Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

10 Aralık '06

 
Kategori
Tarih
Okunma Sayısı
33761
 

Terekemeler

Terekemeler
 

Anneme; anne beni leylek mi getirdi diye sormayı hiç denemedim ama, bize neden" Terekeme" dediklerini merak edip araştırdım ve ortaya çıkan tablonun tam bir Dede Korkut masalı tadında olduğuna inanarak sizede ikram etmek geldi içimden.

Genel durum:

93 harbi diye bilinen 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşından sonra, Osmanlılar Kars ve Ardahan İllerini savaş tazminatı olarak Ruslara vermişlerdir. Bu bölgeye Rum, Ermeni ve Malakan dediğimiz Beyaz Rus’ları yerleştirilerek, şehir yerleşimini kendi mimari tarzlarına uygun olarak değiştirmişlerdir. Cadde kenarına iki sıralı evlerden oluşan taş yapılar ve “Peç” denilen bir ısıtma sistemi (Kars’ta bazı evlerde halen kullanılmaktadır) kurarak özel köyler oluşturmuş ve hiç gitmeyeceklermiş gibi bir yerleşim sağlamışlardır. Günümüzde bu köylere İncesu, Çamçavuş, Zaim, Ledikars, Kamasor ve Dikme köyleri örnek gösterilebilir. 40 yıl süren ve “Kara Günler” olarak adlandırılan bu sürede halk milli ve manevi duygularını ayakta tutmayı başarmıştır. Bunda, yörenin Halk Aşıkları, özellikle Çıldır’lı Aşık Şenlik’in büyük etkisi olmuştur.

Tarihçesi:

Kafkas’ya, dünyada en çok etnik grubu barındıran bölgelerin başında gelir. Bu etnik boylardan biride Karapapak’lardır. Kökeni, halen Özbekistan topraklarında kalan Mavereünnehir bölgesindeki Karakalpakistan’dır. Bu isimle adlandırılmaları, kara kuzu derisinden giydikleri (papak-börk-kürk) giysilerden kaynaklanır.

Tarihteki büyük göçle birlikte bu boy'da batıya göç eder ve hazar denizinin kuzeyinden Kafkas’ya ya inerler. Bir süre sonra, arkadan gelen güçlü kavimlerin baskısına dayanamaz ve Kura nehri Boşşalı-Borçalı vadisine yerleşirler. Bu göç sırasında bir kısım Karapapak’lı TEREK nehri vadisinde kalmayı sürdürür. Ancak, daha fazla tutunamazlar ve akrabalarının yanına, Boşçalı’ya gelirler. İlk gelen Karapapak’lar bunları Terekli olarak adlandırır ve sonradan bu deyim Terekeme şeklini alır."*"

Gürcistan’ın Boşçalı vadisine yerleşen Karapapak’lardan bir kısmı Kür nehrinin taşkınlarıya baş edemeyince, o zaman Ermenistan’ın hakimiyetinde olan Ağbaba yaylalığına çıkarak 36 köyden ibaret yerleşim birimleri teşkil ederler.

Zamanla, bölgeye sahip olan Rus’lar, bu boyları da egemenliyi altına almış ve bir arada tutmamak için de onları Karapapak-Terekeme diye önce ikiye, Terekeme’leri de Boşçalı Terekeme, Kazak Terekeme, Şemseddin Terekeme adıyla bir çok gruplara bölerek, “böl, parçala, yut”politikasını uygulamıştır. Çarlık döneminde Rus'lar bu bölgeleri dış dünya’ya kapalı tutularak kültürel gelişmeyi önlemeye çalışmıştır. Buna rağmen, Azerbaycan’da kalan Karapapak’ların bir kısmı bazı devlet kademelerinde yer almış, Gürcistan’ın köy ve kasabalarında kalanlar ise bölgeye yerleşen Alman’lardan kaşar ve Graviyer peyniri yapımını öğrenmiş ve Türkiye’ye geldikten sonrada bu mesleği sürdürmüşlerdir.

Yerleşim:

En eski Türk boylarından biri olan Terekemeler’in (Karapapak) yaklaşık 4 milyon kadarı Türkiye’de yaşıyor. Ayrıca Rusya, Gürcistan, Azerbaycan sınırları içerisinde çok sayıda bulunuyorlar.

Karapapak Terekeme’lerinin Kafkas’ya dan Anadolu’ya ilk gelişleri, Osmanlı’lar zamanında olmuştur. Bunlar; Kayseri Pınarbaşı, Sivas Kangal, Tokat Suluova, Ağrı, Amasya, Kars Çıldır ve Arpaçay ilçelerinde yoğundur.

1920-21 Kars-Gümrü-Ankara anlaşmaları ile Rus’larla bu günkü sınırlar çizildi. 25 Mart 1921 tarihine kadar, Türkiye topraklarında oturan Ermeni, Rus ve Rus asıllılar öbürü tarafa, diğer tarafta oturan Türklerin de bu tarafa geçmeleri üzerinde anlaşma sağlanmıştır. Arpaçay Kaymakamı başkanlığında bir kurul teşkil edilerek, Ağbaba’dan gelen her köy halkına yeni bir köy tahsis edilir.(Göçe itibar etmeyen Gürcistan Karapapak’ları 1921 yazında Kızılordu tarafından mallarına el konarak göçe zorlanır.Sonradan gelen bu Terekeme’lere mülteci denilmiştir) Kurul tarafından hazırlanan yerleşim planı uygulamaya geçirilir ve;

Seldağan’dan gelenler Hacıveli köyüne, Tepeköylüler Görhane ve Porsuklu’ya, Kızıl Kiliseli’ler Uzun Zaim’e, Bahçeli’ler Hamzakerek’e, Goncalı’lar Kuyucuk’a, Hançerli’ler Bölükbaşı’na, Sultanabat’lılar Kamasor’a, Göllü’ler Hinzirik’e, Sınığ’lılar Cala’ya ve Karabudak’lar Başgedikler’e yerleştirilir.

Yaşam:

Kars’ın Terekemeler için ayrı bir yeri var. Arpaçay ve Çıldır ilçeleri ile 50’ye yakın köyde otururlar. Bu bölgede tarım ve hayvancılıkla uğraşırlar. Türkçe’nin oldukça eski bir versiyonunu konuşurlar. Özellikle aşık tarzı ile çalınıp söylenen zengin folkloru vardır. Atatürk'e, Cumhuriyet'e ve kültürlerine çok bağlı oldukları bilinir. En önemli farklılıklarından biride kadının bu toplumda özgür ve kişilik sahibi olmasıdır."**"

Kaynak:

"*"Mustafa Gürbüz -Hacıveli (Emk.Öğretmen)

"**"Focus-Şubat 1995

***Prof.Fahrettin Kırzıoğlu

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Merhaba Oktay Demir Bey, Yazını keyifle ve bir çırpıda okudum, çok beğendim. Başgediklerdenim. Yazınızın sonuna doğru Qarabudak'tan gelenleri Başgediklere yerleştirildiklerini söylemişsiniz. İlgimi çekti. Hafızamı zorladığım zaman sanırım seslerin benzerliğinden olsa gerek Qarabulak diye bildiğim Qarabudak olma ihtimali hiç de göz ardı edilemez. Bunun ile ilgili bilgiye nasıl ulaştınız ? Bunu paylaşabilirseniz çok mutlu olurum. Diğer yandan Ankara'da Karapapak Türkleri Derneği'ni henüz kurduk. İnternet sayfafımızda (www.turkiyekarapapaklari.org) yazılarınızı paylaşmak ister misiniz ? Saygılarımla, Uğur AKBABA 0538-3379626 uakbaba72@gmail.com

Uğur Akbaba 
 25.02.2015 11:47
 

hocam merhaba.sadaladaginiz yerleri ben karis-karis gezmisim.goc edib bosalan koylerden seldaglan ve yanibasinda ordekli koyleri son zamanlara kadar soreyil koylerinin yaylak yerleri gibi kullanilitordu.en son yil 1988 avustos ayi bulunmusum.ama benim sizden ricam benim akrabalarimin goc yerleri aceba neresi.benim BEHREM babam goc esnasinda goc etmemis topraklarini sahipsiz burakmamak kararini vermis,atasi HEZRETQULU ne kadar yalvarsada fayda etmemis.elde olan melumatda yalniz HEZRETQULU VE 2 KICIK OGLU akuzum yada kizilkilseye goc etmisler.bana akrabalarimi bulmamda nasil yardimci olursunuz.onceden tesekkururler

Faqan Baxramov 
 26.04.2011 22:15
 

selamlar. hocam muşun bir tek bulanıkta terekeme vardır bir de merkezin akçan köyünde vardır terekeme. bulanıkta ise has terekeme merkezde göyyeliler denir, vardır, yoncalı köyünde, arakonak(oduncor) köyünde, balotu(teyğut) köyünde, üçtepe(mirbar) köyünde ve mescitli köyünde vardır. güllüova köyüde vardır ama onlar yerlidir terekeme değildir. tepeköylü yorum yapana gelince bizde tepeköylüyüz, acaba tepeköydeyken lakabınız neymiş biliyormusunuz? ayrıca ağbabadan göç edenler sadece adı geçen köylere değil mesela tepeköylüler hınıs çamurlu köyüne geldiler sonra bu köyü alevilere sattılar, kangalın mancılık köyüne göç ettiler...

terekeme balasi 
 20.04.2010 21:44
 

ben ve ailemde terekemeyiz niçin biraraya gelip dernek ve kültürümüzü yaşamıyoruz

do?an kemer 
 15.11.2009 1:33
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 156
Toplam yorum
: 301
Toplam mesaj
: 49
Ort. okunma sayısı
: 5263
Kayıt tarihi
: 05.11.06
 
 

Söz konusu Atatürk ve Laik Cumhuriyet ise; asla tarafsız olamam! Ben; İş ve özel hayatımda Cumhur..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster