Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

11 Nisan '21

 
Kategori
Siyaset
Okunma Sayısı
46
 

Türkiye'de darbe alışkanlığı

Türkiye'de, bu alışkanlığın, Osmanlı Dönemi'nde Padişah Abdüzaziz'i tahtan indiren 30 Mayıs 1876 darbesi ile başladığı söylenebilir mi?

-- Yılmaz Öztuna, Birinci Baskısı 1982 yılında yayınladığı "Bir Darbe'nin Anatomisi" adlı kitabında bu konuda şunları yazıyor(1):

- 1876 darbesi, sonradan İmparatorluk ve Cumhuriyet Türkiyesi'nde yapılan diğer askeri darbelere örnek oluşturduğu için çok önemlidir...Ayrıca, Türkiye'nin bugünkü sınırları, sosyal ve kültürel yapısı üzerinde de derinden etkisi vardır. 

Yılmaz Öztuna, ayrıca, tarihe "Abdülaziz vakası" olarak geçen bu hareketin bir "ihtilal" olmadığını; zira halktan gelmediğini, alelade bir "darbe-i hükümet"(coup d'etat) yazmaktadır.

*

Coup(darbe)...Coup d'etat(hükümet darbesi)

Bir hatırlatma...

M.Kemal Atatürk, Cumhuriyet hatta Milli Mücadele öncesi bir zamanda,"Elime büyük bir yetki ve kudret geçerse, ben sosyal hayatımızda arzu edilen inkılabı bir anda "coup(darbe) ile uygulayacağımı zannederim"(2) demişti.

Atatürk, bu kadarla kalmamış ve "ilk siyasal hedefinin hilafet ve saltanatı kaldırmak olduğunu" da, düşüncesine dahil etmişti.

Örneğin; 1 Kasım 1922 günü Meclis'te, "...Osmanlı egemenliğinin- padişahlığın ya da saltanatın- kaldırılmasıyla ilgili önerge görüşülürken, bir sıra üzerine çıkarak, yüksek sesle şöyle demiştir(3):

-- Egemenlik ve Saltanat hiç kimse tarafından hiç kimsaya bilim gereğidir diye; görüşmeyle, tartışmayla verilmez. Egemenlik, saltanat kuvvetle, kudretle ve zorla alınır.

Atatürk, bu konuşmayı yaparken aklından "coup(darbe)" düşüncesi geçmiş midir acaba?

Bu konuda be şöyle bir açıklama getirebilirim:

Atatürk, yukarıda, içinde "coup(darbe)" sözcüğü geçen ifadesine rağmen, tüm eylemlerinde, genelde zor kullanma yanlısı ve salt baskıcı olmamıştır. Ancak, zorunlu durumlarda korkutucu ve ürkütücü olmaktan da çekinmemiştir...(4)...Yukarıda değindiğim, meclis konuşmasında olduğu gibi...

M. Kemal Atatürk'ün, 30 Mayıs 1876 darbesini elbette biliyordu. Bu darbe hakkında neler düşündüğünü bilemeyiz-en azından ben bilmiyorum.

Ama, şunu söyleyebilim:

Atatürk, ülke ve toplum koşullarını ve gereksinimlerini, yapabilirlik ölçülerine göre, seziş ve zamanlama yeteneğini de en iyi şekilde kullanarak, eylemlerini uygun zaman ve ortamda gerçekleştirmiştir...İlk günden itibaren izlediği genel istikametten, ilk kararının çizdiği yoldan ve yöneldiği hedeften asla sapmamıştır...

Bunun adı, ne "coup" ne de "coup d'etat" dır...İnkılap'tır / Devrim'dir

*

Tekrar konumuza dönelim...

-- 1876 Türkiyesi...11.827.170 kilometrekare üzerinde üzerinde 64.343.000 nüfusu barındırıyordu. Bir dudağı yerde, bir dudağı gökte bu ihtiyar devlete Avrupalılar "Türkiye" veya "Osmanlı İmparatorluğu" diyorlardı. Türklere göre ise, adı sadece "Devlet-i Aliyye", yani "Yüce Devlet" idi. Bu, Kendilerinden başkasını "devlet" yerine koymayan  bir zamanların Türkler'inin zihniyetlerini yansıtan bir isimlendirme idi... 

1876 Türkiyesi; İngiltere, Almanya, Rusya ve Fransa'dan sonra dünyanın 5. önemli devleti idi. Onu, önem sırasıyla Avusturya-Macaristani Çin, Birleşik Amerika, İtalya ve İspanya takip ediyordu. Bu 10 devlet dışındaki devletler "büyük devlet" sayılmıyordu.

Bir yıl öncesini, yani 1875 Türkiyesi, demiryolu uzunluğu bakımından dünya devletleri 9. ve telgraf hatları uzunluğu bakımından ise 5. idi...Bu sırada ne Çin'de ne Japonya'da tek kilometre demiryolu, ne de telgraf hattı bulunuyordu...

Demek ki, Osmanlı Devleti, modernleşiyor, çağdaşlaşıyordu...--(5)

--  O zaman, nedir bu darbe ne için kimler tarafından yapılmıştır?.Öncelikle şunu söylemek gerekir ki, bu darbe haktan tamamen uzaktır...Halkın bir desteği ve katkısı yoktur.

Çok alelade bir hükümet darbesidir. Onun içindir ki çok şaşırtıcıdır...63 kişilik bir "cunta"nın eseridir. Bu 63 kişi, 300 Harbiyeli ile 2 tabur Türkçe anlamayan askeri ve bir batarya ile birkaç gemiyi padişahın emriyle, padişaha yardım edecekleri gerekçesiyle kandırmıştır. Darbeyi vuran, Harbiye Kumandanı olan 38 yaşında genç bir Tümgeneral idi.(6)

O zaman sebeb ne?

"Sultan Abdülaziz'in; Türk ordu ve donanmasını çok kuvvetlendirdiği, demiryolları, telgraf hatları, tersaneler, fabrikalarla ülkeyi donattığı, eğitime ağırlık verdiği, hasılı imparatorluğu güçlendirdiği ve dengeyi Türkiye lehine bozabileceği duygusunu verdiği için tepetaklak edildiği şüphesizdir." diyen Yılmaz Öztuna, 472 sayfalık kitabını, şü tespitle bitiriyor:(7)

Bütün bu gelişmeler ve çok sonralara kadar uzanan tesirleri bakımından 30 Mayıs 1876 darbesi; Türkiye tarihinin, her zaman için en feci olaylarından biri olmak durumunu muhafaza edecektir.

*

S O N U Ç...

Bloğumun alt başlığında sorduğum soruyu tekrar etmek istiyorum.

Bloğumun içeriğine bakmadan ya da bakarak, "Türkiye'deki darbe alışkanlığının Osmanlı Dönemi'nde Abdülaziz'i tahtan indiren 30 Mayıs 1876 darbesi ile başladığı söylenebilir mi?

Türkiye, şu anda Asya(Kafkasya'da), Avrupa(Balkanlar'da), Afrika'da ve Akdeniz'de(özellikle Doğu Akdeniz'de) bayrak gösteren ve üç kıtadaki "etkinliği, edilgenliğinden çok fazla" olan bir konumdadır.

Türkiye'de artık darbe olmaz...

Bu arada, ABD Başkanı Joe Biden'in "Erdoğan'ı yenmek için muhalefeti desteklemeliyiz" ve de bu nedenle, içinde "darbe" sözcüğü geçen sözlerine de fazla önem vermemek gerekir.

Zaman zaman da, haftalık dergi gibi hazırlanan, "siyasi içerikli muhtıralar da", bir üfürük ile sönen mumun verdiği ışıkttan öte aydınlık vermez...

 

cdenizkent

 

---------------------- :

(1) Yılmaz Öztuna, Bir Darbenin Anatomisi, 5.Baskı, Mart 2003(Kitabın arka kapağıından)

(2) Afet İnan, M.K.Atatürk'ün Viyana Karlsbat Hatıraları, Ankara: Türk Tarih kurumu Yayınları, 1970, s.32

(3) M.Kemal Atatürk, Nutuk-Söylev, s.91

(4) Suna Kili, Atatürk Devrimi Bir Çağdaşlaşma Modeli. 3.Baskı, Ankara:: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1983,s.165

(5) Yılmaz Öztuna, A.g.y. ss.4,5

(6) A.g.y. s.419

(7) A.g.y. s.427

 

ETEM SEVİK bu blog'u önerdi.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Türkiye'de artık darbe olmaz sözü bana çok iddialı geldi. Çünkü her devletin yönetim tarzından memnun olmayan birçok insan vardır ve daima da olacaktır. Ayıptır söylemesi benimde elimde olsa bir darbe yapar ve Türkiye'yi kendi doğrularım doğrultusunda yönetmek isterdim. Amma ve lakin elimde o güç yok. Selamlar

Matilla 
 14.04.2021 12:04
Cevap :
Merhaba Matilla...Evet öyle...Ben böyle düşünüyorum...10 yılda bir, bir "darbe yemekten" kafamızda kırılmadık yer kalmadı...Neredeyse yılda bir "darbe muhtırası" okumaktan da gözlerimiz yoruldu...Cumhuriyetimizin 100. yılını bekleyelim. Bakalım neler olacak?...Şunu da eklemeliyim. Şu ana kadar, Türkiye'de gerçekleşen darbeleri, bizim insanlarımız değil; ABD'nin "çocukları" yapmıştır; bizim darbe yanlıları, ancak, uygulayıcı olmuştur....Teşekkürler ve selamlar.  14.04.2021 14:16
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
 
Toplam blog
: 973
Toplam yorum
: 2471
Toplam mesaj
: 64
Ort. okunma sayısı
: 1389
Kayıt tarihi
: 11.12.07
 
 

İstanbul doğumluyum. İlk, orta ve lise öğrenimi İstanbul'da tamamladım. İstanbul Üniversitesi'nde..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster