Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

04 Ağustos '13

 
Kategori
Tarih
Okunma Sayısı
1347
 

Türkiye sınırları içerisinde Kara Koyunlu devletine ait tek kitabe: Kadem Paşa Hatun Kümbeti

Türkiye sınırları içerisinde Kara Koyunlu devletine ait tek kitabe: Kadem Paşa Hatun Kümbeti
 

Erciş Kadem Paşa Hatun Kümbeti kitabesi


Moğol istilası üzerine Türkistan'ın uç noktalarından olan Gaz-Kurd (1) bölgesinde yaşarken 13. yüzyılın ilk çeyreğinde başbuğları Türe Beg önderliğinde göç ederek, Doğu Anadolu'da, başta Erciş, Erzurum, Bitlis, Eleşgirt ve Muş yörelerine yerleşen Oğuzların Yazır boyuna mensup Kara Koyunlular başkenti Erciş olan ve yaklaşık 120 yıla yakın hüküm süren Kara Koyunlu Türkmen devletini kurmuşlardır.
 
Kara Koyunlular, devletlerini kuracakları tarih olan 14. yüzyılın ortalarına kadar Erciş merkezi ve kuzeyinde yer alan Aladağlar silsilesini kendileri için yurt olarak seçmişler ve ileride kuracakları devletin de başkentini burası olarak belirlemişlerdir. Kara Koyunlular günümüzde Van Gölü suları altında kalmış olan Erciş Kalesi içinde ve çevresinde çok sayıda eser meydana getirmişler, ancak 1841 yılında Van Gölü sularının yükselmesi üzerine bu eserler göl altında kalmışlardır.
 
Erciş ve Doğu/güneydoğu Anadolu'nun birçok yerinde Kara Koyunlulara ait yüzlerce yapı ve eser bulunmasına rağmen bu eserlerin sadece birinde kitabe mevcuttur. Erciş ilçe merkezinde bulunan Kadem Paşa Hatun Kümbeti, Kara Koyunlu devrine ait eşsiz bir kitabeyi gururla taşımaktadır. Erciş ilçesindeki diğer Kara Koyunlu kümbetlerine ait kitabelerin zaman içerisinde defineciler tarafından tahrip edildiği tahmin edilmektedir.  
 
Kara Koyunlu Devletinin büyük ve önemli isimlerinden olan Kara Yusuf Bey’in eşi ve Cihan Şah’ın annesi olan Kadem Hatun adına, Hicri 863, Miladi 1458 yılında yaptırılan anıt aile mezarıdır. Erciş ilçe merkezi Vanyolu mahallesinde bulunan kümbet, Selçuklu mimari tarzında, tek renkli, düzgün kesme taştan, kare kaide üzerine, onikigen gövdeli ve oniki piramidal külahlı olarak inşa edilmiştir. Kümbetin altında merdivenle inilen mumyalık kısmı bulunmakta ve kuzey cephesine sivri kemer formunda, çerçeve içine kapı yerleştirilmiştir. Gövde dikdörtgen pencereler ve bunların arasında da üçgen şeklinde oyuklar ile süslenmiş, üzeri konik bir taş külah ile örtülmüştür. Mimarı Celayirli komutanlardan Devletyar Bey’in oğlu Emir Rüstem Bey olup, kümbetin dış cephesi bitki şekilleri ve geometrik motiflerle bezenmiştir. Türk kümbet mimarisinin önemli eserlerinden olan Kadem Paşa Hatun Kümbeti, Kara Koyunluların 14’ncü yüzyıldaki taş işçiliğini yansıtması bakımından da önem arzetmektedir.
 
1403 yılında, Kara Koyunlularla Timurlular arasında Irak’ta meydana gelen savaşta attan düştükten sonra esir alınıp öldürülen Kara Yusuf’un kardeşi Yar Ali Bey’in cenazesinin, savaş sonrasında Türkmenler tarafından alınarak Erciş’e getirilip kümbetin olduğu yerde defnedilmiş olması ihtimaldir. Ayrıca Kara Koyunlu hükümdarlarından İskender’in oğlu olan Yar Ali’nin Erciş beyliği yaptığı sırada türbeyi inşa etmiş olabileceği de mümkün görünüyor. Çünkü türbenin yapıldığı sırada Yar Ali Erciş Kalesi Beyi idi. 
 
Kara Koyunlu hanedan ailesinin mezarlarının burada olması sebebiyle, Cihan Şah vefat eden annesi Kadem Hatun’u ve diğer hanedan mensuplarını buraya defnetmiştir. Kümbetin, tarihi vesikalarda “Yar Ali Şah Kümbeti” olarak bilinmesi bu sebepten kaynaklanmaktadır. Kümbetin olduğu bölgede büyük bir Kara Koyunlu yerleşim alanı olma ihtimali de çok yüksektir. Yakınında yer alan tarihi Beyler Mezarlığı’da, tahmini desteklemektedir (2).
 
Kadem Paşa Hatun Kümbeti’nin kitabesinde; “863 yılında (miladi 1458) Kara Koyunlu hükümdarı Cihan şah zamanında Emir Rüstem ibn el Emir Devlet Yar tarafından Emir Yar Ali, Şah Mustafa, Şah Sevik, Şah Ali ve anneleri Kadem Paşa Hatun için yaptırıldığı” yazmaktadır (3).
 
1. Prof. Dr. Faruk Sümer, Kara Koyunlular (Başlangıçtan Cihan Şah'a kadar) s. 36. Türk Tarih Kurumu Ankara, 1992
 
2. Mehmet Fatih Bekirhan, Van Gölü Havzası ve Erciş Tarihi, s. 226, Konya 2012
 
3. Selahattin Koşar, Dünden Bugüne Erciş, Erciş 2007

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 63
Toplam yorum
: 21
Toplam mesaj
: 2
Ort. okunma sayısı
: 2828
Kayıt tarihi
: 12.02.13
 
 

Ercişliyim. 2012 yılı içerisinde "Van Gölü Havzası ve Erciş Tarihi" 2015 yılında "Doğu ve Güneydo..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster