İmamı Maturidi, İtikat İmamı

Ehli Sünnetin İtikatta imamı İmamı Maturididir. (İmamı Maturidi Hanefi Mezhebinden olanların İtikat imamıdır)

İtikadda ve Amelde Mezhep, ictihâd ehliyetine sahip alimin edille-i şer’iyye (kitap, sünnet, icma, kıyas)dan çıkardığı mesele ve hükümlerdir.

Erkek ve Kadın her Müslüman itikatta ve amelde mezhebini öğrenip bilmesi vaciptir.

“İtikatta mezhebin hangisidir? Denirse, “Ehl-i Sünnet ve Cemaat mezhebidir.” Denilmelidir. Ehli sünnet ve cemaat demek Hz. Muhammed Mustafa (sav) in ashabı ve cemaati demektir. Onların her biri İslam dininin nurudur. Onların İtikadı nasılsa ben de o itikat üzerineyim, demelidir.

Ehli Sünnetin İtikatta imamı İmam-ı Maturidi’dir. (İmam-ı Maturidi Hanefi Mezhebinden olanların İtikat imamıdır)

Şafii alimleri ise itikat imamı olarak İmam Eş’ari’ye tabidirler.

Amelde mezhebin hangisidir? Denirse, İmam-ı Azam Ebu Hanife mezhebindekiler “hanefiyim” derler. Şafii, Hanbeli ve Maliki mezhebindekiler ise mensubu bulundukları mezhebi söyler.

Yavuz Sultan Selim, Mısırı ülkenin bir parçası haline getirdikten sonra bine yakın ilim insanı ve sanatkarla İstanbul’a döndü. Müslüman olan kalabalık Arap camiası da OSMANLIYA DAHİL EDİLDİ. Böylece ittihatta Eş’ari’liği benimseyen Araplardan kadı, beylerbeyi gibi bürokrat yetiştirmek medreselerimizin görevleri arasında yer aldı. Devlet kademelerinde görev yapanlar, yönettikleri insanların itikatlarını bilmeli, adaleti tevzi ederlerken, kamunun diğer hizmetlerini görürlerken isabetli davranabilmeliydiler.

Bu sebeple Ulemaca Hak kabul edilen Matûrûdi ve Eş’arî mezhepleri medreselerimizde yan yana okutulmaya başlandı.

Biz Türkler, Matûrûdi Mezhebimizi değiştirmeyi düşünmüyorduk; fakat Medreselerimizde okutulan Eş’rîlik zihniyet olarak, beklide hiç farkına varmadan ilim dünyamızda zamanla benimsendi; zira yükümlülükleri daha kolaydı; insanı Matûrûdi Mezhebi gibi zorlu yokuşlara sürmüyordu. Kolay bizimde işimize geliyordu.

Hak olan bu iki itikadi mezhep arasında ciddi farklar vardır. Mesela,

Eş’ariliğe göre peygamberler gelmeseydi; Allah’ın varlığını idrak etmeye mecbur değildik.

Matûrûdiliğe göre ise, peygamberler gelmeseydi dahi, Allah’ın varlığını ve birliğini idrak etmeye mecburduk; aksi taktirde sorumlu olurduk. Çünkü Allah bize diğer canlılardan farklı olarak akıl vermiştir; akıl nimettir; her nimet külfeti gerektirir. İşte bu yüzden

Eş’ari Mezhebinde Allah’ın varlığını kabul etmek şer’an vaciptir;

Matûrûdi de ise akli bir mecburiyettir.

Eş’ariye göre iyilik ve kötülük (hüsn kubh) akılla bilinemez; Allah neye iyi demişse iyi odur; neyi kötülükle nitelendirmişse o da kötüdür.

Matûrûdiye göre ise iyilik ve kötülük akılla bilinir. Eğer bilinmeseydi neyin iyi ve neyin kötü olduğu Kuran'da tek tek belirtilirdi; halbuki Kuran’da örnek verilmekle yetinilmiştir.

Bu iki itikati mezhep arasında en önemli fark. Yaratılışdaki hikmet ve sebep konusudur.

Eş’ari telakkisinde, yaratılışta hikmet ve sebep aranmaz; Allah “ol” demiş, olmuştur, yağmur yağıyorsa muradı ilahiyedendir; hikmetini ve sebebini araştırmamıza gerek yoktur. Hikmet ve sebebi araştırmak zararlı değildir. Ama insana ilim sevabı vermez. Gerçek ilim sadece Kuran ve Hadis’dir; ancak bunlarla meşgul olmak insana ilim sevabı kazanılır.

Matûrûdi telakkisinde, yaratılışta hikmet ve sebep aranmalıdır. Allah hiç bir şeyi hikmetsiz ve sebepsiz yaratmamıştır. Yağmurun hikmetleri olduğu gibi onun yağa bilmesi içinde Allah sebepler halk etmiştir. Bunları araştırmakta insana ilim sevabı verir; bu uğurda dökülen ter ve sarf edilen mürekkep “şehidin kanından eftal” dir.

Kur’an ve Hadis’in dışındaki ilimlere felsefe deniyor. Yan yana okutulan bu iki itikadi mezhepten zamanla medreselerde Eş’ari zihniyeti hakim olunca, insana sevap kazandırmıyor gerekçesiyle, fizik, matematik gibi felsefeye dahil olan bilimler, medreselerden atılmaya başlandı.

Bu ilimlerin medreselerde okutulmamasının nelere mal olacağı Kâtip Çelebi “Mîzan’ül –Hak Fi İhtiyari Ehak” (s,10-11) adlı kitabında trajik bir üslupla ifade etmektedir. “Nice boş kafalılar asrı saadette geçerli sanılan bir takım söylentileri donmuş kalıplar gibi benimseyip, aslını ve sebebini araştırmadan bilimi red ve inkar etme yolunu tuttular. Felsefe bilimleri diye bunları küçümsemeye kalktılar. Yeri göğü bilmez cahil iken bilgin geçindirler. Tanrının ‘Göklerin ve yerin hükümranlığının kimin elinde olduğunu görmüyorlar mı?’ (Araf, 185) uyarısı kulaklarına girmeyip yere ve göklere öküz nasıl bakarsa öyle bakmak gerektiğini sandılar.

Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan Sultan Süleyman çağına gelinceye dek ‘hikmetli şeriat bilimlerini özünde toplayan’ bilginler yüksek değerde idiler. Fatih Sultan Mehmet Süleymaniye Medresesini yaptırarak ve ‘kanun üzerine çalışın’ diye vakfiyesine kaydettirerek Şerh-i Muvafık ve Hasiyetü’l Tecrid derslerini ön görmüştü. Sonra gelenler bu dersler felsefedir diye kaldırıp, Hidaye ve Ekmel’i okutmayı öngördüler. Ama sadece bunlarla yetinme akılalamzlığından ne felsefe kaldı; ne Hidayei ne de Ekmel kaldı. Böylece Bilim pazarı kesatlığa uğrayıp, yıkılmaya yüz tuttu.

Hayat boşluk kabul etmez; birşeyler atılırsa, onların yerlerini başka şeyler doldurur. Müspet bilimler ve deneyler medreseden atılınca, onların yerlerini kabuller ve hurafeler doldurdu. O canım medreseler “sinek pisliğinin değdiği ipliği gömersen, nane çıkar” , “sansar derisinin gömüldüğü köye yıldırım düşmez” gibi hezeyanların yazıldıkları yerler haline geldi.

İnsan kendini kandırmanın da ihtiyacını duyar. Cahil olan bir kişi alimlik taslamaya heveslendimi, ikiyüzlülük başlamış demektir.

Koçi Bey’de risalesinde ilim insanlarımızın düştüğü derekelerden yakınmaktadır: “Bilim yolu pek temiz ve disiplinli idi, o sebeple içeride bilgisiz ve yalancı bulunmayıp, ister kadı ister müderris olsun hepsi de bilgi ve inanç bakımından olgun, ırz ve vakar sahibi adamlar idiler. Müderris iken bilime, kadı iken de devlet ve dine dürüstlükle hizmet edip, insanlara yardımcı olurlardı” (s,39,43)

Medreseler yakınıldıkları bu durumla da kalmadılar. İslamın ruhban sınıfı olmamasına rağmen, ulema neredeyse onu andıran hale geldi; alimlik babadan oğula geçen tevarüs eden bir mesleğe dönüşür gibi oldu. Bu cehaletin hurafeye zemin hazırlaması tabii idi; her gelen yüzyıl giden yüzyılı aratıyordu. Devlet hizmetinde de müderrislerden ümit kesildi. III. Selim’in herkesten yardım beklediği bir sırada müderrislerden söz edilince “Hüdâ-yı müteal onlara muhtaç eylemesin” dediği kaydedilmektedir.

Bu yazıdan kesinlikle şu anlaşılmasın, bura Eş’ari mi yoksa Mâturî dimi üstün onu mukayese etmiyoruz. İki büyük İmam, farklı sebeplerden dolayı değişik içtihatlarda bulunmuşlardır.

Araplar Putperest idiler; İslamiyetten sonra da zaman zaman bu inancın hortlama alametleri görünüyordu, Bunun için Eş’ari Hazretleri, aklı töreleri hayatın diğer unsurlarını bir kenara koyup, sadece Kuran ve Hadislerle Cenab-ı Allah’a mutlak itaati yerleştirmenin zaruretini duyuyordu.

İmam Mâturûdî Hazretleri, Türkistan’da yaşıyordu. Türkler İslamiyeti kabul etmeden önce de tek tanrıya inanıyordu. Bunun için Eş’ari Hazretlerinin duyduğu zarureti duymuyor; Kuran ve Hadislerin yanı sıra akla ve diğer ilimlere de önem veriyordu.

Müslüman olarak yanlışımız bu büyük alimlerin, niçin bu içtihatları yaptıklarını iyi değerlendiremememizdir.

yararlanılan kaynak; medeniyetimizin analizi ve geleceği, (s, 35, 36, 37, 38, 39) Mehmet Niyazi

http://atahun.com/imam-i-maturidi/

kategoriden rastgele blog getir

Kayıt tarihi: : 27.08.11

Anadolu Üni. Yüksek Okul Mezunu http://www.atahun.com http://kameralisutesisatcisi.com ..