Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

11 Ağustos '16

 
Kategori
Deneme
Okunma Sayısı
51
 

Şiir ve öykünün kardeşliği üzerine bir deneme

Şiir ve öykünün kardeşliği üzerine bir deneme
 

Şiir ve öykünün kardeşliğinden söz ederken aslında edebiyatın diğer dallarının da yani anı, roman, denem araştırma, inceleme hepsinin kardeşliğinden söz etmek mümkündür. Her biri nisanlık çıtasının ve kalitesinin daha yukarı çıkarılmasını amaçlar. Bu nedenle de ve bu anlamda bir kardeşlik bağı bulunduğuna inanırım.

Durum böyle olmakla birlikte, şiir dışındaki alanlardaki kardeşlik bağının genetik olduğuna ama ne var ki şiirle tüm bu alanlar arasındaki kardeşlik bağının ise zorunlu olmayıp “ seçilmiş” kardeşlik olduğuna inanırım. Çünkü şiirin oluşumu itibariyle ve yapısı gereği diğer alanlardan farklı bir durumu vardır ve farklı durum öz olarak kardeşlik ilişkisini imkansız kılar.

Bunun en başta gelen nedeni de tüm diğer dallarda metnin temelini sözcüklerin sözlükteki düz anlamları oluştururken, şiirde yananlamlar oluşturur. Hatta çoğu kez sözcükler sözlükteki anlamlarından tamamen sıyrılmış vaziyette şiire girerler ve şiirin bütününün kendilerine verdiği anlamları yüklenirler. Ancak öyle şiir olma şerefine erişirler.Ve bu her şiire özgü bir kerecik bir durumdur. Her şiiri  oluşturan “ bütün” ayrı olduğu için, bu şiirdeki bir sözcük başka bir şiirde başka bir anlamı yüklenir.

Hangi sözcüğün hangi anlamı alacağını, o şiirin bütünü oluştuktan sonra verilen ip uçlarından çözebiliriz ancak. Şiiri yakaladıktan sonra ve şifreyi bulduktan sonra hayretle bakarız ki, bu sözcüklerin anlamı bütünün hizmetine girmiştir. O şiir, sadece o şiire özgü olmak üzere kendi semantiğini  yaratmıştır.

Şimdi bazı arkadaşlar “ başka örnek mi bulamadın” deseler de, çok sevdiğim bir şiiri   konunun somut bir örneği olarak vermek isterim. Yahya Kemal Beyatlı’nın meşhur   şiiri:

SESSİZ GEMİ

Artık demir almak günü gelmişse zamandan, 
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan. 

Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol; 
Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol. 

Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli, 
Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli. 

Biçare gönüller. Ne giden son gemidir bu. 
Hicranlı hayatın ne de son matemidir bu. 

Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler; 
Bilmez ki, giden sevgililer dönmeyecekler. 

Bir çok gidenin her biri memnun ki yerinden. 
Bir çok seneler geçti; dönen yok seferinden

 

Bu şiirin başlığı olan Sessiz Gemi ve içindeki sözcüklerin sözlük anlamlarına bakıldığında uzaklara giden bir geminin yolcuları ve onları uğurlayanlar anlaşılır. Oysa şiirin yananlamlardan oluştuğunu bilenler hemen tekrar şiirin içine girdiklerinde, şiirin ipucu olan şifreyi çözerler. “Demir almak” deyimi denizcilikte geçen bir terimdir ve geminin o mekandan ayrılmak üzere olduğunu anlatır. Oysa bu şiirde “ Demir almak günü gelmişse zamandan” dizesi, mekandan değil de zamandan demir alındığnı yani bu işin içinde bir iş olduğunu anlatır. Ve  bu ipucundan yola çıkılarak şiirin tümüne bakıldığında aslında bir “ölüm” olayı olduğu anlaşılır. Şiirin ana teması bir kere yakalandığında sözcüklere doğru geriye doğru gidildikçe, “Sessiz Gemi”nin bir “tabut” olduğu, “demir alma”nın “ ölüm” anlamına geldiği, “meçhule gidilen yer”in “ahiret” olduğu anlaşılır. Yani yukarıda dediğimiz gibi şiiri oluşturan sözcükler sözlükteki anlamlarından sıyrılmış ve bütünün verdiği “ ölüm” temasına uygun anlamlar edinmişlerdir.

Sadece bu örmek bile şiir ve öykünün biçim olarak aynı sözcüklerle yazılmasına rağmen, öz bakımından birbirleriyle hiçbir yakınlığı olmadığı görülecektir.

DİĞERLERİ  GİDERKEN ŞİİRİN SÖZCÜKLERİ DÖNMÜŞ GELİYORDUR BİLE

Öykünün sözcükleri giderken, şiirin sözcükleri gittikleri yerden  geri dönmeye başlamışlardır bile. Çünkü öykü ve diğerlerinde sözcüğün anlamı neyse gider, yapışır ve klaır. Ama şiirde sözcük nesneye çarpar, ondan birkaç şey alır ve döner. Bumerang etkisi derler buna. Şiirde anlam nesnede değil yine şiirin içinde aranır. Bu nedenle de öyküyle şiirin sözcükleri  yolda karşılaşabilirler ancak

ŞİİRİN OLUŞ ŞEKLİ FARKLIDIR

Şiiri oluşturan bir ilk “fısıltı” vardır kulağa üflenen. Bu kimi kez bir dizedir, bir sözcüktür, şiirin bir kısmıdır kimi zaman da. Hatta kimi zaman şiiri oluşturup çekip gittiği de olur. Ama her ne olursa olsun ve ister şiirin içinde kalsın ister cismi çekip gitsin o  şey şiirin ruhudur. Ve yine bu durum, şiirin öz itibariyle öykü dahil diğer edebiyat dallarından farklı bir şekilde oluştuğunu gösterir bize. Yani şiir yazılmaz diğerleri gibi. “Şiir verilir” Bir vahiy gibi fısıldanır şairin kulağına. Şiiri yazdıran bu fısıltı bir başka alemden gelmiştir. Bu başka âlemin neresi olduğunu şairin kendisi bilir. Zaten üslup dediğimiz de budur. Görünüşte her edebiyat dalı sözcüklerle yazılıyor gibi görünse de, şiiri şiir yapan bir tad, bir koku vardır. Bu tad ve koku olmadan şiir olamıyor ne yazık ki. Kuru sözcükler oluyor sadece. İşte her şair kendi üslubunca bu tad ve kokuyu bulunduğu alemden alır getirir ve şiirine noktayı koyar. Bu bir boyut değişimidir. Az buz bir iş değildir.

Durum böyle olmakla birlikte şiirin de öykünün de biçim olarak kısa olması, az sözcüğe daha çok anlam sığdırma çabası diğer edebiyat dallarına nazaran birbirlerine yakın durmalarını sağlamaktadır.

Ve yine genetik olarak kardeş olamasalar da, kardeş olma arzusu içinde olmaları, birbirlerini yakın bularak ve isteyerek kardeş olma çabaları, doğuştan mecburi kardeşlikten her zaman iyidir ve iki edebiyat dalının da, insan denen varlığın uyanması ve gelişmesi, incelmesi için verdikleri çabayı alkışlıyorum.

Son söz olarak şunu demek isterim: Öykü dahil roman, deneme, anı vb. edebiyatın bütün dalları biçimsel anlamda kardeştir. İşlevsel olarak şiir de kardeştir. Ama bir farkla: ŞİİRİ LEYLEK GETİRİR!

Erdal Ceyhan bu blog'u önerdi.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Bence şiiri bülbüller getirir..! Aslında sanatın bütün dalları birbiriyle akraba değilmidir? Onları da bağlayan şey "estetik" değil midir? Teşekkürler Sayın Karadeniz.

Erdal Ceyhan 
 12.08.2016 15:12
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 264
Toplam yorum
: 1089
Toplam mesaj
: 196
Ort. okunma sayısı
: 1099
Kayıt tarihi
: 30.04.07
 
 

1956 Sarıkamış Kars doğumluyum. 6 şiir kitabım ve 2 deneme kitabım var. son kitaplarımı B..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster