Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

02 Haziran '17

 
Kategori
Edebiyat
Okunma Sayısı
1531
 

Yunus Emre ve kültürümüz

Yunus Emre ve kültürümüz
 

Biz Türkleri başka milletlerden ayıran özellikler iki kaynaktan gelmektedir. Bunlardan birincisi; dilimiz, tarihimiz, dinimiz, gelenek ve göreneklerimiz, güzel sanatlarımız, ahlâk anlayışımız, soyumuz ve davranışlarını  meydana getiren kültürümüzdür..

Milletimizin özelliklerinin geldiği ikinci kaynak ise; vatanımızı kuran, geliştiren, koruyan ve yücelten düşünce, sanat, yönetim, politika, askeri sahalarda yetişen büyük evlâtlarının Türk milletine etkileridir.

Milletimiz her devirde çok sayıda büyük adam yetiştirmiş; bu evlâtları Türk milleti için büyük işler yapmışlardır.

Bu yazıda anlatmaya çalışacağımız Yunus Emre, hiç şüphesiz Türk milletinin yetiştirdiği büyük adamların en başında gelir.

Yunus Emre kimdir?

Yunus Emre,  Anadolu’daki Türk medeniyet ve kültürünün oluşmasına büyük katkıları olan, bu topraklar üzerindeki Türk edebiyatının ilk büyük şairidir.

 Yunus Emre’nin hayatı

Onun hayatı hakkında bildiklerimiz efsâne ve menkıbelerden öteye geçmez. Ama şiirlerinden çok iyi bir öğrenim gördüğünü ve geniş bilgi sahibi olduğunu, uzun bir zaman toprakla uğraştıktan sonra Anadolu, Suriye, Azerbaycan ve Kafkasya içlerinde gezgin bir derviş olarak ülkeler dolaştığını öğreniyoruz. Yunus Emre, Anadolu insanın başı üstünde tuttuğu bir kişilik olduğu için yurdumuzun 14 yerinde ona ait olduğu söylenen türbe ve mezar vardır.

Yunus Emre ve kültürümüz

 Atalarımız 1071 yılında Malazgirt Savaşı ile aldıkları Anadolu topraklarında gaziler ordusu halinde dövüşüp,  şehitler ordusu halinde ölerek, bize cennet gibi bir vatan bıraktılar.

 Türkler, 11.yüzyılda Türkistan’dan, Anadolu ve Orta Doğu’ya gelip buralara hâkim olduğunda,  eski ve köklü medeniyetlere sahip;  Arapça, Farsça ve Yunanca konuşan halklar buldular. Türkler bu ülkelerde kılıç kuvveti yanında kültür bakımından da üstün olmak zorundaydı.13.yüzyıla kadar Türkistan’dan yapılan göçlerle Anadolu’da halk çoğunluğu Türklere geçince, Türk milleti kendi dilini konuşmaya ve yazmaya başladı. Bu tarihten itibaren Türkçenin yerini başka bir dil almadı.  Türkçeyi Türkiye tarihinde ilk defa en iyi kullanan Yunus Emre oldu.  Yunus Emre kendinden sonra gelen nice halk şairini etkiledi.

Türklük, Anadolu’da İslâm îmanı ve Türklük bilinci gibi iki temel üzerinde yükseldi. Türkler bu yeni vatandaki yaşama gücünü İslâm îmanı ve Türklük bilincinden aldı.

Atalarımız Türkiye’de ne yaptılarsa bu güce dayanarak yaptılar. Yunus Emre ve diğer Anadolu erenleri, İslâm îmanıyla Türk’ün yaşama ve inanma üslûbunu birleştirdi. Onlar Türk ruhuna derin bir Allah sevgisi ve o ölçüde büyük insan sevgisi ilettiler.

Yunus Emre ve onun yolundan gidenler gönüllerinde İslâm îmanından kaynaklanan Allah ve insan aşkını sâde ve güzel bir Türkçe ile şiir olarak yazıya döktüler. Bu şiirleri millî bir müzikle besteleyerek, İslâm inanışını, heyecanların dili olan müzikle ifade ettiler. İnançlarını, duygu ve düşüncelerini böylece daha etkili bir şekilde insanlara duyurdular. Bu îmana bağlı olarak mimarî yaratıcılıklarını vatanımızın her köşesinde yaptıkları camî, mescit, kümbet, türbe, medrese, imâret, kervansaray ve ev mimarîsinde gösterdiler.  Bu mimarî eserlerinin içini hat ve tezhip gibi sanatlarla süslediler.  Bütün bunlar, Yunus Emre’nin içinde olduğu tasavvuf hayatının Türk kültürüne büyük katkılarını gösteren örneklerdir. Diyebiliriz ki; Yunus Emre Türk milletinin îman ve vicdan terbiyesinde olduğu kadar,  Türk kültür ve sanatına da etki eden en önemli isimlerinden biridir.

Yunus Emre’nin felsefesi

Yunus’un felsefesinin temeli ‘’Sevelim, sevilelim’’ dir.

O,‘’Ben gelmedim dava için- Benim işim sevi için’’ diyerek,basit kavgaları gülünç bulur. Onun hedefi Allah’ı, halkı ve insanları sevmektir. O,’’Yaradılmışı hoş gör, Yaradan’dan ötürü’’ mısraları ile Allah’ın yarattığı varlıkların hoşgörüye lâyık olduğunu ortaya koyar.

‘’Yetmiş iki millete bir göz ile bakmayan

Halka müderris olsa hakikate âsîdir.’’

Diyerek, milletlerin; mezhep, din,  ırk ayrılığı yüzünden birbirini yediği bir devirde, 72 millete aynı gözle bakmayı dile getirir.

Yunus Emre ve tasavvuf

Yunus Emre bir tasavvuf şairidir. Tasavvuf ne demektir?  Tasavvuf; insanın Allah’ın birliğinin zevkini bütün benliğinde hissederek kendi iç âleminin derinliklerine ve dış âlemin sırlarına ermek için takip ettiği düşünce ve hareket sistemidir.

Bir felsefe olmaktan yükselerek, bir iman seviyesine varan böyle bir yolun inanmışları, en büyük, en güzel sevgili Allah’ı kendi içlerinde bulmanın heyecanıyla yaşarlar. Bu heyecan, insanlara Allah’ın yarattığı her güzel şeyi ve bunların en güzeli olan her cinsten, her mezhepten, her insanı sevmek yolunda sonsuz olgunluk verir. Bu yolun inanmışları insanı, her insanda Allah’tan bir parça bulunduğuna inanarak severler.

Yunus Emre ve onu izleyenlerin bu hoşgörü öğretisine bütün Anadolu inandı. Avrupa, hümanizm adlı bir idealin peşinde koştu, fakat erişemedi. Bu konuşuldu, yazıldı, fakat hayata geçirilmedi. Bunu Türkler Anadolu’da gerçekleştirdi. Anadolu Türk’ünün hoşgörüsünü, insan sevgisini görmek isteyenler, Türk tarihine eğilsinler. Selçuklu, Osmanlı asırlarına baksınlar.

 Bizans ve Arap tarihçileri, Haçlı Seferleri sırasında Türkiye Devleti’ne saldıran, şehirlerimizi yağmalayıp, yakıp yıkan,  insanlarımızı, öldüren Haçlı orduları ile dövüşen askerlerimizin düşmanlarına insanca davrandığını yazıyor. Bu Haçlı vahşetine rağmen, Türkler Anadolu’daki Hıristiyanlara şefkat ve merhametlerini esirgemedi. Onlara bu derin ruh ve iman terbiyesini veren Yunus Emre ve diğer Anadolu erenleridir.

Yunus Emre’nin şiir dili

Yunus’un kullandığı dil,  13. ve 14.yüzyıl Türk halk dilinde yaşayan Türkçedir. Bu dil o kadar sade ve güzeldir ki, aradan 700 yıl geçmesine rağmen Türk milleti artan bir ilgi ve sevgi ile onu okumaktadır. Bu nedenle Yunus Emre, 700 yıldan beri en büyük şairimizdir.  

                         Mal sahibi, mülk sahibi

                         Hani bunun ilk sahibi

                         Mal da yalan, mülk de yalan

                         Var biraz da sen oyalan

Onun unutulmaz güzellikteki şiirleri her Türk evlâdının dudaklarında ve hafızasındadır.  Onun şiirleri âhenk, anlam, mecaz, duygu ve düşünce zenginliği yüklüdür.

                          Dağlar ile taşlar ile

                          Çağırayım Mevlâm seni

                          Seherlerde kuşlar ile

                          Çağırayım Mevlâm seni

Âhenk bakımından hiçbir özentisi olmadığı halde düşünce ve duyuşlarını olabilecek en güzel, en kısa deyişlerle söylemek sırrını bulmuştur.                                  

                         Döğene elsiz gerek

                         Söğene dilsiz gerek

                         Derviş, gönülsüz gerek

                         Sen derviş olamazsın.

Bir kitap dolduracak derinlik ve genişliği olan fikirleri, basit bir çocuk tekerlemesi gibi kolaylıkla söylemek ancak Yunus’a vergidir

                          İlim ilim bilmektir, ilim kendin bilmektir

                          Sen kendini bilmezsin, ya nice okumaktır?

Yunus Emre’nin şiirlerini incelediğimizde onun hayat görüşünün ana çizgilerini şöyle buluruz;Yunus, yoksulu zenginden, Müslüman’ı kâfirden ayırmaz.

                         Bir kez gönül yıktın ise bu kıldığın namaz değil

                         Yetmiş iki millet dahi elin yüzün yumaz değil.

O, Allah diyarına sıla özlemi duyan, Allah’ı katıksız, samimi bir gönülle seven bir Hak aşığıdır.

                          Ben yürürüm yane yane

                          Aşk boyadı beni kane

                          Ne âkılem ne divane

                          Gel gör beni aşk neyledi

Yunus Emre; ‘’ Tasavvuf ruhunu kalıplardan çıkarıp hareket haline getiren ve hayatın içine karıştıran bir adam olduğu gibi, kelimelerden bir Süleymaniye kurmuş bir dil mimarıdır.’’

Sonuç

Vatanımızın kurulması ve millî kültürümüzün oluşturulması Yunus Emre gibi büyük şahsiyetlerin çabaları ile kazanıldı.

Yunus Emre, dünkü Türk toplumu için ‘’İslâm îmanını Türklük bilinci ile birleştirmesi,  ayrıca aşk ve tasavvuf ahlâkı ile insanları sevgiyle birbirine bağlaması ‘’ yüzünden ne kadar önemliyse bugünkü Türk toplumu için belki daha önemlidir.

 Çünkü günümüzde iman hayatımız yozlaşma, Türklük bilincimiz yok edilme tehdidi altındadır.

Türk toplumu gününü ve geleceğini kurtarma adına Yunus Emre’yi yeniden tanıma, yaşama ve yaşatma mutluluğuna ermelidir! 

 

Kaynakça;

Ayverdi, Sâmiha, Âbide Şahsiyetler, Kültür Bakanlığı, İstanbul,1976

 Banarlı. Nihad Sâmi, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, Devlet Kitapları, İstanbul.1987

Yunus Emre’nin Şiirleri, Doğan Kardeş Yayınları, İstanbul,1972

 

Haziran / 2017

www.zekionsoz.com

 

 

 

 

 

 

                                            

 

 

 

 

 

 

 

 

Abdülkadir Güler bu blog'u önerdi.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 100
Toplam yorum
: 45
Toplam mesaj
: 1
Ort. okunma sayısı
: 1858
Kayıt tarihi
: 28.01.12
 
 

1945 Bayburt'ta doğdu. Yüksek öğreniminden sonra çeşitli liselerde öğretmen ve yönetici olarak ça..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster