Doğru, akıl ve zeka

Doğru nedir?

En basit anlamıyla "Gerçek olandır."

Ama aslında doğru kelimesinin anlamı çok daha kapsamlı olarak düşünülmelidir. Çünkü işin ucu hayal bile edemeyeceğimiz safhalara varabilmektedir.

Genelde hep denir ki, "Doğru bir tanedir."

Hayır! Doğru birden fazla olabilir ancak en doğru bir tanedir. Bir olayda insanların tutumları değişkenlik gösterebilir. Herkes kendi mizacına, vicdanına, karakterine, eğitimine göre aynı konu için doğru bildiği farklı davranışlar gösterebilir. Çünkü burada doğrunun hangi seçenek olduğunu belirlemek için yukarıda saydığımız unsurlar işin içine girer.

Oysa en doğru seçenek bir tanedir. 

Örneğin, yolda giden bir insanın önüne taş çıktığında, taşın büyüklüğüne göre düşmemek için üstünden atlayabilir yada yanından geçebilir. Bu ona göre doğrudur. Aslında herkese göre de doğru denebilir.

Bir başka insan ise taşın önüne geldiğinde, "Taşı kenara alayım da benden sonra gelenler düşmesin." diyebilir ve bu ilk seçenekten daha doğrudur. (Not: Tabii bana göre...)

Şimdi bu örnekte, elimizde iki seçenek var ve her ikiside içinde kötü niyet olmayan davranışlar gibi görünüyor. Bu durumda bir olay için iki tane doğru çıktı ortaya. 

En doğru ise kesinlikle bir tanedir. Ancak herşeye rağmen göreceli bir konu olduğundan doğru ve en doğrular kişilere, şartlara ve zamana göre değişebilir.

Doğru için çok önemli bir ayrıntı: Birşeyi doğru yapan sadece gerçeğe uygun olması değildir. Eylemin zamanının ve yerininde doğru olması gerekir. Yanlış zamanda yada yanlış yerde söylenen doğru bilgi çok anlamlı olmayabilir.

Bir insan mahkemede yargılanırken önemlidir doğruları söylemek. Karar verildikten sonra hiçbir önemi kalmayabilir. Demekki yer, zaman ve gerçek bilgi hep birlikte değerlendirilmelidir. 

Akıl ve zeka kavramlarını bu mantıkla irdeleyelim.

Örnekteki iki seçenek gözönüne alındığında, bu kararları almamızı sağlayan unsurlar nelerdir?

İlk seçenekteki kararı almayı sağlayan unsur ZEKA dır. Çünkü zeka maddi çıkar yönü ağır basan ve daha kısa vadeli kararlar alan mekanizmadır. Zekanın amacı doğru olanı tespit etmektir. 

İkinci seçeneğe karar veren unsur ise AKIL dır. Manevi yönleri dikkate alan, daha uzun vadeli düşünen mekanizmadır akıl. En doğruyu bulmaktır vazifesi.

Bir atasözü: Akıl için yol birdir.

Herkesin her daim en doğruyu bulabilmesi dileğiyle...