- Kategori
- Psikoloji
14 Şubat Özel - Evli Çiftler / Aileler İçin İlginç Psikolojik Bilgiler
1- Karşılıklılık ilkesi: Evlilikte bireylerin partnerlerine ve ilişkiye yönelik çaba, sevgi, saygı, güven, bağlılık, özen vb. alanlarda verdikleri emek açısından karşılıklı olma durumunu ifade eder. Kişi evlilikte ya da ilişkide bir fayda bekler ve bu beklenen faydadır. Beklenen fayda duygusal, fiziksel, maddi veya manevi olabilir. Bir de kişinin partnerine sağladığı fayda vardır ve bu fayda da aynı şekilde maddi, manevi, fiziksel, sosyal, psikolojik her şey olabilir. Bu iki çeşit faydanın dengeli olması ilişkideki doyumu belirler. Kişinin gördüğü fayda partnerine nasıl davranacağı ya da geri dönüşünü nasıl yapacağını da belirler. Karşılıklılık ilkesi kısaca alınan verilen ödüllerin oranını ifade eden bir terimdir.
Örnek: Kadın eskisine göre daha az vakit geçirdiği kocasıyla ilişkisinden memnundur çünkü bu ilişkinin ona sağladığı fayda “gerçek aşk”ı yaşamaktır ve bu göreceli “gerçek aşk” kadının doyuma ulaşması için yeterli gözükmektedir. Kadın eşiyle daha az vakit geçirdiği için şikayetçi olmamıştır ve eşinin beklediği yemek yapmak, çocuk bakmak işlerine devam etmektedir. Burada kadın açısından duygusal doyum çok yoğundur bu sebeple paylaşılan zamanda bir azalma kadında karşılıklılık ilkesine göre bir eksiklik ifade etmemektedir.
2- Günahkeçisi: Ailelerde günah keçisi diye tabir edilen ve suçlu ya da problemli hatta problem kaynağı olarak görülen bireyler vardır. Gerçekte problemin kaynağı başka iken problem kaynağı birden o kişi oluverir. Günah keçisi olarak görülen birey her durumda suçludur. Aile üyeleri de ortak karar almış gibi genelde o kişiye okları yöneltirler. Oysa ki kimse ilişkilerdeki kendi hatalarına bakmazlar. Günah keçisi işte böyle bir şeydir.
Örnek: Çocuk terapistine getirilen çocuğun sorunlu olduğu iddaa edilirken oysa ki aslında problemli davranış kalıpları gösterenler ebeveynlerin kendisi olduğu anlaşılmıştır. Burada günah keçisi çocuktur.
3- Genogram: Kısaca genogram aile ağacıdır. Aile bireyleri, evlilikler, çocuklar, doğumlar, ölümler, madde kullanımı, davranış örüntüleri tek tek kodlanır ve aktarılan davranışlar analiz edilir. Maladaptif ve adaptif davranışlar detaylıca analiz edilir. Bu durum hastaya da gösterilir ve farkındalıkla davranış değişiklilkleri daha net ortaya çıkmaktadır.
Örnek: Reddedici ebeveyn davranışına maruz kalmış babanın yine reddedici ebeveyn davranışı göstermesi ve üçüncü kuşak olarak hastanın da kendi çocuğuna bu modelde davrandığını farketmesi genograma bakarak olmuştur.
4- Sihirli mermi: Ailedeki bireyler birbirlerine geçmişte ailenin deneyimlediği ya da bireylerin deneyimlediği olaylar hakkında sorular sormasıdır. Bu sorular sayesinde doğum, ölüm, evlilik vb. durumlardaki konuşulmamış konular gün yüzüne çıkar. Üstü örtülmüş konuların kilitleri için anahtar görevi gören bu sorulara sihirli mermi adı verilir.
Örnek: İlk çocuklarını küçük yaşta kaybeden bir ailede sonra doğan çocuk ölen kardeşi hakkında bir soru sorarak ailesinin yası hakkında bilgi edinebilir ve bu durumda ortaya çıkan duygular aile üyelerinin birbirini anlamasına yardımcı olur.
5- İstikrar: Evlilikte süreçle ilgili olan kısmı ifade eder. Evliliğin ya da ilişkinin devam ettiği süreç uzadıkça istikrarın varlığı artmış demektir. Evlilik için süreklilik açısından bir ölçüm ifade etmeye yardımcı bir terimdir.
Örnek: 20 yıllık evli bir çiftin istikrarı 2 yıllık bitmiş bir evliliğe oranla daha yüksektir.
6- Doyum: Süreçten bağımsız olarak daha çok beklentilerin karşılanıp karşılanmadığı ve bu durumda kişide uyanan tatmin olma duygusu ile ilgili bir terimdir. Birlik ve yakınlıkla pekişirken fikir ayrılıklarının ortaya çıktığı durumlarda doyum oranı düşer. Bu sebeple de genelde evliliğin ilk ayları ve yıllarında doyumun daha yüksek olduğu belirtilir. Kısaca evliliğin başarısı için ifade edilen bir terimdir.
Örnek: 20 yıllık evli kalmış bir çift için doyum daha az olabilecekken 2 yıl evli kalmış ve bitmiş bir evlilik için doyum oranı daha yüksek olabilir.
7- Karşılaştırma düzeyi: Bireyin evliliği içinde verdikleri ve aldıkları ya da ödediği bedelleri ile faydaları arasında yaptığı karşılaştırmayı farkettiği seviyeyi ifade eden terimdir. Kişi bu değerlendirmeyi kendi değerleri üzerinden yapar. Bu düzey aynı zamanda bireylerin kafalarındaki ideal partner veya çevresindeki kişilerin ilişkileri hakkındaki yorumlardan da etkilenir.
Örnek: Yemek yapmayı görev bilen bir ev hanımı için kocasının sadece eline sağlık demesi bir fayda olarak değerlendirilebilir. Yemek yapma karşısında da fayda beklentisine girmeyi kendine hak görmeyebilir. Bu durumda fayda bedel oranında bir karşılaştırma yapmıştır.
KAYNAK: Hizli Sayar, G., & Berksun, O. E. (2013). Aile ve Eş Terapileri.
- Toplam blog
- : 12
- : 212
- Kayıt tarihi
- : 09.09.17
Koç Üniversitesi. Psikolog. Yetişkin, çocuk, ergen, ilişki, sevgi, aşk ve iletişim psikolojisini ..