokunulmazlığı /100 numaralı yazım
 

Bloglarda ilk yazmaya 23.12.2008 tarihinde deneme olarak başladım. Yazmayı de sevdim. Bu yazı milliyet bloglardaki 100. makalemdir. Birtakım sorunlara rağmen bizlere burda kendimizi ifade olanağı veren ve yazma zevkini bana tattıran milliyet ailesine teşekkür ediyorum.

Blog yazarlığının bana çok faydası olduğuna inanıyorum. Bana bir yazma tekniği kazandırdı. Bilgi ilgiyi artırdı, ilgilendikçe bilgilendiğimi, bilgilendikçe ilgilendiğimi farketttim. Öğrenmenin yaşı yokmuş, bunu kendi dünyamda bir kez daha teyit etmiş oldum.

En güzel yazım henüz yazamadığımdır.:)

Dokunulmazlık üzerine son günlerde çok konuşulmaktadır. Bir arkadaşımın ricası üzerine karşılaştırmalı olarak dokunulmazlık konusunu ele almak istiyorum.

Siyaset bilimi ve hukuk açısından dokunulmazlık dediğimiz konu "Yasama bağışıklığı" şeklinde tanımlanmaktadır.

Yasama Bağışıklığı : Parlâmento üyesinin görevini serbestçe yerine getirebilmesi amacıyla, onu hükûmet tarafından veya özel kişiler tarafından başlatılabilecek olan adlî takiplerden koruyan ayrıcalıklar olarak tanımlanmaktadır

Yasama Bağışıklığı da “Yasama Sorumsuzluğu" ve "Yasama Dokunulmazlığı" şeklinde birbirinden ayrılır.

Yasama Sorumsuzluğu : Parlâmento üyelerinin yasama görevlerini yerine getirirken sarf ettikleri sözlerden, açıkladıkları düşüncelerden ve verdikleri oylardan dolayı herhangi bir hukukî veya cezaî takibata uğramayacakları anlamına gelir.

Örneğin yasama çalışmaları sırasında, bir parlâmento üyesi, diğer bir parlâmento üyesini veya bir görevliyi döver, yaralar veya öldürürse, burada yasama sorumsuzluğu yoktur. Buna karşılık yapılan eylem, oy, söz ve düşünce açıklaması şeklinde ise içeriği ne olursa olsun yasama sorumsuzluğu kapsamına girer. Örneğin hakaret ve sövme fiilleri de meclis çalışmaları sırasında işlenmek şartıyla kural olarak yasama sorumsuzluğu kapsamındadır . Zira hakaret ve sövme de sözle yapılan bir fiildir. Şüphesiz bir ülkenin anayasası küfür fiillerini yasama sorumsuzluğunun kapsamı dışında kaldığı öngörebilir

Yasama sorumsuzluğu oy, söz veya düşünce açıklamasının "yasama çalışmaları" sırasında yapılmış olması şartıyla parlâmento üyelerine tam, mutlak bir koruma sağlar.

1) Yasama sorumsuzluğu parlâmento üyesini hem cezaî, hem de hukukî takibata karşı korur.

2) Yasama sorumsuzluğu kaldırılamaz.

3) Yasama sorumsuzluğu süreklidir. Yani yasama sorumsuzluğu kapsamına giren bir fiilinden dolayı, parlâmento üyesi hakkında, bu sıfatının sona ermesinden sonra da hukukî veya cezaî bir takibatta bulunulamaz.

4) Yasama sorumsuzluğu kamu düzenine (ordre public) ilişkindir; vazgeçilemez.

Yasama dokunulmazlığı: Parlâmento üyeleri hakkında, suç işlediklerinden bahisle, parlâmentonun izni olmadan, gözaltına alma, tutuklama gibi bazı cezaî takibat işlemlerinde bulunulamayacağı anlamına gelmektedir. Yasama dokunulmazlığı, parlâmento üyeleri lehine tanınmış gerçek bir muafiyet konumundadır. Ceza kanunları karşısında vatandaşların eşitliği ilkesinin bir istisnası niteliğindedir. Bu nedenle de yasama dokunulmazlığı zaman zaman birçok ülkede kamu oyunda tepki ile karşılanmaktadır. O nedenle yasama dokunulmazlığının amacının ortaya konulması gerekir.

Yasama sorumsuzluğunun amacı, parlâmento üyelerinin söz ve düşünce hürriyetlerini korumak olduğu halde, yasama dokunulmazlığının amacı, parlâmento üyelerinin parlâmento çalışmalarına istedikleri her zaman katılabilmelerini sağlamaktır. Yasama dokunulmazlığı olmazsa, parlâmento üyesi iktidar tarafından bir suç soruşturması bahanesiyle tutulabilir; mahkemeler tarafından tutuklanabilir. Bu durumda ise millî irade tam olarak parlâmentoda oluşamaz. Örneğin hükûmet aleyhine yapılan kritik bir güvensizlik oylamasında, birkaç muhalefet partisi üyesinin tutulma ve tutuklanma nedeniyle parlâmentoya gelip oy kullanamazsa, normalde düşmesi gereken hükûmet görevde kalabilir ki, bu demokrasiyle bağdaşmaz. İşte bu nedenle parlâmento üyelerine yasama dokunulmazlığı tanınmıştır. O halde yasama dokunulmazlığının amacı, parlâmento üyelerini iktidar tarafından tahrik edilebilecek keyfi, zamansız ve esassız ceza kovuşturmalarıyla, geçici bir süre için de olsa, yasama çalışmalarından alıkonulmasını önlemektir.

Yasama dokunulmazlığı Fransız kökenlidir. Fransız İhtilalinden sonra toplanan Kurucu Meclis, 26-27 Haziran 1790 tarihli bir Kararname ile Meclis üyelerinin, Meclisin kararı olmaksızın ve "suçüstü" hâli hariç, tutuklanamayacağını öngörmüştür. Fransa'da yasama dokunulmazlığı ilkesi izleyen rejimler döneminde de kabul edilmiştir.

Yasama dokunulmazlığının konusu, aşağıda göreceğimiz Anglo-Sakson ülkeleri bir yana bırakılırsa parlâmento üyesinin işlediği suç teşkil ettiği iddia edilen fiillerdir. Bu fiiller, yasama fonksiyonunun ifası sırasında oy, söz ve düşünce açıklaması şeklinde işlenmişse, bu fiiller, yasama dokunulmazlığının değil, yasama sorumsuzluğunun kapsamına girerler. O halde yasama dokunulmazlığının kapsamına giren filler, kural olarak parlâmento üyesinin görevi dışında işlediği cezaî sorumluluğunu doğurabilecek fillerdir.

Yasama dokunulmazlığı parlâmento üyesini bütün adlî takipten muaf tutmaz. Aşağıda ayrıca göreceğimiz gibi parlâmento üyesine karşı ceza davası açılamasa da hukuk davası açılabilir. Anglo-Sakson ülkeleri hariç, yasama dokunulmazlığı parlâmento üyesini kural olarak cezaî takipten korur. Ama her cezaî takip işlemine karşı da korumaz. Kural olarak, yasama dokunulmazlığı, parlâmento üyesinin yasama çalışmalarına katılmasını engelleyebilecek nitelikte olan, hürriyetten mahrum edici tedbirlere, yani tutma, gözaltına alma, tutuklama, sorgulama, yargılama ve hapis cezasını infaz etme gibi işlemlere karşı güvence sağlar. Bu işlemlerin dışında kalan, parlâmento üyesinin hürriyetini kısıtlamayan yargısal işlemlerin yapılmasını kural olarak engellemez. Örneğin, savcı parlâmento üyesini ihzaren celp edemez; ama hakkında soruşturma açıp, delilleri toplayabilir. Yasama dokunulmazlığı kural olarak parlâmento üyesinin şahsını korur. O nedenle, ayrıca parlâmentonun iznine tâbi tutulmamış ise, genel hükümler dairesinde parlâmento üyesinin evinde arama yapılabilir . Ancak, evinde olup buna karşı koyan parlâmento üyesinin şahsı üzerinde zor kullanmak yine mümkün değildir.

Anayasa ve kanunlarla aksi öngörülmedikçe parlâmento üyeleri tanık sıfatıyla mahkemelerde dinlenebilir. Ancak parlâmento üyesinin tanık sıfatıyla da olsa ihzaren celp edilmesi mümkün değildir. Zira bu parlâmento üyesinin üzerinde hürriyeti kısıtlayıcı bir tedbirin uygulanması anlamına gelir. Aşağıda ayrıntılarını göreceğimiz gibi her ülkenin kendi anayasası ve kanunları parlâmento üyeleri hakkında hangi ceza soruşturması işlemlerinin yapılamayacağını ayrıca belirtmektedir.

Kara Avrupası hukuk sisteminde, yasama dokunulmazlığı parlâmento üyesini sadece ceza kovuşturmasına karşı korur. Hukuk davalarına karşı korumaz. Parlâmento üyesi hakkında ceza davası açılamasa da, suçtan zarar gören kişi hukuk davası açıp, tazminat isteyebilir. Keza parlâmento üyesi hakkında cebrî icra yoluna da gidilebilir. Yasama sorumsuzluğundan farklı olarak, yasama dokunulmazlığının istisnaları vardır: Genellikle suçüstü hâli yasama dokunulmazlığının kapsamı dışında kalır. Yukarıda belirtildiği gibi yasama dokunulmazlığının amacı, parlâmento üyelerini hükûmet tarafından tahrik edilebilecek düzmece ve asılsız suç soruşturmalarına karşı korumaktır. Suçüstü hâlinde ise, parlâmento üyesinin suç işlediği apaçık ortadadır. Böyle bir durumda da parlâmento üyesine dokunulmazlık tanınması, parlâmento üyesine tanınmış bir ayrıcalık durumuna gelir ki, bu yasama dokunulmazlığının amacıyla bağdaşmaz. O nedenle aşağıda örneklerini göreceğimiz üzere genellikle, suçüstü halinde işlenmiş suçların yasama dokunulmazlığının kapsamı dışında kaldığını anayasalar belirtmektedir.

Yasama dokunulmazlığı, yasama sorumsuzluğundan farklı olarak kaldırılabilir. Buna yine parlâmento üyesinin ait olduğu meclis karar verir. Buna "yasama dokunulmazlığının kaldırılması" veya "kovuşturmaya izin" kararı ismi verilir. Yasama dokunulmazlığı kaldırılmış olan parlâmento üyesinin parlâmento üyeliği kalkmış olmaz. O sadece yargılama bakımından normal vatandaşlar gibi olur.

Yasama sorumsuzluğundan farklı olarak, yasama dokunulmazlığı sürekli değildir; geçici dir.Yani yasama dokunulmazlığı parlâmento üyeliği sıfatının devamı boyunca sürer. Parlâmento üyeliği sıfatı sona erince, parlâmento üyesi hakkında ceza kovuşturması yapılabilir. Daha önce verilmiş ceza hükmü çektirilir. Aşağıda örneklerini göreceğimiz üzere birçok ülkede yasama dokunulmazlığı sadece parlâmentonun toplantı dönemlerinde geçerli olmaktadır. Parlâmentonun tatil dönemlerinde bu dokunulmazlık işlememektedir. Yasama dokunulmazlığı, milletvekiline bir kişisel ayrıcalık olarak verilmemiştir. Onun görevini gereği gibi yapabilmesi için verilmiştir. Bu nedenle, parlâmento üyesi bu dokunulmazlıktan kendi isteğiyle vazgeçemez. Vazgeçtiği yolundaki taahhütleri hükümsüzdür. Yasama dokunulmazlığını yargı organları re'sen dikkate almak zorundadırlar. Keza, yasama dokunulmazlığı yargılamanın her safhasında ileri sürülebilir.

ABD: 1787 Amerika Birleşik Devletleri Anayasasının 1'inci maddesinin 6'ncı bölümünün 1'inci fıkrasına göre, "Senatörler ve temsilciler... ihanet, cürüm ve asayişi ihlâl hâli dışında, kendi Meclislerinin toplantılarına katıldıkları sırada, gerekse bu toplantılara gelir veya giderken tutuklanmama imtiyazından yararlanırlar". Amerika Birleşik Devletlerinde bu hükme "tutuklanma hükmü bu hükümle öngörülen imtiyaza ise "tutuklanmama imtiyazı" ismi verilmektedir.

Tutuklanmama imtiyazı her zaman aşırı dar yoruma tâbi tutulmuştur. Zira, 1787 Amerika Birleşik Devletleri Anayasasının yazıldığı dönemde, "hukuk davalarından dolayı da kişilerin tutuklanması ve hapse atılması mümkündü. İşte 1787 Amerika Birleşik Devletleri Anayasasını yazanlar Kongre üyelerinin hukuk davalarından dolayı tutuklanmamaları için bu imtiyazı getirmişlerdir. Oysa günümüzde, hukuk davalarından dolayı kişilerin tutuklanması uygulaması yürürlükten kalktığından bu hüküm anlamsız kalmıştır. Özetle Amerika Birleşik Devletlerinde Kongre üyelerinin işledikleri suçlardan dolayı her türlü ceza davasında tutuklanmaları mümkündür. Gerçekten de Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi, (207 U.S. 425, 1908) kararında yalancı şahitlikten mahkûm olan Temsilciler Meclisinin bir üyesinin tutuklanmama imtiyazından yararlanamayacağına hükmetmiştir. Özetle Amerika Birleşik Devletlerinde cezaî alanda Kongre üyelerine tanınan bir dokunulmazlığın bulunmadığını söyleyebiliriz. Keza, Amerika Birleşik Devletlerinde Kongre üyeleri mahkemelere tanık sıfatıyla çağrılabilir.

Almanya: 1949 Alman Anayasası yasama dokunulmazlığı kurumunu kabul etmiştir. 1949 Alman Anayasasının 46'ncı maddesinin ikinci fıkrasına göre Bundestag(Almanya Federal Cumhuriyeti'nin yasama meclisi) üyeleri Bundestag'ın izni olmaksızın, cezayı gerektiren bir fiilden dolayı cezaî takibata uğrayamaz veya tutuklanamazlar. Bununla birlikte suçüstü hâlinde veya ertesi gün yakalanmış olması durumunda Bundestag üyeleri yasama dokunulmazlığından yararlanamazlar.

Keza aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre, Bundestag üyelerinin başka bir şekilde kişisel özgürlüklerini kısıtlanması için Bundestag'ın izni gerekir. Anayasa ayrıca, bir milletvekili hakkındaki her türlü ceza davasının, milletvekilinin hürriyetini kısıtlayıcı her türlü tedbirin Bundestag'ın istemesi durumunda kaldırılmasını öngörmektedir. Bundestag üyeleri tanık sıfatıyla mahkemelerde dinlenilebilir. Bununla birlikte, Ceza Usûl Kanunu (m.50/1) ve Medenî Usûl Kanununa (m.382/2) göre Bundestag üyeleri tanık olarak toplantı döneminde Bundestag'ın bulunduğu yerde dinlenilmelidirler . Yasama dokunulmazlığı Bundestag üyesinin seçilmesinden görev süresinin sonuna kadar işler. Seçimden önce başlatılmış soruşturmaları da kapsar. Yani bunlardan dolayı da Bundestag üyesi tutuklanamaz. Yasama dokunulmazlığının kaldırılması konusunda yetkili makam Bundestag veya onun Dokunulmazlık Komisyonudur. Dokunulmazlığı kaldırılan Bundestag üyesi bu kararın iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilir . Bundestag üyelerinin ikametgahlarında arama yapılabilmesi için de Bundestag'ın izni gerekir. Almanya'da ikinci Meclis olan Bundesrat üyelerinin yasama dokunulmazlığı yoktur ; zira Bundesrat üyeleri parlâmenter değildir; federe devlet hükûmetlerinin üyesidirler.

Avustralya : 1900 Avustralya Anayasasının 49'uncu seksiyonuna göre, Temsilciler Meclisi ve Senato üyelerinin imtiyazları ve dokunulmazlıkları Parlâmento tarafından düzenleneceği şekilde olacaktır. Bu zamana kadar, bunlar Birleşik Krallık Avam Kamarası üyelerininki gibi olacaktır. Avustralya'da yasama dokunulmazlığı 1987 tarihli Parliamentary Privilege Act ile düzenlenmiştir. Bu Kanuna göre, yasama dokunulmazlığı cezaî alanda değil, hukukî alanda geçerlidir. Bu alanda Parlâmento üyesine mutlak bir koruma sağlar. Parlâmento üyesi tutuklanamaz ve hapsedilemez. Parlâmento üyesinin sahip olduğu bu dokunulmazlık kaldırılamaz. Keza bu alanda Parlâmento üyesi yargılanamaz; keza tanık olarak veya jüri üyesi olarak bir mahkemeye çağrılamaz . Yasama dokunulmazlığı sadece Parlâmentonun toplantı dönemleri süresince ve bu dönemlerin beş gün öncesi ve sonrasını kapsar. Cezaî alanda yasama dokunulmazlığı işlemez. Bununla birlikte konvansiyonel nitelikte bir kurala göre Parlâmento üyesi hakkında yapılan soruşturmadan haberdar edilmesi gerektiği kabul edilmektedir.

Avusturya: 1929 Avusturya Anayasasının 57'nci maddesinin ikinci fıkrasına göre Millî Meclis üyeleri, suçüstü hâli hariç, ancak Millî Meclisin izniyle tutuklanabilirler. Keza aynı fıkraya göre, Millî Meclis üyelerinin evlerinin aranabilmesi için de Millî Meclisin izni gerekir. Avusturya'da Millî Meclis üyelerinin işlediği suç üyenin siyasî faaliyetleriyle açıkça bağlantısız ise üye hakkında cezaî takip yapılabilmesi için yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına gerek yoktur. Ancak, söz konusu üye veya Meclisin bu konularla görevli Daimî Komitesinin üyelerinin üçte biri talep ederse, ilgili makam, Millî Meclisten, üyeye atfettiği suçun onun siyasî faaliyetleriyle bağlantısız bulunduğu konusunda bir karar almak zorundadır. Böyle bir talep olduğunda, soruşturma sürecindeki bütün işlemler o aşamada durur. Millî Meclis bu talep konusunda sekiz hafta içinde karar vermemiş ise, gerekli izni verdiği varsayılır. Eğer Millî Meclis üyesi, suçüstü halinde yakalanırsa, yetkili makam derhal Millî Meclis başkanına üyenin tutuklandığını bildirir. Eğer Millî Meclis veya toplantı halinde değilse Daimî Komite talep ettiğinde, tutuklama kaldırılır veya kanunî süreç bir bütün olarak düşürülür. 1929 Avusturya Anayasasına göre, Millî Meclis üyelerinin dokunulmazlıkları yeni Millî Meclisin toplandığı gün sona erer. Millî Meclis üyeleri tanık sıfatıyla mahkemelere çağrılabilirler. Millî Meclis üyeleri yasama dokunulmazlığından milletvekilliğinin başlamasından sona ermesine kadar devam eder.

Belçika: 1994 Belçika Anayasasına göre, suçüstü hâli hariç, Parlâmento üyeleri toplantı dönemi boyunca, cezaî sahada, ait olduğu meclisin izni olmadıkça, bir mahkeme veya divan önüne gönderilemez veya doğrudan celp edilemez veya tutuklanamaz . Meclis bu izni (yani dokunulmazlığın kaldırılması kararı) hakkında ilgili parlâmento üyesinin başvuru hakkı yoktur. Suçüstü hâli hariç, cezaî sahada bir hakimin müdahalesini gerektiren zorlayıcı tedbirlerin uygulanmasına Meclis üyeleri hakkında toplantı dönemi süresince yetkili hakimin istemi üzerine İstinaf Mahkemesi Birinci Başkanı tarafından karar verilebilir. Bu karar ilgili Meclisin başkanına iletilir (1994 Belçika Anayasası, m.59/2). Arama ve el koyma ancak Meclis Başkanının veya onun tarafından tayin edilmiş üyenin huzurunda yapılır . Toplantı dönemi süresince sadece savcılık görevlileri ve yetkili memurlar bir Meclis üyesi hakkında cezaî sahada kovuşturma açabilirler. Hakkında cezaî sahada soruşturma açılan Meclis üyesi, toplantı dönemi süresince, ait olduğu Meclisten hakkında yapılan kovuşturmanın durdurulmasına karar verilmesini isteyebilir. İlgili Meclis bu konudaki kararını kullanılan oyların üçte iki çoğunluğuyla alabilir. Keza Meclis kendi üyesinin tutukluluğu veya bir mahkeme tarafından yargılanması askıya alınmasına da karar verebilir. Parlâmento üyeleri tanık sıfatıyla mahkemelere çağrılabilirler.

