Otizmin dünyası; yagmur adamlarin sayisi artiyor !

1- Otizm son 10 yilda % 900 artti ! Otizmin tanimi
2-Yagmur adam filmine konu olan, dunyada toplam 50 kisiden biri olan savant, "yasayan google",
gercek yagmur adam Kim Peek'in hayati.
3- Eintein yuksek islevli (fonksiyonlu) bir otistik miydi ?

Otizm (Autism) kelimesinin kokeni "Auto", kendi kendine, kendiliginden hareket eden demek -bkz.Redhouse.
Autism icinse ayni sozluk : Anormal derecede hayale dalma, ice kapanis, diyor.

Webster sozlugunden genel bir turkce ceviri yaparsam, otizm icin sozluk :
Gerceklerden kacip, hayal dunyasinda kaybolma; kendi merkezli ayakta ruya gormek gibi beyin aktivitelerine dalmak; beyin duzensizligi, tekrar edilen hareketlerlerin yer aldigi, dil sorununun oldugu, sosyal etkilesme/iletisim problemlerinin yasandigi bir hal, diyor ozetle.

Yuksek islevli otistiklerin havadan sudan konusma zorluklari var, basit konusmalari baslatmalari zor oluyor.

Son 10 yilda yagmur cocuklarinin sayisi yuzde 900 artti. Artik yirmi yil onceki gibi 10.000 kisiden biri otistik degil, bu sayi katlanarak her 166 cocuktan birine yukseldi. Erkeklerde gorulme orani kizlara gore 4 kat fazla. Etrafimda aniden 15 yaslarinda 3 otistik erkek cocuk ve doktor, muhendis aileleriyle tanisinca, neler oluyor, otistik cocuklarin sayisinda artis mi var, neden egitimli ailelere doguyorlar diye dusunmekten kendimi alamadim. Zaten birazda onlari daha iyi anlayabilmek icin okuyor ve bu blogu yaziyorum.

Dogustan gelen bir beyin rahatsizligi olan otizmin sebebi henuz bilinmiyor. Ancak ne oluyorsa anne kardindaki ilk aylarda oldugu dusunuluyor. Eylul 2006'da Israilli cocuklar uzerinde yapilan bir arastirmaya gore, ozellikle ileriki yaslarda baba olan erkeklerin otistik cocuklarinin olmasi riski artiyor (hatirlanirsa, ileriki yaslarda anne olanlarin down sendromlu bebege sahip olma riskinin artmasini taklit ediyor ). Ya da bu probleme, cocuklara yapilan asilarin sebep oldugunu iddia edenler, veya genlerden gectigini savunanlar var. Ne kadari genler ne kadari cevrenin etkisi ?... Zaman gosterecek.

Insan oglunun ortaya ilk ciktigi zamanki beyniyle kiyaslandiginda simdi daha buyuk bir beyine sahibiz. Kabaca (ve ehliyetsiz) olarak beyni uc kisma ayirirsak: Boynun hemen ustundeki reflekslerimizle ilgili kisim; duygularimizla ilgili ikinci kisim; ucuncu kisim ise bizi belki de hayvanlardan ayiran evrimlesme sonucunda -goreceli olarak son yillarda- ortaya cikmis "on bolge"dir. On bolge mantigin bolgesidir. Duygularinizi kontrol eden bir karar alma mekanizmasi. Yine ayni "on bolge"dir ki gelisme cagindaki cocuklarda beyin gelisimini henuz tamamlamamis, bu bolge hala olusma asamasindadir. Tam da bu yuzdendirdi hayatta cocugunuza beyin olarak sekil vermede iki onemli donem vardir; birincisi iki yasina kadarki bebeklik donemi, digeri ergenlik donemi. Yani cocugunuzu bicimlendirmede hayat size iki sans verir -bu belki de bebeklikte yaptiginiz hatalari duzeltme sansidir : Bebeklik ve Ergenlik.

Zekanin degisik tanimlari var. Bazen insanlarla karsilasiriz, diger alanlarda problemleri olabilsede sosyal zekalari harikadir, iletisimleri, insanlarla uyumlari. Bazilari zekidir cunku hafizalari gucludur. Bazen girdigimiz yeni bir ortama kisa surede ayak uydurmak da zekanin gostergelerinden biridir. Otistik cocuklar zeki olabilmelerine ragmen, kabaca yasadiklari sorun dil ve insanlarla iletisim kurabilme alanindadir. Konusma, dil yetenegi geri kaldigi icin Einstein'in cocuklugunda oldugu gibi ilkokul yillarinda yavas ogrenen, geri kalmis cocuk damgasini yiyebilirler.

Yuksek islevli/fonksiyonlu bir otistik ogrencimi ne zaman kutupaneye gotursem, mutlaka guncel magazinlerden, arabalarla ilgili magazinleri secerdi. Bu ona ozel, hastalik derecesinde odaklandigi bir konuydu. Konu bilgisayar ve arabalar oldumu kimse ondan daha fazla bilemezdi. Dergisini sinifta degil, bahcede okumakta israr ederdi. Kalabalik siniflarda rahat edemezdi. Degisimden nefret eder, status quo yu korumaya calisirdi, ders programinda ufak bir degisiklik onu rahatsiz ederdi.

Youtube'de bazi videolari izledim, gordum ki, otizmin derecesine bagli olarak, bazen gereksiz durmadan kagitlari (duvar kagitlarini) yirtan cocuklar olacagi gibi ellerini biteviye gereksiz yere sallayanlarda oldukca yaygin. Isteklerini ifade etmede basarili olamadiklarindan, karsi tarafin onu anlamamasina kizgin aglama bagirma nobetleri gecirenler vardi, anlasilmamanin (kendilerini anlatamamanin) verdigi kizginlik ve hircinlikla; cisimleri durmaksizin donduren, donen cocuklar.

Son yillarda cok buyuk bir artis var yagmur cocuklarinda. Bilmiyorum neler oluyor, teknolojinin bir yan etkisi mi, kirlettigimiz cevrenin bir yan etkisi mi ? Aynen alerjili insan sayisindaki korkutucu yukselis gibi, otizmde gelecegin hastaliklarindan biri olabilir. Cozumune yakinmisiz gibi dursada simdilik tam olarak ne sebepleri, ne de hastaligi tedavi etme yollari pek bilinmiyor. Ama zaman otistik cocuklarimizin lehine isliyor, belki de Einstein gibi yuksek islevli otistik olanlar, yaslari ilerledikce artik minimum ya da sifir otistik davranislar sergileyecekler. Sabir ve sevgi belki de en onemli ilac.

Bu konu dusundugumden uzun yer tuttu. Einstein'in neden yuksek islevli bir otistik oldugu dusunuluyor ayrica yagmur adam filminde Dustin Hoffman'in onu canlandirdigi, dunyada 50 savanttan biri olan (otistik olmadigi halde ?), bazilarinin "yasayan google" diye adlandirdigi "Gercek Yagmur Adam", Kim Peek'in ilginc hayat hikayesi buraya sigmayacak, devam etmek uzre...