Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

10 Haziran '14

 
Kategori
Dil Eğitimi
Okunma Sayısı
205
 

Türkçede vurgulama, tonlama

Oyalar yarın bize gelecek.

Oyalar bize yarın gelecek.

Yarın bize Oyalar gelecek.

Yukarıdaki tümceler kurallı tümce olduğundan yükleme yakın yazılan sözcükler önemsenir. Bu sözcüklerin diğer sözcüklere göre baskılı söylenmesi gerekir. Ancak, devrik tümcelerde önemsenen öğe genellikle yüklemdir.

Örneğin,

Besle kargayı oysun gözünü.

Bilmem ben kendime çeki düzen vermesini.

Yukarıdaki devrik tümcelerde "oysun, bilmem" sözcükleri baskılı okunması gereken sözcüklerdir.

Tümcenin okunuşunda sözcükleri söylerken tümceye güzellik ve yeni anlamlar yüklemek için bazı sözcükleri diğerlerine göre daha baskılı okuruz, bu olaya vurgulama denir.

Tümceyi okurken yapısını, öğe düzenini, taşıdığı duygu ve düşünceyi dikkate almak durumundayız. Ayrıca, önemsenen öğe diğer öğelere göre daha baskılı okunacağından tümcenin dizilişinde de ayrıcalıklara yol açar.

Tümcenin söylenişi vurgulama ve tonlamayla tek düzelikten kurtularak ezgisel bir değer kazanır. Bu bakımdan vurgulama ve tonlamanın -sesin alçaltılıp yükseltilmesi- nerede, nasıl yapılması gerektiği üzerinde durmamız gerekir.

VURGULAMA VE TONLAMANIN GÖSTERİLMESİ

Kahveci bize iki tahta iskemle verdi. (MŞE)

Bugün babanı göremezsin, kızım. (HEA)

Dil bayramı kutlu olsun!

Ben sana dememiş miydim?

MANTIKÇA VURGU

Yukarıdaki tümcelerden birincide vurgu nesnede(iki tahta iskemle), ikincide belirteç tümlecinde (bugün), üçüncü ile dördüncüdeyse yüklemde (kutlu olsun, dememiş miydim) bulunmaktadır.

Örnek tümcelerde Türkçe'nin sözdizimsel özelliğine göre mantıkça vurguyu gördük. Bir de duyuş vurgusu vardır. Bu vurguya söylev ve şiirlerde başvurulur.

DUYUŞ VURGUSU


Taştı’n yine deli gönül
 Sula’r gibi çağlar mısın?
 Aktı’n yine kanlı yaşım
 Yollarımı bağla’r mısın?
 (YE)

Ey Türk gençliği! Birinci vazife’n Tür’k istiklâlini, Tür’k Cumhuriyetini ile’lebet muhafaza ve müdafaa etmekti’r. Mevcudiyetini’n ve istikbalini’n yegâ’ne temeli budu’r. Bu tem’el seni’n e’n kıymetli hazinendir.

Ordu’lar ilk hedefiniz Akdeniz’dir ileri!
 Atatür'k

Ne’rden çıktı bu cenaze? Ölen kim? (CST)

Sula’r mı yandı? Ne’den tunca benziyor mermer? (AH)

Vurgulu okunanlar kesme işaretiyle gösterilmiştir.

Sesin alçalıp yükselmesine, sertleşip yumuşamasına, incelip kalınlaşmasına tonlama denir.

Yukarıda “cenaze / kim / yandı / mermer” sözcükleri yükselen tonlamayla söylenir.

Sesin titremesi sonucu oluşan tonlama sözü tek düzelikten kurtarıp söze ezgisel bir değer kazandırır. Tonlama tümcenin taşıdığı duygu ve düşünceye göre yapılır.

Ali bugün gitti. (alçalan tonlama)

Ali bugün gitti mi? (yükselen tonlamayla)

Hava Hanım yemek pişirir, çamaşır yıkar, fakat hiçbir zaman hizmetçi muamelesi görmezdi. (yükselen, yükselen, alçalan tonlamayla) (HEA)

Yorgan gitti, kavga bitti. (yükselen, alçalan tonlamayla)

Tonlamalar, yalın tümcede alçalan, soru tümcesinde yükselen, sıralı tümcelerde yükselen tonlama giderek sonda alçalır. Yukarıdaki örnek tümcelerde tonlamanın bu özelliklerini gördük. 

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Kimsenin aldırdığı yok.oysa ne güzel bilgiler verdiniz ama parantezlerin açılımlarını yapsanız daha güzel olurdu...kaleminize sağlık...saygılarımla...

Metin TOPÇU 
 11.06.2014 10:59
Cevap :
Sayın Dost, Türkçeye olan sevdam "tek başına da kalsam" sürecek.Sevgi, saygı bizden!...  14.06.2014 10:55
 

Merhaba, bilgiler için teşekkürler. Selamlar...

Mesut KARİP 
 10.06.2014 16:24
Cevap :
Sevgili Dost, Asıl ben teşekkür ederim.  14.06.2014 10:55
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
 
Toplam blog
: 1064
Toplam yorum
: 308
Toplam mesaj
: 19
Ort. okunma sayısı
: 702
Kayıt tarihi
: 24.03.12
 
 

Türkay KORKMAZ, umuda yolculuğu ertelemez. Mermeri delenin damlanın sürekliliği olduğunu bilir. Y..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster