- Kategori
- Siyaset
Ermeni sorunu…
Ermeni sorunu…
Bu gün bayramın ilk günü. Böyle bir soruna odaklanmak doğrumu diye sorarsanız, cevabım “hayır” olacaktır. Ancak ülke olarak o kadar yoğun bir gündemimiz var ki! İnsan hangi soruna eğilecek şaşırıyor. Ekonomik krizi, cinsel istismarları, işsizliği, ülke yararına olmayan siyasi tercihleri, 29 Mart ta yapılacak yerel seçimlere şimdiden düşen gölgeyi, her şeyi bu gün bir yana bıraktım, ermeni sorununa eğildim biraz. Krizin çıkış tarihine doğru kısa bir gezinti yapalım dedim.
Bilindiği üzere Osmanlı devleti değişik halkları Osmanlı üst kimliği altında toplamış bir devletti. Üstelik gayri Müslimlere geleneksel olarak daha bir hoşgörülü idi. Bu yüzden de Ermeniler de diğer azınlıklar gibi yönetimden son derece hoşnuttu. Gelir düzeyleri Müslümanlara göre daha iyi idi ve Osmanlı üst kimliği altında yaşamaktan hiç de şikâyetçi değillerdi. Ne olduda birden değiştiler?
İlk kışkırtmalar Rusya'dan gelmeye başlamış, Rusların bu tutumu İngiliz ve Fransızları Ermenilerle daha çok ilgilenmeye sevk etmiştir. Doğu Anadolu'daki İngiliz Konsoloslukları'nın sayısı hızla artmış, ayrıca bölgeye çok sayıda Protestan misyonerler gönderilmiştir. Bu kışkırtmalar sonucunda Doğu Anadolu'da 1880'den itibaren çeşitli Ermeni komiteleri kurulmaya başlamıştır. Ancak, yerel düzeyde kalan bu komiteler, Osmanlı yönetiminden şikâyeti olmayan, barış ve refah içinde yaşayan Ermeni halkının ilgisini çekmediğinden başarılı olamamıştır.
Osmanlı Ermenilerini içeride kurulan komiteler yoluyla devlete karşı harekete geçirmek mümkün olmayınca, bu kez Rus Ermenilerine Osmanlı toprakları dışında komiteler kurdurulması yoluna gidilmiştir. Böylece 1887'de Cenevre'de sosyalist eğilimli, ılımlı militan Hınçak, 1890'da ise Tiflis'te aşırı, terör, isyan, mücadele ve bağımsızlık yanlısı Taşnak Komiteleri ortaya çıkmıştır. Bu komitelere, "Anadolu topraklarının ve Osmanlı Ermenilerinin kurtarılması" hedef olarak gösterilmiştir.
İstanbul'da örgütlenen ve Avrupa devletlerinin dikkatlerini Ermeni meselesine çekerek Osmanlı Ermenilerini kışkırtmayı hedefleyen Hınçakların başlattığı ayaklanma girişimlerini, aralarında siyasi mücadele başlayan Taşnaklarınki izlemiştir. Bu ayaklanma girişimlerinin ortak özellikleri; Osmanlı ülkesine dışarıdan gelen komitelerce planlanmış ve yönlendirilmiş olmaları ile örgütlenme faaliyetlerinde Anadolu'ya yayılan misyonerlerin büyük katkısının bulunmasıdır.
İlk isyan 1890'daki Erzurum'da gerçekleşmiştir. Bunu, yine aynı yıl meydana gelen Kumkapı gösterisi, 1892-93'te Kayseri, Yozgat, Çorum ve Merzifon olayları, 1894'te Sasun isyanı, Babıâli gösterisi ve Zeytun isyanı, 1896'da Van isyanı ve Osmanlı Bankası'nın işgali, 1903'te ikinci Sasun isyanı, 1905'teSultan Abdülhamid'e suikast girişimi ve nihayet 1909'da gerçekleşen Adana isyanı izlemiştir. 1914'de Zeytun'da 100, 1915 Van olaylarında 3.000 ve1914-1915 Muş olaylarında 20.000 Türk, Ermeni mezalimi sonucu hayatlarını kaybetmiştir.
İsyanların Osmanlı kuvvetlerince bastırılması, dünya kamuoyuna propaganda maksatlı olarak "Müslümanlar Hıristiyanları katlediyor" mesajıyla yansıtılmış ve Ermeni sorunu giderek uluslararası bir sorun niteliği kazanmıştır. Nitekim döneme ait İngiliz ve Rus diplomatik temsilciliklerinin raporları, "Ermeni ihtilalcilerin hedefinin karışıklıklar çıkararak Osmanlıların karşılık vermesini ve böylece yabancı ülkelerin duruma müdahalesini sağlamak" olduğunu kaydetmektedir.
Öte yandan sömürgeci devletlerin diplomatik temsilcilikleri Anadolu'ya dağılmış Hıristiyan misyonerler ile birlikte Ermeni propagandasının Batı kamuoyuna iletilmesinde ve benimsetilmesinde büyük rol oynamışlardır.
Ermeniler, Türk halkına en büyük zararı, Birinci Dünya Savaşı sırasında giriştikleri katliamlarla vermişlerdir. Bu dönemde Ermeniler; Ruslar hesabına casusluk yapmış, seferberlik gereği yapılan askere alma çağrısına uymaksızın askerden kaçmış, askere gelip silâhaltına alınanlar ise silahları ile birlikte Rus ordusu saflarına geçerek, "vatana ihanet" suçunu topluca işlemişlerdir.
Daha seferberliğin başlangıcında, Türk birliklerine karşı saldırıya geçen Ermeni çeteleri, büyük katliamlara girişmiş, Türk köylerine baskınlar düzenlemek suretiyle sivil halka büyük zararlar vermişlerdir. Örneğin Van'ın Zeve Köyü'nün bütün halkı, kadın, çocuk ve yaşlı demeden, Ermeniler tarafından öldürülmüştür.
Tabiidir ki, mevcut hükümet bu olaylarda sonra bazı tedbirler almış, bu tedbirlerde bazı ermeni vatandaşları hak etmedikleri halde zarara sokmuştur. Kaldı ki o dönem yoğun savaşların yaşandığı bir dönem olup, bu gün bizi “soykırım”la itham eden birçok devlet, çok daha kötü, insan haklarına aykırı uygulamalarda bulunmuştur. Şimdi o dönemdeki ermeni çetelerin yaptıkları bazı katliamların rakamlarını verelim:
21.2.1914 Kars-Ardahan 30.000 kişi
08.5.1916 Pasinler 2.000 kişi
08.5.1916 Tercan 563 kişi
08.5.1916 Van-Tatvan 1.600 kişi
08.5.1915 Bitlis 40.000 kişi
09.5.1915 Bitlis 10.000 Kişi
22.5.1916 Van 119.000 kişi
23.5.1916 Trabzon 2.083 kişi
11.5.1916 Van 44.233 kişi
11.5.1916 Malazgirt 20.000 kişi
6.1916 Edermid-Vastan 15.000 kişi
4.1915 Muradiye 10.000 kişi.
5.1915 Van 20.000kişi
5.1915 Bitlis 16.000kişi
25.5.1916 Bayezid 14.000 kişi
1915 Muş 800 kişi
1915 Van 5.200 kişi
06.6.1916 Şatak 1.116 kişi
7.1919 Sarıkamış 803kişi
8.1919 Muhtelif köyler 2.502 kişi
1919 Nahcıvan 4.000 kişi
02.2.1920 Şuregel 1.320kişi
22.3.1920 Şuregel 2.000kişi
03.16.1920 Kağızman 720 kişi
04.6.1920 Gümrü 500 kişi
05.5.1920 Kars 1.720 kişi
02.7.1920 Zengibasar 1.500 kişi
01.2.1920 Zaruşat 2.150kişi
8.1920 Oltu 620 kişi
15.10.1920 Bayburt 1.387 kişi
17.10.1920 Pasinler 9.287kişi
18.10.1920 Tortum 3.700kişi
19.10.1920 Erzurum 8.439 kişi
26.10.1920 Kars 10.693 kişi
08.10.1920 Aşkale 889 kişi
04.12.1920 Sarıkamış 1.975 kişi
07.12.1920 Kars 14.620 kişi
14.12.1920 Sarıkamış 5.337 kişi
1920 Kars 3.945 kişi
1920 Nahcivan 69.738 kişi
1921 Karakilise 6.000kişi
21.11.1921 Erzurum 1.215 kişi
1918 Hınıs 870 kişi
Bu listeye sayıları 500 ün altındaki katliamlar dahil edilmemiştir.
“Kaynaklar1)Osmanlı Belgelerinde Ermeniler (1915-1920), Başbakanlık Devlet Arşivleri GenelMüdürlüğü Yayınları, 1995.
2) Hüseyin Nazım Paşa, Ermeni Olayları Tarihi, Başbakanlık Devlet ArşivleriGenel Müdürlüğü Yayınları, 1994.
3) Arşiv Belgelerine Göre Kafkaslar'da ve Anadolu'da Ermeni Mezalimi (Türkçe veİngilizce), 4 cilt, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, 1995, 1995, 1997.1998.
4) Armenians in Ottoman Documents (1915-1920), The Turkish Republic PrimeMinistry General Directorate of the State Archives Publication, 1995.
5) Kars İli ve Çevresinde Ermeni Mezalimi. Dr.Fahrettin Kırzioğlu.1970. KarsTurizm Derneği
.6) Arşiv Vesikalarıyla Tarihte Ermeni Mezalimi ve Ermeniler, Mehmet Hocaoğlu, 1976 Osmanlı ve Sovyet Belgelerinde Ermeni Mezalimi, Halil Kemal Türközü, 1983/Ermeni ve Rus Mezalimi, Erdal İlte”
- Toplam blog
- : 1508
- : 1688
- Kayıt tarihi
- : 16.07.08
Yetmişiki yaşında iki çocuk ve iki torun sahibi bir erkeğim.. Lise mezunuyum. Uzun yıllar esnaflı..