Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

05 Ekim '15

 
Kategori
Dil Eğitimi
Okunma Sayısı
231
 

Türkçenin yatay, dikey işlevi

Türkçenin yatay, dikey işlevi
 

Kanıyor Gün, 1.Uluslararası Kartal Şiir Festivali, Eylül 2014


Türkçede yapım eklerinin  ad ya da eylem türettiğini daha önce belirtmiştik.Bu, dilin yatay işlevi olarak adlandırılabilir.Türetilen adların kullanımlarda önad, belirteç olabileceğine de değinmiştik.
*
Türkçe, dilbilimci Noam Chomsky’nin dediği “dilde
yaratıcılık”özelliğine sahip bir dildir.Sözlüksel gücü sınırlı olan Türkçe yaratımlarla yeni anlatımlara ulaşıyor.Bu da dilin dikey işlevidir.Böylece sınırlı sayıda sözcükle sınırsız anlatım elde edebiliyoruz.
*
Türkçenin yatay, dikey işlevini örnekleyebiliriz.
 
 
yaşam
*
güneş muştuluyor günü
gün başlıyor
varsıl kucağında doğanın
duyar sabahı kurt kuş insan
yinelenmez dünde kalan
her gün yaşanan
*
 
vapurda
*
 
kalkan mendiller
köpük
çaycı renk satıyor
yol boyu umutlar
 
 
 
düş satcıları
giriyor ağzıma
yakın oluyoruz
*
 
içdeniz
*
 
gülümseyişleri ayrımsıyor
giz ses
kahkahalar doluyor kuşevim
gün uzuyor
 
yaşam buz çağında
taşır başka denizlere coşkuları
yeşerir yürek
 
kentin yoksun vitrinleri habersiz
*
 
istenmeyen
*
güneşle öpüştüler
korkuları yoktu
günün dayattığından
 
kısalıyordu ardında güz
 
siyah beyaz kedisi
yalanıyordu
avuç içlerini
 
güç olan ayrılıktı.
*
 
 
Şiirlerde kimi sözcüklere bilinen anlamları ötesinde yeni yananlamlar yüklenmesi dilin dikey gelişimine örnek olarak gösterilebilir.Sözcüğün yapım ekleriyle anlam kazanması, çekim ekleriyle işlevini çoğaltılması da dilin yatay gelişimidir. 
 
Türkçenin metin, bölümce, tümce, belirtme öbeği, sözcük boyutunda matematiksel bir işleyişle dilde yaratıcılık özelliğine ulaşması yazın, sanat, bilim, dilbilim adamlarımızın Türkçe bilincini edinmeleriyle gerçekleşecektir. 
 
Türkçe bilinci, toplumbilim, ruhbilim, dilbilim, tarih vb. alanların gerçeğini kavramayı, bu alanlardan yararlanmayı gerekli kılıyor. Dili bu alanlardan soyutlamak Türkçe bilincinin eksikliğinden kaynaklanmaktadır.
 
Hüseyin Başdoğan bu blog'u önerdi.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 1040
Toplam yorum
: 308
Toplam mesaj
: 19
Ort. okunma sayısı
: 682
Kayıt tarihi
: 24.03.12
 
 

Türkay KORKMAZ, umuda yolculuğu ertelemez. Mermeri delenin damlanın sürekliliği olduğunu bilir. Y..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster