Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

20 Şubat '10

 
Kategori
Blog
Okunma Sayısı
268982
 

“de”nin ayrı mı, bitişik mi yazılacağını nasıl anlarız?

“de”nin ayrı mı, bitişik mi yazılacağını nasıl anlarız?
 

Yazım kurallaraına uymak da yazıyı güzelleştirir.


Öğretmenlik yaşamımım ilk dersinin ilk konusu, “de”lerin nasıl yazılacağı üzerineydi. Çünkü öğretmenliğe başlamadan önce, böyle bir düşüncem vardı; bunu ilk dersimde uyguladım. Bu, sonraki öğretim yıllarında da sürdü; ilk derslerimin demirbaş konusu oldu.

*****

Blog’da, yazımla ilgili okuduğum yazılarda, yorumlarda, görüyorum ki, kimi blogdaşların “de”ler konusunda sorunu var.

Ayrıca, “yorum” adı altında yazılanlardan anlıyorum ki, kimi blogdaşların yazımla ilgili bilgileri sınırlı.

Bunun yanında dili çok iyi kullananlar da var.

Kuşkusuz, kimi konuları derinliğine bilmek için, o işin eğitimini almak ya da o işe gönül vermek gerekiyor.

Ama şu da var: Bir işin eğitimini almak, o işi hakkıyla yapmayı, ne yazık ki, gerektirmiyor her zaman.

*****

Pek derinliğine inmeden, uygulandığında “sonuç verecek” bilgilere, örneklemelere yer vererek, “de”nin nasıl yazılacağı üzerinde duralım:

“de”lerin ayrı mı, bitişik mi yazılacağını nasıl anlayacağız?

“de”yi cümleden çıkarır, cümleyi okuruz. Cümle anlamsız olursa, “de” bitişik; anlam bozulmazsa ayrı yazılır, deriz.

Bağlaç olan “de”, cümleye “çokluk”, “öncesi de var”, “başkası gibi” anlamı katar.

Böyle sahalarda oynamak cinayettir.

Bu saha şartlarında düzgün pas yapmak zor oluyor.

Bu durum bizi de etkiliyor.

Azıcık da bize bıraksaydın!


( “Bir”den sonra “de”, saati bildirmiyorsa ( Sizinle saat birde buluşmalıyız), ayrı yazılır:

Size bir de gömlek verelim.

Elma, armut, bir de Kel Mahmut.
)


Çekimli eylemlerden sonra gelen “de”ler ayrı yazılır:

Ölsem de inanmam!

Aldı da vermedi.

Mersin’e geliyor da bizi aramıyor.

Gel de şu işi halledelim!


“Durum eki”nden ( -i, -e, -de, -de, -den) sonra gelen “de”ler ayrı yazılır.

Ev-i de... ( çok beğendim.)

Ev-e de... ( haber vereyim.)

Eve-de de.
.. ( konuşabiliriz.)

Ev-den de... ( bir haber gelmedi.)

(Bir cümleye “ev” sözcüğü ile başlansa, “de”nin nasıl yazılacağını bilme olanağımız yoktur; nasıl yazılacağını ancak, cümleyi kuran bilir. Ama durum eki alan sözcükten sonra geliyorsa, görülüyor ki, nasıl yazılacağını bulmak kolaydır. Cümlenin bitmesini beklemeye gerek yoktur.)


“ç, f, h, k, p, s, ş, t” ünsüzlerinden sonra gelen, “d” sertleşir, “t” olur:


Nurullah Ataç, Dergâh’ta yayımlanan şiirleriyle yazın dünyasına girdi.

Varlık’ta okuduğum güzel bir şiiri size getirdim.

Edebiyatta ilkler ile ilgili, doyurucu bir yazı arıyorum.

Yaşlı adam, yokuşta durdu, şöyle bir soluklandı.


( Bağlaç olan “de”nin “te/ta” biçimi olmadığı için şu kullanımda yazım yanlışı vardır:

Bizim otobüs te bugün geç geldi.)


“3, 4, 5, 40, 60, 70”ten sonra gelen “d”ler de yukarıdaki kurala uyar:



Fenerbahçe - Lille maçı 25 Şubat’ta saat 22.05’te oynanacak.

1960‘ta İspir’den Ankara’ya geldik.

Arkadaşlarla yarın saat 13.00’te buluşacağız.

Meclis görüşmelerini TRT 3’te izleyebilirsin.



“... da olsa...” biçimdeki kullanımlarda “da”lar ayrı yazılır:


Az da olsa...

Kötü de olsa...

Ne de olsa...


*****

Bu yazının yeri, biliyorum, konusu nedeniyle Blog bölümü değil; Dilbilim olmalıydı. Konu, Blog bölümünde dile getirildiği için, Editörlerimiz’in hoşgörüsüne sığınarak, yazımı bu bölüme aldım

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Turgut Bey, en çok yanlış yapılan bir konuyu,örneklerle açıklayarak Türkçeye katkıda bulunmuşsunuz.Sağ ol.Selam ve saygılarımla.

Hüseyin Başdoğan 
 04.10.2015 13:34
Cevap :
Hüseyin Bey... Yararlı olduğu çok okunmasından belli."Ki" ile ilgili yazdığım da öyle... Bu yazıları, bir bakıma istek üzerine, Blog'da yazan, bazen kuşkuya düşen blogdaşlara yardımcı olur düşüncesiyle yazdım. Gördüm ki başkaları da, büyük bir olasılıkla, öğrenciler yararlanıyor. Saygılar, selamlar.  06.10.2015 17:14
 

Hocam, çok güzel bir yazı olmuş, çok teşekkür ederim. Sizden ricam,vurgu ve ikileme sözcüklerine de değinmeniz. Günlük yaşantımızda çok sık karşımıza çıkan ve çok sık hata yaptığımız bir konu. Bu konuya da değinmeniz çok faydalı olur :)

lavin lavin 
 07.01.2014 11:30
Cevap :
Değerli Okur... O konulara bir iki yıldır kafa yormuyorum artık. Bir gün elim değerse, isteğinizi yerine getiririm. Saygılar, selamlar.  25.01.2014 21:39
 

benim de önem verdiğim yazım kurallarıyla ilgili yararlı bir yazı olmuş. abartıdan uzak, okunma kaygısı taşımayan, öğretici ve yalın bir anlatımla başarılı bi yazı olduğu için teşekkür ederim.

h-kralll 
 27.02.2010 19:31
Cevap :
Değerli Blogdaş... Ben de değerlendirmeniz için size teşekkür ederim. Saygılar, selamlar.  27.02.2010 21:11
 

Hocam;Teşekkürler,benim de sıkca kararsız kaldığım bir konu idi..Selamlar..

cinford 
 25.02.2010 21:57
Cevap :
Değerli Blogdaş... Yazımın işinize yaradığına sevindim. Saygılar, selamlar.  26.02.2010 12:06
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 2482
Toplam yorum
: 2820
Toplam mesaj
: 0
Ort. okunma sayısı
: 1286
Kayıt tarihi
: 10.11.08
 
 

İspir, hem doğum yerim, hem memleketim. Emekli Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeniyim. Dil ve Tarih-..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster