Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

13 Kasım '15

 
Kategori
Dil Eğitimi
Okunma Sayısı
79
 

Sözce

Sözce
 

Belirtme Öbeği / Yargısız Anlatım / Sözce
 
Sözcükler, kavramlar arası ilişkiler kurarak sözcük 
öbeklerini oluşturur. Burada ad soylu sözcükler bir yüklem 
olmaksızın doğrudan doğruya kendi aralarında ilişki kurar.
Sözcüklerin bu tür ilişkilerinden belirtme öbeği adı verilen 
yargısız anlatımlar (sözce) doğar.
 
Belirtme öbekleri yargı bildirmez. Bu öbekler kavramları 
açıp genişleterek belli eder. Bu belli ediş kimi kez açıklama ya
da  belirtme (masanın örtüsü), kimi kez niteleme (yeşil örtü), kimi
kez de güçlendirme ya da pekiştirme (pek hızlı) biçiminde  olur.
 
Kimi sözcük öbekleri yapısal yönden belirtme öbeği
niteliği taşımaz. Örneğin, bağlaç öbeğinde öğelerden birinin,
ötekinin anlamını etkilemesi söz konusu değildir: Hak ve kuvvet,
kılıçla kalkan gibidir. Bu örnekte “hak ve kuvvet” özne,
“kılıçla kalkan” da yüklem görevindeki ilgeç öbeğinde “ad”
öğesi işlevindedir.
 
İşte bu örneklerde görüldüğü gibi, öbeği oluşturan öğelerin
işlevce birleşmesi dizgi, yalın sözcüklerin anlam bütünü 
oluşturması, takısız tamlama, önad tamlaması: demir kapı, iyi 
adam;  örgü, ekler aracılığıyla kurulan sözceler: evin kapısının 
anahtarı, deniz kıyısı; ilgi, bağlaç, ilgeç adlı bağımsız birimlerin 
anlam bütünü oluşturması, bağlaçlı: Mavi ve Kara; ilgeçli: kuş
 kadar çocuk… Sözceler dizgi, örgü, ilgi yöntemleriyle 
gerçekleşmiştir. Bu biçimsellik sözcük öbeklerinin -sözce- 
belirtme öbekleri arasında ele alınmasını gerektirmektedir.
 
Türkçede belirtme öbekleri genellikle öğe sırasını belirleyen 
ana ilkeye göre oluşur. Belirtme öbeğinde yardımcı öğe (belirten, 
niteleyen) önce, temel öğe (belirtilen, nitelenen) sonra gelir. 
Ancak birkaç öbeğin oluşumu bu temel yapının dışına çıkar.
İlgeç öbeği (bebek için), san (unvan) öbeği (İsmet Paşa) bu tür
belirtme öbekleridir. Örneklerde, “için” ilgeç, “paşa” unvan
yardımcı öğe genel kurala aykırı olarak sonda yer almışlardır.
 
Bunlar devrik öbek olarak adlandırılır. Devrik anlatım
sözdizimsel kurala aykırı olarak oluşur. Örneğin, örtüsü masanın, 
kedi kara vb.
 
Bakışsız bir kedi kara
 
Ece Ayhan
 
Kimi belirtme öbeklerinin öğeleri ekle, kimilerininki eksiz
birleşir. Örneğin, iyelik öbeklerini oluşturan öğeler, genel olarak 
ekle birleşir. Örneğin, Türk dili, Orhan’ın çantası, benim silgim
 vb. 
 
Belirtme öbeklerinde görülen ekli, eksiz birleşmeye bir
başka örnek olarak ilgeç öbekleri gösterilebilir. Örneğin, kim ile kimin ile, bu kadar / bugüne kadar, çocuk gibi / senin gibi vb. 
 
Her belirtme öbeği bir bütündür; tek sözcük gibi işlem görür, yani birbirinden koparılamaz.
 
Abbas Oğuz bu blog'u önerdi.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Elinize sağlık Turkay bey dostum.Bir şeyin değil de aslında her şeyin temeli sağlam olmalıdır.Karılacak harcın özelliklerini ve miktarını iyice hesap ettikten sonra sağlam ve güvenilir temeli atmış oluruz.Bu Edebiyat ve ürünleri için de geçerlidir...Selam ve saygılarımla.

Abbas Oğuz 
 13.11.2015 16:12
Cevap :
Sayın Dostum, Beğenilerin, önerilerin, saptamaların için çok teşekkür ederim.   13.11.2015 17:29
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 1064
Toplam yorum
: 308
Toplam mesaj
: 19
Ort. okunma sayısı
: 702
Kayıt tarihi
: 24.03.12
 
 

Türkay KORKMAZ, umuda yolculuğu ertelemez. Mermeri delenin damlanın sürekliliği olduğunu bilir. Y..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster