Eylem Kipleri - 5

EYLEM ÇEKİM ÇİZELGESİ

A.YALIN KİPLER

1. BİLDİRME KİPLERİ  (HABER)

a. Şimdiki Zaman (-iyor)

seviyorum / seviyorsun / seviyor

seviyoruz / seviyorsunuz / seviyorlar

 b. Gelecek Zaman (-ecek)

seveceğim / seveceksin / sevecek

seveceğiz / seveceksiniz / seviyorlar

c. Belirli Geçmiş Zaman (-di)

sevdim / sevdin / sevdi

sevdik / sevdiniz / sevdiler

d. Belirsiz Geçmiş Zaman (-miş)

sevmişim / sevmişsin / sevmiş

sevmişiz / sevmişsiniz / sevmişler

e. Geniş Zaman (-r)

severim / seversin /sever

severiz / seversiniz / severler

 2. DİLEK KİPLERİ

a. Gereklilik (-meli)

sevmeliyim / sevmelisin / sevmeli

sevmeliyiz / sevmelisiniz / sevmeliler

b. İstek (-e)

seveyim /sevesin / seve

sevelim / sevesiniz / seveler

c. Dilek Koşul (-se)

sevsem / sevsen / sevse

sevsek / sevseniz / sevseler

d. Buyuru (-, -in, -iniz, -sin, -sinler)

sev / sevsin

sevin (seviniz) / sevsinler

B.  BİLEŞİK KİPLER

1. ÖYKÜLEME   

 Bildirme ya da dilek kipine ekeylemin belirli geçmiş zaman çekimi olan “-idi / -di /-ydi”getirilerek yapılır.

a.Belirli Geçmiş Zamanın Öykülemesi  (-idi / -di /-ydi)

sevdiydim / sevdiydin / sevdiydi    

sevdiydik / sevdiydiniz / sevdiydiler

2.SÖYLENTİ 

 Bildirme ya da dilek kiplerine ekeylemin belirsiz geçmiş zaman çekimi, “-imiş / -miş / -ymiş ” getirilerek yapılır.

b. Belirli Geçmiş Zamanın Söylentisi (-imiş / -miş / -ymiş  )   

sevmişmişim / sevmişmişsin /sevmişmiş     

sevmişmişiz / sevmişmişsiniz / sevmişmişler

 UYARI

Söylenti, belirli geçmiş zaman, buyuru kiplerinde gerçekleşmez. Ancak, dolaylı anlatımlarda söylenti eki , buyuru kipinin üçüncü kişilerine ulanabilir. Örneğin, “gelsin-miş, gitsinler-miş, yürüsün-müş, korksunlar-mış”vb.

3. KOŞUL   ( ise /-se / -yse )

  Ekeylemin koşul kipi  “ ise /-se / -yse ” bildirme kipleriyle dilek kiplerinden gereklilik kipine ulanarak koşul kipini kurar.

Örneğin,

 Gül-dü-yse, oku-yor-sa, ağla-r-sa, gel-ecek-se, gül-meli-yse vb.

UYARI:

Bileşik çekimlerde, dilek kiplerinden, istek, dilek koşul, buyuru kiplerinin koşulu yoktur.

EKEYLEM ÇEKİM ÇİZELGESİ

A. YALIN KİPLER

1. BELİRLİ GEÇMİŞ ZAMAN KİPİ

idim (-dim) / idin (-din) / idi (-di)

idik (-dik) / idiniz (-diniz) / idiler (-diler)

2. BELİRSİZ GEÇMİŞ ZAMAN KİPİ

imişim (-mişim) / imişsin (-mişsin) / imiş (-miş)

imişiz (-mişiz) / imişsiniz (-mişsiniz) / imişler (-mişler)

3. GENİŞ ZAMAN KİPİ

-im / -sin / -dir

-iz / -siniz / -dirler

 4. KOŞUL KİPİ

isem (-sem) / isen (-sen) / ise (-se) 

isek (-sek) / iseniz (-seniz) / iseler (-seler)

B. BİLEŞİK KİPLER

1. BELİRLİ GEÇMİŞ ZAMANIN KOŞULU 

idiysem (-diysem) / idiysen (-diysen) / idiyse (-diyse)

idiysek (-diysek) / idiyseniz (-diyseniz) / idiyseler (-diyseler)

 2. BELİRSİZ GEÇMİŞ ZAMANIN KOŞULU

imişsem (-mişsem) / imişsen (-mişsen) / imişse (-mişse)

 imişsek (-mişsek) / imişseniz (-mişseniz) imişsele (-mişseler)

 Ekeylemin olumsuzu “değil” ilgeciyle yapılır. Kiplerden önce “değil” ilgeci gelerek ilgili kipi olumsuzlaştırır.

Örneğin,

değil idim                 

değil idin       

değil idin        

.........

değil-im

değil-dir         vb.

Ekeylemin çekiminde, yalın kiplerden, “ belirli geçmiş zaman, belirsiz geçmiş zaman, geniş zaman, koşul” olmak üzere dört tane; bileşik kiplerden, “ belirli geçmiş zamanın koşulu, belirsiz geçmiş zamanın koşulu” vardır.