Kurucaşile Divanı Temettuat Defterleri(1)

Kurucaşile Divanı Temettuat Defterleri(1)

(Şile –Ömerler-Kırkacak(Kargacak) Kariyeleri)

1839 Tanzimat Fermanı’nın yayınlanmasından sonra, Osmanlı Devleti bünyesinde idari, sosyal, mali ve kültürel alanda birçok yeni yapılanmaya gidilmiştir. Yeni bir vergi düzeni ülkeye getirilmiştir. Yeni bir mali sistem için, önce ülke kaynaklarının saptanması gerekiyordu. Rumeli’de, Anadolu’da, Adalar’da ve Arap vilayetlerinde bulunan, kentlerde, kasabalarda, bucaklarda ve köylerde, ev ev dolaşılarak sayımlar yapılmıştır. Bu verilere göre 1844 yılı vergileri toplanmıştır. 1845 yılı için de tahmini vergi miktarları yazılmıştır. O günkü idari, ekonomik ve mali ihtiyaçlar için düzenlenen bu defterlere Temettuat Defteri (gelir vergisi defteri) adı verilmektedir. Osmanlı Devleti Maliye Nezareti’nin görevlendirdiği görevliler ve genellikle defterleri tutulan mahalle veya köylerin muhtarı, imamı, papazı, ileri gelenleri ile söz sahibi kişilerce defterler düzenlenmiştir.

Tanzimat Fermanı’nın ilanından sonra 12 Ocak 1840 tarihli bir talimatname ile her yerde muhassıllar gözetiminde ahalinin isim, şöhret, emlak, arazi ve hayvanlarının miktarı ile esnaf ve tüccarın yıllık kazançlarının yazılacağı defterlerin tutulması emredilmiştir.Buradan anlaşıldığı kadarıyla temettuat tahrirleri vergi sayımı amacıyla yapılmıştır. 1844–1845 temettuat defterleri incelendiğinde Kurucaşile divanı’nın, Bolu Eyaleti’nin Viranşehir Sancağı dâhilindeki Amasra kazasına bağlı olduğu görülmektedir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde Amasra kazasına ait 20 adet temettuat defteri bulunmaktadır. Bu defterler sayesinde 19. yüzyılın ortalarına doğru Kurucaşile Divanının idari, zirai, hayvansal, ekonomik ve toplumsal yapısı, meslek grupları, nüfusu, din görevlileri ve eğitimi hakkında fikir yürütmek mümkündür.

Temettuat defterleri sancaklara göre düzenlenmiş; alt idari birim olarak kaza ve nahiyeler alınmıştır. Önce mahalle ardından aile reisleri, köy ve mezralara yer verilmiştir. Temettuat defterlerinde genellikle her mahalle için bir defter düzenlenmiştir. Sayfanın üst kısmında sırayla eyalet-sancak-kaza adları kaydedildikten sonra defter bir şehre/kasabaya ait ise şehrin/kasabanın, ardından mahallenin adı yazılmıştır. Mahallesi olmayan küçük köylerde köyün adı kaydedilmiştir. Mesela:

“Bolu eyaleti dahilinde kâin Viranşehir Sancağı kazalarından Amasra kazasına tabi’ Korucaşile Divanında mukîm ahali-i İslam’ın emlak ve arazi ve temettu’atlarının mikdarını mübeyyin bir kıt’a defteridir.”denilmektedir.

Bu çalışma ile Kurucaşile ilçesinin Şile,Ömerler ve Kargacak mahalleleri ile Şeyhler, Demirci,Hacı,Kirlik Müslim Hoca,Kapısuyu,Yeniköy,İlyasgeçidi,Kale,Ziyaret ve Kömeç köylerinin nüfusuna kayıtlı yurttaşlarımız 1844-1845 yılında hane reisi olan dedesini öğrenmiş olacaktır. Kurucaşile divanına ait Temettuat kayıtları Başbakanlık Osmanlı Arşivlerinde Amasra Kazası Kurucaşile Divanı olarak ML VRD TMT d 2956 numarası ile kayıtlı olup Miladi 1844 yılına aittir. Burada hane reislerinin lakabı, mesleği,arazisi,hayvanı belirtilmiştir.Ancak biz burada Kurucaşile ilçesinin merkeze bağlı mahalleleri ve bir kısım köylerindeki hane reisinin lakabını, hane numarasını, mesleğini makalemize almış bulunmaktayız.Ayrıca isim listesi verilerek o dönemdeki hane reislerinin isim istatistiği yapılmaktadır.

Aşağıda tabloda görüleceği gibi Kurucaşile bölgesi’nin 1844 yılında çok da kalabalık olmadığı görülmektedir.Burada toplam on üç kariyenin toplam olarak hane sayısı 268’dir.

1844 Yılı Kurucaşile Divanı Kariyelerinin Hane Sayısı

Sıra	Kariyenin Adı	Hane Sayısı
1-	Şile Kariyesi	29
2-	Şeyhli Kariyesi	20
3-	Timurciler Kariyesi	19
4-	Hacılar Kariyesi	28
5-	Ömerler Kariyesi	26
6-	Kırkacak(Kargacak)Kariyesi	22
7-	Kelik(Kirlik Müslim Hoca)Kariyesi	37
8-	Kuyusuyu(Kapısuyu)Kariyesi	12
9-	Küplice(Kale)Kariyesi	16
10-	Ziyaret Kariyesi	22
11-	Gömeç Kariyesi	15
12-	Ellez(İlyasgeçidi)Kariyesi	14
13-	Çardak(Yeniköy)Kariyesi	8
Toplam		268

Not:ML.TMT.d.02956 nolu Temettuat Defteri’nden alınmıştır.

Yukarıdaki tabloda da görüleceği gibi 1844 yılında Kurucaşile divanının en kalabalık kariyesi Kelik yani bugünün Kirlik Müslim Hoca Köyü’dür.Bu köyün toplam hane sayısı otuzyedi olarak görülmektedir.Hane sayısı en az olan köyümüz ise Çardak yani Yeniköy’dür.O da toplam sekiz hanedir.

Öncelikle bugün Kurucaşile ilçesinin merkez mahallelerinin Temettuat Defterleri bilgilerini sizlerle sunuyorum.

Kurucaşile Divanı Şile Kariyesi

Sıra	Lakabı	Hane No	Mesleği
1	Sancaktaroğlu Mehmet Efendi	1	Muallimi subyan idüği
2	Çelebioğlu Mehmet	2	Erbabı zira’atdan idüği
3	Hacı İsaoğlu Mehmet	2	Gemici idüği
4	Böcekçioğlu Halil	4	Ameleden idüği
5	Halil Beşeoğlu Hüseyin	5	Gemici idüği
6	Danacıoğlu Mehmet	6	Gemici idüği
7	Mazlumoğlu İbrahim	7	Ameleden idüği
8	Cündübeşeoğlu Mehmet	8	Gemici idüği
9	Deli Hüseyinoğlu Hüseyin	9	Kahveci esnafından idüği
10	Hasanoğlu Mustafa	10	Sabiy
11	İhtiyaroğlu Mustafa	11	Reis idüği
12	Oruçoğlu Ali	12	Gemici idüği
13	İhtiyaroğlu İsmail	13	Gemici idüği
14	Köseoğlu Halil	14	Ameleden idüği
15	Kaya Osmanoğlu Mehmet	15	Ameleden idüği
16	Sarı Mehmetoğlu Halil	16	Kayıkçı idüği
17	Uzun Alioğlu Mehmet	17	Erbabı zira’atdan idüği
18	Seyit Bilaloğlu Mehmet	18	Gemici idüği
19	Kömürcüoğlu Hasan	19	Erbabı zira’atdan idüği
20	Mahmut Reisoğlu Ahmet	20	Ameleden idüği
21	Mahmut Reisoğlu Ali	21	Ameleden idüği
22	Mahmut Reisoğlu Mehmet	22	Gemici idüği
23	Kömürcüoğlu Süleyman	23	Erbabı zira’atdan idüği
24	Kuşçuoğlu Mehmet	24	Gemici idüği
25	Hızıroğlu Mehmet	25	Gemici idüği
26	Kör Osmanoğlu Hüseyin	26	Erbabı zira’atdan idüği
27	Hamzaoğlu Ali	27	Gemici idüği
28	Sarı Hüseyinoğlu Mehmet	28	Ameleden idüği
29	Kalafatoğlu Yetim İsmail	29	Sabiye 8 yaşında

Şile Kariyesi 29 haneden meydana gelmektedir.Esnafları ise;

Şile Kariyesi Esnaflar	Adedi
Muallimi subyan idüği	1
Gemici idüği	11
Erbabı zira’atdan idüği	5
Ameleden idüği	7
Kayıkçı idüği	1
Reis idüği	1
Kahveci esnafından idüği	1
Sabiy	2

Kurucaşile Divanı Ömerler Kariyesi

Sıra	Lakabı	Hane No	Mesleği
1	Uzun İsmailoğlu Halil	1	Gemici taifesinden idüği
2	Uzun İsmailoğlu Mahmut	2	Erbabı zira’atdan idüği
3	Ömeroğlu Ali	2	Ameleden idüği
4	Ömeroğlu Mehmet	4	Gemici taifesinden idüği
5	Ömeroğlu Mehmet	5	Gemici taifesinden idüği
6	Ali Ustaoğlu Halil	6	Marangoz esnafından idüği
7	Gömeçoğlu Mehmet	7	Marangoz esnafından idüği
8	Hüseyin Ustaoğlu Mehmet	8	Ameleden idüği
9	Yusufoğlu Mehmet	9	Ameleden idüği
10	Topuzoğlu Osman	10	Emlak ve arazisi yok.Hizmetkar
11	Topal Alioğlu Ali	11	Gemici taifesinden idüği
12	Hüseyin Ustaoğlu Mustafa	13	Erbabı zira’atdan idüği
13	Molla Bekiroğlu İsdmail	13	Çıkrıkçı
14	Molla Bekiroğlu Ali	14	Erbabı zira’atdan idüği
15	Emir Osmanoğlu Mehmet	15	Doğancı esnafından idüği
16	Koca Mehmetoğlu Mehmet	16	Gemici taifesinden idüği
17	Gömeçoğlu Ali	17	Erbabı zira’atdan idüği
18	Gömeçoğlu Mehmet	19	Ameleden idüği
19	Gömeçoğlu Osman	19	Erbabı zira’atdan idüği
20	Gömeçoğlu Hüseyin	20	Berber esnafından idüği
21	Muharremoğlu Hasan	21	Gemici taifesinden idüği
22	Balıoğlu Mustafa	22	Erbabı zira’atdan idüği
23	Balıoğlu Osman	23	Erbabı zira’atdan idüği
24	Balıoğlu Süleyman	24	Ameleden idüği
25	Balıoğlu Mehmet	25	Gemici taifesinden idüği
26	Balıoğlu İbrahim	26	Gemici taifesinden idüği

Ömerler Kariyesi ise 26 haneden meydana gelmektedir. Esnafları:

Ömerler Kariyesi Esnaflar	Adedi
Gemici taifesinden idüği	8
Erbabı zira’atdan idüği	7
Marangoz esnafından idüği	2
Ameleden idüği	5
Çıkrıkçı esnafından idüği	1
Doğancı esnafından idüği	1
Berber esnafından idüği	1
Hizmetkar	1

Kurucaşile Divanı Kırkacak(Kargacak) Kariyesi

Sıra	Lakabı	Hane No	Mesleği
1	Hacı Hasanoğlu Ahmet	1	Erbabı zira’atdan idüği
2	Feyzullahoğlu Emin	2	Marangoz esnafından idüği
3	Kolçakoğlu Mehmet	2	Ameleden idüği
4	Kara Osmanoğlu Memiş	4	Marangoz esnafından idüği
5	Abduoğlu Hasan	5	Ameleden idüği
6	Feyzullahoğlu Mustafa	6	Gemici taifesinden idüği
7	Osman Beşeoğlu Halil	7	Gemici taifesinden idüği
8	Osman Beşeoğlu Hüseyin	8	Gemici taifesinden idüği
9	Feyzullahoğlu Ali	9	Gemici taifesinden idüği
10	Osmanağaoğlu yetim İsmail	10	Yetim
11	Osmanoğlu Mustafa	11	Gemici taifesinden idüği
12	Berbatoğlu Mehmet	12	Gemici taifesinden idüği
13	Berbatoğlu Halil	12	Gemici taifesinden idüği
14	Berbatoğlu Mehmet	14	Gemici taifesinden idüği
15	Berbatoğlu İbrahim	15	Gemici taifesinden idüği
16	Karabekiroğlu İsmail	16	Gemici taifesinden idüği
17	Karabekiroğlu Hasan	17	Erbabı zira’atdan idüği
18	Kuşçuoğlu Mehmet	18
19	Kuşçuoğlu Mahmut	19	Gemici taifesinden idüği
20	Sofuoğlu Mahmut	20	Berber esnafından idüği
21	Sofuoğlu İsmail	21	Gemici taifesinden idüği
22	Cündüoğlu Mustafa	22	Ameleden idüği

Kırkacak(Kargacak) kariyesi ise 22 haneden meydana gelmektedir. Esnafları ise:

Kırkacak Kariyesi Esnaflar	Adedi
Gemici taifesinden idüği	12
Erbabı zira’atdan idüği	2
Marangoz esnafından idüği	2
Ameleden idüği	3
Berber esnafından idüği	1
Yetim	1
Not:	Bir hane reisinin ise mesleği gözükmemektedir.

Bugün Kurucaşile ilçesinin merkez mahalleleri olan Şile-Ömerler ve Kargacak mahallelerinin Temettuat Defterlerinden örnekler sundum. “Kurucaşile Yerel Tarih Araştırmaları’nı izleyen değerli Kurucaşileliler aile lakaplarını biliyorlarsa ve bu lakaplar günümüzde bir değişikliğe uğramadıyla,o günkü dedelerinin isimlerini ve yaptığı mesleği rahatlıkla öğrenebilirler.Kurucaşile Divanı Temettuat defterinden kariyeleri yayınlamaya devam edeceğiz.Gelecek yazımız Şeyhler-Demirci-Hacı köylerimizi yayınlamayı düşünüyoruz.

kategoriden rastgele blog getir

Toplam blog: : 37; : 949
Kayıt tarihi: : 08.03.13

Maden kenti ya da emeğin başkenti Zonguldak'ta doğdum. Bartın'a bağlı "ahşap tekne yapımında bir ..

Nihat Yasa

16 Mayıs '13

Kurucaşile Divanı Temettuat Defterleri(1)

Yazdığım Kategoriler