Finlandiya : 1999 Finlandiya Anayasasının 30'uncu seksiyonuna göre, bir milletvekili, milletvekilliği görevlerini yerine getirmekten engellenemez. Bir milletvekili Parlâmentoda kullanılan oyların altıda beşiyle alınmış bir kararla izin verilmedikçe mahkeme önüne çıkartılamaz veya özgürlüğünden mahrum bırakılamaz. Bir milletvekili tutuklanırsa veya gözaltına alınırsa bu durum derhal Parlâmento Başkanına bildirilir. En az altı ay hapis cezasıyla cezalandırılan bir suçu işlediğine ilişkin esaslı sebepler yoksa, bir milletvekili dava başlamadan önce Parlâmentonun rızası olmaksızın tutuklanamaz.

Fransa: 1958 Fransız Anayasasının 26'ncı maddesine, ağır suçlar ve orta ağırlıktaki suçlar alanında hiçbir Parlâmento üyesi ait olduğu meclisin değil, "Meclis Başkanlık Divanı"nın izni olmadıkça tutuklanamaz veya hakkında diğer hürriyeti sınırlandırıcı veya mahrum edici bir tedbir uygulanamaz (1958 Fransız Anayasası, m.26/2). Suçüstü veya kesin hükümle mahkûmiyet hâlinde bu izin gerekmez. Bir parlâmento üyesi hakkında gözaltı, hürriyeti sınırlandırıcı veya mahrum edici tedbirler veya soruşturma, Meclis talep ettiğinde, Meclisin toplantı dönemi süresince askıya alınır. Parlâmento üyeleri tanık sıfatıyla mahkemelere çağrılabilirler.

Hollanda: 1983 Hollanda Anayasasında yasama sorumsuzluğuna ilişkin hüküm bulunmasına rağmen, yasama dokunulmazlığına ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır. Hollanda'da yasama dokunulmazlığı yoktur. Bununla birlikte, Parlâmento üyesinin tutuklanması veya hapsedilmesi halinde parlâmento üyesinin Parlâmento toplantılarına katılmasına izin verilebilir.

İngiltere : İngiltere'de tarihsel olarak Parlâmento üyeleri tutuklanmama hürriyetine sahip oldukları ve bu imtiyazın Parlâmentonun toplantı döneminde ve bu dönemden önceki ve sonraki kırk günü kapsadığı kabul edilmektedir. Ancak İngiltere'de bu tutuklanmama imtiyazı, sadece hukuk davalarında (civil proceedings) geçerlidir. Yani Parlâmento üyelerinin borçlarından dolayı tutuklanması mümkün değildir Dokunulmazlık sadece parlâmento üyesine tutuklanmama ve hapsedilmeme güvencesi sağlar. Bununla birlikte mahkemeye hakaret suçunda Parlâmento üyesinin tutuklanabileceği kabul edilmektedir. Avam Kamarası üyeleri mahkemelere tanık olarak çağrılabilir. Ancak Speakers üyenin Avam Kamarası toplantısına katılması gerektiğini bildirirse, Avam Kamarası üyesi tanık olarak da çağrılamaz. İngiltere'de yasama dokunulmazlığı kaldırılamaz. Tekrar hatırlatalım ki, İngiltere'de dokunulmazlık sadece medenî alandadır. İngiltere'de hiçbir zaman ceza davalarından (criminal proceedings) dolayı Parlâmento üyelerinin tutuklanamayacağı fikri kabul edilmemiştir . İngiltere'de bir Parlâmento üyesi bir suç işlerse, herkes gibi tutuklanabilir ve yargılanabilir.

İrlanda: 1937 İrlanda Anayasasına göre, Parlâmentonun her iki Meclisinin üyeleri, "ihanet (treason)", "cürüm (felony) ve "aşayişi bozma (breach of the peace)" suçları hariç, Parlâmento toplantılarına gelip giderken ve seçim bölgelerinde iken tutuklanmama imtiyazına (privilege from arrest) sahiptirler. Görüldüğü gibi İrlanda Anayasasının hükmü, 1787 Amerika Birleşik Devletleri Anayasasındaki arrest clause'a ve İngiltere'deki teamülî kurala (freedom from arrest) büyük ölçüde benzemektedir. İrlanda'da yasama dokunulmazlığının cezaî alanda değil, hukukî alanda mevcut olduğunu söyleyebiliriz. İrlanda'da parlâmento üyeleri suçlarından dolayı tutuklanabilecek ve yargılanabileceklerdir.

İspanya: 1978 İspanyol Anayasasının 71'inci maddesine göre, milletvekilleri ve senatörler vekâlet sürelerince dokunulmazlıktan yararlanırlar ve sadece suçüstü hâlinde tutuklanabilirler. Milletvekilleri ve senatörler, ait oldukları Meclislerin ön izni olmaksızın tutuklanamazlar; gözaltına alınamazlar; haklarında soruşturma açılamaz ve yargılanamazlar. Bu izin, yani dokunulmazlığın kaldırılması kararı alınırken parlâmento üyesi dinlenir. Ancak parlâmento üyesinin alınan karara karşı başvuru hakkı yoktur. Bununla birlikte milletvekili ve senatörlerin ikametgahlarında arama yapılabilir. Milletvekilleri ve senatörlere karşı açılan davalar hakkında Yüksek Mahkemenin Ceza Dairesi yetkili olacaktır. Milletvekilleri ve Senatörler tanık sıfatıyla mahkemeye çağrılabilirler.

İsveç: 1975 İsveç Anayasasının 3'üncü Bölümünün 8'inci maddesine göre, Parlâmentonun toplantıya katılan ve oy veren üyelerin en az altıda beşinin kabul edeceği bir kararla izin verilmedikçe, kimse bir parlâmento üyesinin görevini yerine getirirken yaptığı eylemlerden ve söylediği sözlerden dolayı ona karşı dava açamaz veya onu özgürlüğünden mahrum bırakamaz veya onun ülke içinde seyahat etmesini engelleyemez . Bir Parlâmento üyesinin bir suç işlediğinden şüphelenilmesi durumunda, tutuklama, gözaltına alma veya hapse ilişkin kanun hükümlerinin Parlâmento üyesi hakkında uygulanabilmesi ancak onun suçluluğunu kabul etmesi veya suçüstü halinde yakalanması veya işlediği suçun minimum cezasının iki yıl hapisten fazla olması durumunda mümkündür. Parlâmento üyesi tanık sıfatıyla mahkemelere çağrılabilir. İsveç'te yasama dokunulmazlığı milletvekilinin seçilmesinden görev süresinin bitimine kadar devam eder.

İtalya: 1947 İtalyan Anayasasının yasama dokunulmazlığını düzenleyen 68'inci maddesi, 30 Ekim 1993 tarihli Anayasal Kanun ile değiştirilmiştir. Maddenin yeni şeklinin ikinci fıkrasına göre, Parlâmento üyesinin tutuklama kararı gerektiren bir suçu işlerken, suçüstü halinde yakalanması durumu hariç, hiçbir Parlâmento üyesi, ait olduğu Meclisin izni olmaksızın tutuklanamaz, kişisel hürriyetinden mahrum bırakılamaz, gözaltına alınamaz ve keza Parlâmento üyesinin şahsı veya ikametgahı aranamaz. Ancak kesin mahkûmiyet hükmünün infazı hâli bu hükmün dışındadır. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre, benzer bir izin, Parlâmento üyelerinin konuşmalarının veya haberleşmelerinin dinlenebilmesi ile mektuplarına veya yazışmalarına el konulabilmesi için de gereklidir. Buna göre, parlâmento üyeleri tutuklanamaz; ancak haklarında soruşturma açılabilir. Parlâmento üyeleri tanık olarak mahkemelere çağrılabilirler.

İsviçre: 1999 İsviçre Anayasasının 162'nci maddesinin ilk fıkrası, Federal Parlâmento üyelerinin Parlâmentoda yaptıkları konuşmalardan dolayı sorumlu olmadıklarını öngörmekte, ikinci fıkrası ise dokunulmazlığın diğer şekillerinin ise kanunla düzenlenmesini öngörmektedir. İsviçre'de yasama dokunulmazlığı, Konfederasyon Lehine Siyasal ve Polis Garantileri Hakkında Federal Kanun ile düzenlenmiştir. Bu Kanuna göre, İsviçre'de yasama dokunulmazlığı sadece cezaî alanda geçerli olmakta ve bütün suçları için parlâmento üyesini tutuklamaya, gözaltına almaya, hakkında soruşturma açılmasına ve evinde arama yapılmasına karşı korumaktadır Bununla birlikte parlâmento üyesi, kaçma şüphesi altında gözaltına alınabilir. Keza, suçüstü halinde cürüm (ağır suçlar) işlenmesi durumunda parlâmento üyesi geçici olarak tutuklanabilir. Ancak bu konudaki ya Parlâmento üyesinin kendi rızası veya Millî Meclisin izni 24 saat içinde alınmalıdır. Yasama dokunulmazlığı parlâmento üyesinin tanık sıfatıyla Parlâmentoya çağrılmasını engellemez. İsviçre'de yasama dokunulmazlığı Millî Meclisin izniyle veya Parlâmento üyesinin bizzat kendi izniyle kaldırılabilir . Yasama dokunulmazlığının kaldırılması sürecinde Parlâmento üyesi dinlenir ve parlâmento üyesinin yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına karşı itiraz hakkı vardır. Parlâmento üyesinin geçici olarak gözaltına alınması durumunda Millî Meclisin talebi üzerine parlâmenterlerin Parlâmento toplantılarına katılmalarına izin verilebilir. Yasama dokunulmazlığı İsviçre'de sadece toplantı dönemlerinde işler.

Türkiye: 1982 Türk Anayasasının 83'üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre, "seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen milletvekili, Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli ve seçimden önce soruşturmasına başlanılmış olmak kaydıyla Anayasanın 14 üncü maddesindeki durumlar bu hükmün dışındadır* . Ancak, bu halde yetkili makam, durumu hemen ve doğrudan doğruya Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirmek zorundadır". Yine aynı maddeye göre "Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi hakkında, seçimden önce veya sonra verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi, üyelik sıfatının sona ermesine bırakılır; üyelik süresince zamanaşımını işlemez" (m.83/3). "Tekrar seçilen milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma, Meclisin yeniden dokunulmazlığını kaldırmasına bağlıdır (m.83/4). "Türkiye Büyük Millet Meclisindeki siyasî parti gruplarınca, yasama dokunulmazlığı ile ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz"

Görüldüğü gibi dünyada yasama dokunulmazlığının kapsamı ve kaldırılması dava gerekçeleri göz önüne getirilerek dava açma yetkisi genellikle meclis veya üst kuruma verilirken, suçüstü durumları istisnasızdır. Kürsü dokunulmazlığı her ülke tarafından mutabık olunan bir yaklaşımdır. Türkiye'deki yasama dokunulmazlığı AB ülkeleri ve Anglo sakson anayasalarının hiçbirine benzememekte ve parlementere çok üst derecede koruma şemsiyesi sağlamaktadır.

Bu bilgiler doğrultusunda Türkiye'nin "yasama dokunulmazlığı" konusundaki ucube durumun yorumunu okuyuculara bırakıyorum.

12 Eylül Anayasası'ndan kurtulmak isteyenlerin bu maddeyi değiştirmeden demokratlık taslamalarını inandırırcı bulmadığım için bunların hazırladığı anayasa değişikliği paketine "HAYIR"

* TC Anayasası MADDE 14.– (Değişik: 3.10.2001-4709/3 md.) Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkün kılacak şekilde yorumlanamaz.

Bu hükümlere aykırı faaliyette bulunanlar hakkında uygulanacak müeyyideler, kanunla düzenlenir.

Kaynak: Yasama Dokunulmazlığı Bir Karşılaştırmalı Anayasa Hukuku İncelemesi/ Doç. Dr. Kemal Gözler/ Uludağ Üniversitesi / İktisadî ve İdarî Bilimler Fakültesi http://www.anayasa.gen.tr/dokunulmazlik.htm

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 105
Toplam yorum
: 193
Toplam mesaj
: 38
Ort. okunma sayısı
: 3783
Kayıt tarihi
: 05.11.08
 
 

İ. Ü. İktisat Fakültesi Uluslararası İlişkiler 1989 mezunuyum. 1993'ten beri uluslararası fındık ..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster