Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

03 Temmuz '15

 
Kategori
Edebiyat
Okunma Sayısı
1168
 

Sedat Veyis örnek ve Türk Halkbilimi

Prof.Dr. Sabri ÇAKIR

Sosyolog

Dört yıl süreyle öğrencisi olmaktan, derslerini sınıfın en ön sıralarında dinlemekten, not almaktan zevk alıp her zaman gurur duyduğum Prof. Dr. Sedat Veyis Örnek, bu kez Folklor/Edebiyat Dergisi’nin özel konuğu yapılmış. Folklor/ Edebiyat Dergisi 82. Özel Sayısını Sedat Veyis Örnek’in yaşamı ve yapıtlarına ayırmış.. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Öğretim Üyesi Serpil Aygün Cengiz ve arkadaşlarının editörlüğünde, ölümünden 35 yıl sonra gerçekleştirilen “Sedat Veyis Örnek Sözlü Tarih, Biyografi ve Belgelik Çalışması” başlıklı TÜBİTAK projenin öyküsü, 820 sayfalık içerikle bu derginin özel sayısını oluşturmuştur. Derginin kapsamında Örnek’in tüm yaşam öyküsü, yurtdışı deneyimleri, tiyatro eserleri, öyküleri, folklora(halkbilime) dair araştırmaları, kitap ve sözlükleri, kendisi hakkındaki düşünce ve görüşler, söyleşiler vb. yazın ve bilim dünyasını ilgilendiren çok sayıda yapıtı yer almaktadır. Alışılagelen adı “folklor” olan “halkbilim ”in Türkiye’deki kurucusudur. Araştırma ve gözlemlerine dayanarak yazdığı “Türk Halkbilimi” kitabı bir ilktir ve Sedat Veyis Örnek’in ölümünden 35 yıl sonra da edebiyat, antropoloji, sosyal antropoloji ve halkbilim bölümlerinde hala okutulmakta ve henüz eşi ve benzeri yazılamamıştır. İşte Folklor/Edebiyatın bu özel sayısı, sadece halkbilimci olarak değil çok yönlü yazın, bilim ve kültür-sanat insanı Sedat Veyis Örnek’i ve tüm yapıtlarını okuyucularıyla paylaşmaktadır.

Gerçekten çok yönlü bir bilim insanını, halkbiliminin kurucusunu başkalarının bakış açısı ya da yorumlarından anlamak, anlatmak çok zordur. Çünkü Örnek, sadece kavramsal anlamıyla halkbilimin Türkiye’deki kurucusu ve halkbilim kitabının yazarı değil öyküleri, tiyatro eserleri, gazete ve dergi yazıları/makaleleri ile lise yıllarından beri dikkatleri üzerine çekmiş bir edebiyat ustasıdır da. Bu muhayyile gücü, bilimsel tutku, öğrenme ve yazma yetenekleriyle birleşince çok yönlü, çok kültürlü, gözlemleyen, araştıran, yazan çizen gerçek bir bilim insanı Sedat V. Örnek ortaya çıkar.

Biz, öğrencilik yıllarımızda Örnek’in bu yetilerini, nitelik ve özelliklerini kavramış değiliz! Nedeni ise, hocamızın sınıfta ders anlatışı ya da odasındaki görüşmelerimiz sırasında kendisinden, yeteneklerinden, yazdıklarından,  yapıp ettiklerinden hiç söz etmemesidir. Yani o, farklı bir kişiliktir, insanı etkileyen farklı bir duruşu vardır.  Ölümünün ardından (1927-1980) 35 yıl geçmiş olmasına karşın bu gizemin, bu alçakgönüllüğün nedenini ne anlamış ne de bulmuş değiliz! Belki bu nedenle bizler onun, zaman içinde sonradan öğrendiğimiz yazın ve tiyatro alanındaki yeteneklerini, ustalıklarını göremiyor ya da anlayamıyorduk! Çünkü o günlerin öğrenme ve bilim tutkusu, üniversiteyi ve üniversiteli olmayı gereğinden fazla benimsemiş olmamız, hocalarımızın entelektüel özelliklerinden ziyade bilimsel yönlerine bakmamızı güdülüyordu. Özellikle, lise yıllarımızda adını bile duymadığımız, ders kitaplarında görmediğimiz bir alanla(antropoloji-etnoloji) ilgili derslerde üzerinde durdukları konu ve sorunlar, yazdıkları yapıtlar/makaleler daha fazla dikkatimizi çekiyor, ilgimizi uyandırıyordu! Bu bilinmeyen, halka indirgenmemiş, eğitim-öğretim sistemimiz içinde yer almamış bir bilim konusunda, tüm hocalarımızı minnet ve saygı ile anmamıza karşın S.V.Örnek’in yeri ve etkisi bir bambaşkaydı! Sanırım bu da etnolojinin/budun(kavim) biliminin, sonradan adını “halkbilim” olarak Türkçeleştirdiği “folklor”un konu ve sorunlarıyla ilgili yapıtları arka arkaya üretmesinden kaynaklanıyordu. Türk sosyal bilim literatüründe ilkleri oluşturan ve kavramsal/kuramsal nitelikteki gereksinmeleri karşılayan “Etnoloji Sözlüğü(1971), 100 Soruda İlkellerde Din, Büyü, Sanat, Efsane( 1971), Budunbilim Terimleri Sözlüğü(1973)vb. yapıtları, o gün olduğu gibi bugün de söz konusu alanlarda araştırma ve çalışma yapacakların başvuru kitapları olarak değerini, önemini ve güncelliğini korumaktadırlar. 

 Daha doğrusu, kendi alanında, çok emek harcanarak yazılmış ilk kitaplardır bunlar.  O nedenle S.Veyis Örnek; kısa ve çok verimli geçen yaşamı süresince, gerek yazın alanındaki öyküleri, tiyatro yapıtları, şiirleri ve gerekse etnoloji ve halkbilim alanındaki bilimsel araştırma ve yapıtlarıyla övgüye layık olan ve Türk halkbiliminin kurulup gelişmesine katkı sağlayan çok önemli bir hocamız ve bilim insanıdır. Kendini öven, bağırıp çağıran değil yaptıkları, yazdıklarıyla geleceği aydınlatan, iz bırakan bir yazın ve halkbilim ustasıdır.

İşte Folklor/Edebiyatın bu özel sayısı, sadece halkbilimci olarak değil çok yönlü yazın, bilim ve kültür-sanat insanı Sedat Veyis Örnek’i ve yapıtlarını derleyip toplamış; betimleyip yorumlayarak, sevenleri, dostları ve biz öğrencileri ile buluşturmuştur. Emeği geçenler, çok büyük bir iş başarmışlar; kendilerine teşekkür az bile gelir. Bu büyük ve anlamlı yapıtı okuyalım, yararlanalım, ustasının elinden doğru bilgilere ulaşalım ve başkalarına önerelim!    

Gerçekten her davranışı, her çalışmasıyla bizlere örnek olan Sedat Veyis Örnek’i saygı ve minnet duygularımla yeniden anıyor; “Anadolu Folklorunda Ölüm”kitabının ilk sayfasındaki “ölüm ölüm hezen ölüm/evden eve gezen ölüm/her düzeni bozan ölüm” dediği ölümlüler dünyasında ışıklar içinde rahat ve mutlu uyumasını diliyorum. 03.07.15

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

ETNOLOJİ SÖZLÜĞÜ Prof. Dr. Sedat Veyis Örnek, Ankara-1971 Bu tarihe kadar böylesine, bu alanda bir sözlük yazılmamıştı. Gerçekten o yıllarda olduğu gibi günümüzde de Etnoloji ve Sosyal-Kültürel antropoloji alanında araştırma yapacaklara çok gerekli olan bir sözlük. Önsüzünden birkaç cümle ile tanımlamaya çalışayım: " Öteki sosyal bilim dallarına bakarak yeni sayılan etnoloji ve sosyal antropoloji, özellikle İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra yabancı ülkelerde önemini iyiden iyiye duyurmuştur. Gelişmiş ülkelerle az gelişmiş ülkeler ve sömürgeler arasındaki kültürel, ekonomik ve siyasal ilişkilerin düzenlenmesinde bu alanda çalışanlara büyük görevler düşmüştür. İlgi alanı gittikçe genişleyen bu bilimin temel kavramlarını;terimlerini, önemli araştırıcıları, çeşitli kuram ve görüşleri ve ana malzemesi olan toplumları kapsayan Türkçe bir sözlüğe uzun bir süreden beri ihtiyaç duyulmaktaydı. Etnoloji Sözlüğü, bu alanda dilimizde yazılan ilk sözlüktür." Okuyalım, öğrenelim!

Sabri ÇAKIR 
 08.05.2022 17:15
 

ETNOLOJİ SÖZLÜĞÜ/ANKARA-1971 Belki de böyle bir sözlüğü hiç görmediniz ya da adını bile duymadınız.Olabilir, bizim görevimiz duymayanlara duyurmak, görmeyenlere göstermek.Saygıdeğer Halk bilimci Prof. Dr. Sedat Veyis Örnek'in, ölmeden önce yazdığı en önemli kaynak kitabıdır diyebilirim. Zaman zaman kitaplarını da bu sütunlarda tanıtmaya çalışacağım. ÖNSÖZ'DEN: " Öteki sosyal bilim dallarına bakarak yeni sayılan etnoloji ve sosyal antropoloji, özellikle İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra yabancı ülkelerde önemini iyiden iyiye duyurmuş; savaş sonrası, gelişmiş ülkelerle az gelişmiş ülkeler ve sömürgeler arasındaki kültürel, ekonomik ve siyasal ilişkilerin düzenlenmesinde etnolog ve sosyal antropologlara büyük görevler düşmüştür. İlgi alanı gittikçe genişleyen bu bilimin temel kavramlarını; bunları karşılayan terimleri, önemli araştırıcıları,çeşitli görüşleri ve ana malzemesi olan ilkel toplumları kapsayan Türkçe bir sözlüğe uzun bir süreden beri ihtiyaç duyulmaktaydı.."

Sabri ÇAKIR 
 07.05.2022 15:22
 

Örnek hocamızın aramızdan ayrılışının 4.yılında da onunla ilgili anı defterime yazdığım bir yazıyı kendi facebook'umda yazdım..Daha doğrusu el yazımla ölümünden bir hafta sonra duygu ve acı yüklü bir yazımın fotoğrafını sevenleriyle paylaştım..Aradan tam 41 yıl geçmişti ben bu yazıyı yazdığımda. Başlık Şöyle idi: " 15 KASIM 1980( Prof.Dr. Sedat Veyis Örnek'in Ölümü) Bilmiyorum kaç kişi okudu ama benim için, bu evrenden genç yaşında, tam verimli ve üretken çağında ayrılan bir hocanın ardından yazılacak bir yazı idi. O yazıdan bir kaç cümleyi buraya aktarmak istiyorum.. " Örnek, ölmekle, sonsuzluğa erişmekle, Türk kültürü, dünya bilimi, Türk ulusu çok şey kaybetti.. Türk Halkbiliminin önderi ve Halkbilim Kürsüsü'nün bilimsel anlamda kurucusu idi Sedat Veyis Örnek.. Kitaplar, makaleler, tiyatro eserleri yazmıştı Örnek..Bunları Türk Kültür Tarihine sunmuştu. Daha çok yazacaktı ama ömrü ona da bu fırsatı vermedi, Tam üretmen çağında yaşama gözlerini kapadı.." Ruhu şad olsun..

Sabri ÇAKIR 
 19.11.2021 16:25
 

Ölümünün 40. yılında Sedat Veyis Örnek'i saygı ve minnetle anıyoruz. O, etnoloji, halkbilim(folklor) alanında gerçekten bir ekol niteliğinde, bilim tarihi ve literatüründe yer alacak olan yapıtlar bırakmıştır. Yalnız, bilip bilmeden onu ve yapıtlarını "halk edebiyatı" ve halk edebiyatçılarıyla karıştırmak çok büyük bir hatadır. O halk edebiyatçısı değil bir etnolog, bir halkbilimcidir. Her şeyden önce bilimle, bilimsel araştırma ile halk edebiyatını yanyana koyamazsınız. Ayrıca "antropolojik folklor" diye de bir kavram yoktur. Bu yanlış bir tanımlama, uyduruk bir kavramdır. Böyle bir kavram olsaydı, Örnek 'Etnoloji Sözlüğü/1971)' de böyle bir kavramı tanımlardı!. Gerçekten Sedat Veyis Örnek, örnek alınmalı, yapıtları satır satır okunmalı ve bu alandaki gençler, uzmanlar onu ve eserlerini tartışmanın ötesinde yeni araştırmalar yapmalı, yeni yapıtlar üretmelidirler ki Örnek hocamızın hakkı ödenebilsin! Ölümünün 40.yılında onu minnet ve saygıyla yeniden anıyoruz..

Sabri ÇAKIR 
 27.11.2020 17:35
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 42
Toplam yorum
: 17
Toplam mesaj
: 0
Ort. okunma sayısı
: 223
Kayıt tarihi
: 27.03.13
 
 

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Antropoloji (Sosyal Antropoloji) mezunu 1971; F..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster