Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

22 Ekim '09

 
Kategori
Dilbilim
Okunma Sayısı
89496
 

“Ka” mı, “ke” mi?

“Ka” mı, “ke” mi?
 

Hangisi?


Dili kurallara uygun kullanma, özellikle eğitimden geçmiş bireylerin görevidir.

Ancak bu, “yazı”da ve “konuşma”da doğru “yazma” ve “söyleme”, bir bilinç işidir. Özellikle yazarken, kurallara uygunluk temel alınmalıdır. Yoksa, “dilde yozlaşma”, başını alır gider.

Bazen, eğitim düzeyimiz ne olursa olsun, doğup büyüdüğümüz yörenin ağzıyla konuşuruz. Ama iş yazmaya gelince, yazdığımız bir öykü değilse, yazım kurallarına uygun yazarız.

Yazmak zorundayız.

*****

Kısaltmalara gelecek eklerin nasıl yazılacağı, öteden beri karşımıza bir “sorun” olarak çıkmıştır. Kimi, kısaltmanın açılımını; kimi de, kısaltmanın okunuşu düşünerek, kısaltmaya ek getirir. Kuşkusuz, bu durumda, yazım yanlışının ortaya çıkacağı kaçınılmazdır.

“Dün, MEB’den bir açıklama yapıldı.”

“Dün, MEB’ndan bir açıklama yapıldı.”

MEB, “Milli Eğitim Bakanlığı”nın kısaltmasıdır. Kısaltma bir sözcük kalıbındadır. Bu kısaltmaya getirilecek ek, önce kesme (‘) ile ayrılacak; sonra kısaltma, okunuşuna göre ek alacak. Bu bakımdan örnek cümlelerden ikincisi yanlıştır. Çünkü, bu örnekte “ek”, kısaltmanın açılımı göz önünde tutularak getirilmiştir.

*****

Kısaltmalara getirilecek ekler söz konusu olunca, “sorun”, sonu “k” ( ke) ile biten kısaltmalarda ortaya çıkıyor. Bu da, harfin “k” (ka) mı, “k” (ke) mi olduğu konusunda gelip düğümleniyor.

Şunu bilmeliyiz:

Dilimizde, “k” (ka) diye bir harf yoktur, “k” (ke) vardır.

Şimdi, “k”li kısaltmalara bakalım:

TDK
TTK
SSK
PKK

Bu kısaltmalara getirilecek ekleri doğru kullanmak için, kısaltmaların açılımının ne olduğu bilmek hiç de önemli değil! Kısaltmaların okunuşuna bakmak gerekli:

TDK ( te-de-ke)
TTK (te-te-ke)
SSK ( se-se-ke)
PKK (pe-ke-ke)

Bu kısaltmalara ekler nasıl gelecek?

TDK’nin
TTK’nin
SSK’nin
PKK’nin

*****

Kimileri, PKK kısaltmasını “pe-ke-ke”; kimileri de “pe-ka-ka” diye söylüyor. Kısaltmayı, konuşurken “pe-ke-ke” diye söyleyenlerin, Türkçe’yi kurallarına göre kullanma gibi bir düşüncelerinin olduğunu sanmıyorum. Sözcük, nasıl söylenirse söylensin, “yazma”da, “ke” diye düşünülerek, “ek”, ona göre getirilmelidir.

Bu, bir kuraldır.

Ben, çelişki gibi görünse de, “ka” diye söylüyorum. Ama iş “yazı”ya gelince, “ke” diye düşünerek, “ek”leri ona göre getiriyorum.

Amaç, yazım yanlışı yapmamak.

*****

Karşımızda bir de “KDV” örneği var.

Bu kısaltmaya getirilecek ek, sonda “k” olmadığı için hiçbir “sorun” yaratmıyor.

Ama bu kısaltmanın “ke-de-ve” diye söylendiğine, şimdiye değin kimse tanık olmamıştır.

*****

Bu yazıyı, bir yazıma “yorum” yazan Murat Kartal adlı okurun duyarlığını göz önünde tutarak, bilgilendirme amacıyla yazdım.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Tam 55 sene evvel Elazığ Lisesinde bir arkadaşımız sözlü sınavda Türkiye EKONOMİSİ diye söze başlayınca rahmetli hocamız büyük bit tepki göstererek;türkçede KE harfi yoktur KA harfi vardır dilini eşşek arısı soksun demişti.EKONOMİ-k harfinin ince sesle okunuşu- değil EKONOMİ-k harfinin kalın sesle okunuşu- olarak söylmesi gerektiğini ifade etti.Bu ülkenin dil bilimcileri,sonetik bilimcileri ne yapar anlamak mümkün değil.

Celal Sevimli 
 28.11.2014 8:49
Cevap :
Celal Bey... Biz, bir dilimizin olduğunun farkına Dil Devrimi'yle vardık. Dilimiz/ Türkçeyle ilgili araştırmaları Fransızlar, Ruslar, Almanlar... yapmış. Devlete eğemen olanlar ne yapmış? Halkı yabancılaştırmış, Yunus Emre'lerin, Dede Korkut'ların, Karacaoğ'ların dilini "hor" görmüş, Arapça-Farsça-Türkçe karışımı Osmanlıcayı egemen kılmış...ve, ve... 5o yıl önce öğretmeninizin o çıkışın da olağan karşılamak gerekir. Alışkanlıkla "ka" diyoruz, ama aslı "ke"... Zaman içinde, kural diye bellediklerimiz değişti. Kimi kurallara, Atatürk'ün Türk Dil Kurumu'nca 1978'de bir "anket"le çekidüzen verildi,... Benden de yanıtlar istenmişti, ondan iki yıl önce... Saygılar, selamlar.  02.01.2015 15:34
 

Yorumumu biraz daha açayım : Yazdığınız tüm her şeyi e sesi ile okudum, o KDV örneğiniz de benim çevrem için yanlış. Ben benden önce "KE-DE-VE" diye okuyan insanlara şahit oldum. Hani bu kadar zor bir şey değil :) 5N1K yi de (Bakınız e sesi ile aldım yı da demedim.) Beş NE bir KE diye okuyorum, teşekkürler :) Elinize sağlık yazı için.

Ege Crusaders Deepanti 
 30.01.2014 12:33
 

Sadece KDV örneğinde değil, tüm kısaltmalarda ben e sesi ile okuyorum bu doğru ve gerçek. Yaygınlaşıp yaygınlaşmaması benim için pek önemli değil. Tercih meselesi sonuçta. Söylediğiniz çok doğru ama ben en azından işin bu kısmından tutuyorum, diğer konularda haklısınız.

Ege Crusaders Deepanti 
 30.01.2014 12:31
 

Yazınızın son yerinde KDV kısaltmasını kimsenin "KE-DE-VE" diye okumadığını söylemişsiniz. Yanlış bir yargı ve böyle bir genelleme yapılamaz. Ben dört senedir tüm kısaltmaları ve sanatçı isimleri "KE" sesi ile okuyorum. Komik falan da olmuyor ben hem yazımda hem de söyleyiş konusunda doğrusunu yapıyorum ve KE-DE-VE diye okuyorum, sorun yok. Öyle de okuyacağım!

Ege Crusaders Deepanti 
 15.09.2013 16:29
Cevap :
Değerli Yorumcu... Demek ki, siz de, sonunda K(e)D(e)V(e)'de karar kıldınız. Kısaltma kuralarına göre, doğrusu bu. Ama tutar mı? Tutmaz diye bir şey yok. Kullanımın yagınlaşması önemli. Kurala aykırı kullanımlar yok mu? Kimi sözcüklerin ilk anlamları dışında kullanıldığı bir gerçektir. Sözgelimi, 1932 başlayan Öz Türkçe akımıyla dilemize birçok yeni sözcük kazandırıldı. "Uçak","uçku, "uçman" gibi... "Uçak", "tayyare meydanı" yerine... "Uçku", "tayyare" yerine... "Uçman", "tayyareci" yerine... Sonra ne oldu? "Uçak", "tayyare"nin yerine tutundu; "uçku" ile "uçman" unutuldu gitti. "Uçman", kimi pilotların soyadı oldu. Saygılar, selamlar.  20.09.2013 10:57
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 2458
Toplam yorum
: 2826
Toplam mesaj
: 0
Ort. okunma sayısı
: 2109
Kayıt tarihi
: 10.11.08
 
 

İspir, hem doğum yerim, hem memleketim. Emekli Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeniyim. Dil ve Tarih-..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster