Teğet geçen kriz ve 2009 rakamları...

Krizimiz 2008'in son çeyreğinde başladı. Yerel seçimler nedeniyle, hesapsız kitapsız harcamalarda buna eklenince, krizin önüne bir türlü geçmek mümkün olmadı. 2008 yılının son çeyreğinden, 2009 yılının son çeyreğine gelindiğinde ekonomi küçülmeden bir türlü kurtulamadık...

*Ekonomimiz krizin etkisiyle önce yavaşlayan, ardından da yaklaşık 7 yıllık bir büyüme sürecinin sonuna geldiğini ilan edilerek, 2008 yılının 4. çeyreğinde yüzde 6, 5 ile eksiye geçti.

*Türkiye ekonomisi, 2009'un 3. çeyreğinde yüzde 3, 3 daraldı. 9 aylık dönemde ise yüzde 8, 4 küçüldü.

*Sektörel bazda bakıldığında 2009 yılının 9 ayında en fazla küçülme yüzde 19, 5 ile inşaat sektöründe yaşanırken, imalat sanayi yüzde 12, 4, ticarette yüzde 16, 3, ulaştırma, depolama ve haberleşme de yüzde 12, 2 daralma, tarımda yüzde 3, 2, eğitimde yüzde 0, 7 büyüme görüldü.

*Oysa büyüme hızı 2002'de yüzde 6, 2, 2003'de 5, 3, 2004'de yüzde 9, 4, 2005'de yüzde 8, 4, 2006'da da yüzde 6, 9, 2007'de yüzde 4, 5, 2008'de de yüzde 0, 9 olmuştu.

*Bu yıl ise ilk çeyrekte yüzde 14, 7, ikinci çeyrekte yüzde 7, 9 küçülme kaydedildi.

*Haliyle ekonomide yaşanan daralma işsizliği artırdı. İşsizlik oranı ise bu yıl eylül ayı itibarıyla yüzde 13, 4 oldu.

*İşsizlik oranı bu yıl ocakta yüzde 15, 5, şubatta 16, 1, martta 15, 8, nisanda yüzde 14, 9, mayısta yüzde 13, 6, haziranda yüzde 13, 0, temmuzda yüzde 12, 8, ağustosta yüzde 13, 4, .eylül ayında yüzde 13, 4 oldu.

*Bu yıl eylül ayında toplam istihdam 22 milyon 20 bin kişi, işsiz sayısı 3 milyon 396 bin kişi olarak açıklandı.

*Geçen yılın aynı ayında ise işsizlik oranı yüzde 10, 7, toplam istihdam 21 milyon 802 bin kişi, işsiz sayısı 2 milyon 601 bin kişi olarak belirlenmişti.

*İşsizlik oranı geçen yıl yüzde 11 olmuştu.

*Enflasyon Kasım ayında yıllık bazda yukarı yönde hafif bir yükseliş gösterirken, yıl boyunca iç pazarda görülen talep yetersizliği fiyatlara da yansıdı ve enflasyonda kayda değer bir hareketlilik görülmedi.

*Yılın başından itibaren dış pazardaki daralmanın olumsuz etkisinin görüldüğü ihracat ise Ekim ayıyla birlikte yeniden artış trendine girdi.

*TÜİK verilerine göre, gayri safi milli yurtiçi hasıla (GSYH) cari fiyatlarla yılın üçüncü çeyreğinde 262 milyar 229 milyon lira, 9 ayında da 700 milyar 958 milyon lira oldu.

*Geçen yıl GSYH cari fiyatlarla 950 milyar 98 milyon lira olmuştu.

*Sanayi üretiminde geçen yılın ekim döneminde yüzde 6, 8 oranında gerilerken, bu yıl aynı dönemde yeniden artıya geçti. Böylece 15 ay sonra ilk kez sanayi üretiminde yüzde 6, 5 oranında artış kaydedildi.

*2009'da ekonomik faaliyetlerde görülen daralma vergi gelirlerinde düşüşe yol açarken, kamu gelirlerindeki artış program tahminlerinin altında kaldı.

*Merkezi yönetim bütçesi 2009 yılı Ocak-Ekim döneminde 43 milyar 232 milyon lira açık verdi.

*Bu yıl 10 ayda merkezi yönetim bütçe giderleri 218, 6 milyar lira, merkezi yönetim bütçe gelirleri 175 milyar 368 milyon lira, faiz dışı fazla ise 7 milyar 12 milyon lira olarak gerçekleşti.

*Oysa 2008'in 10 ayında, bütçe giderleri 180 milyar 655 milyon lira, bütçe gelirleri 175 milyar 768 milyon lira ve bütçe açığı 4 milyar 887 milyon lira düzeyinde olmuştu. 2008 yılında faiz dışı fazla ise 38 milyar 464 milyon lira düzeyinde idi.

*2008 yılının tamamında merkezi yönetim bütçe giderleri 227 milyar lira, bütçe gelirlerinin 209, 6 milyar lira, bütçe açığının 17, 4 milyar lira, faiz dışı fazlanın ise 33, 2 milyar lira olmuştu.

*Krizle birlikte dış pazarlardaki daralma kendisini hemen gösterdi..

*İhracatçı Birlikleri kayıtlarına göre bu yıl Ocak-Kasım döneminde ihracat 87 milyar 608 milyon dolar oldu.

*Kasım sonu itibariyle son bir yıllık ihracat da 94 milyar 798 milyon dolar oldu.

*Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) verilerine göre ise 2009 yılı Ocak-Ekim döneminde ihracat 83 milyar 214 milyon dolar, ithalat 112 milyar 849 milyon dolar, dış ticaret açığı 29 milyar 635 milyon dolar, ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 73, 7 düzeyinde gerçekleşti.

*2008 yılının tamamında ise 132 milyar 27, 2 milyon dolar ihracat, 201 milyar 963, 6 milyon dolar ithalat yapılmış, dış ticaret açığı 69 milyar 936, 4 milyon dolar, ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 65, 4 olmuştu.

*Bu verilere göre cari açığımızın düştüğünü görebiliriz!

*Merkez Bankası'nın açıkladığı ödemeler dengesi bilânçosuna göre, bu yılın Ocak-Ekim döneminde cari açık, bir önceki yılın aynı dönemiyle karşılaştırıldığında yüzde 79, 4 oranında azalarak 38 milyar 319 milyon dolardan 7 milyar 903 milyon dolara geriledi.

*Cari açık, geçen yılın sonunda 41 milyar 416 milyon dolar düzeyinde idi.

*2008 yılı sonunda 73 milyar 346 milyon dolar olan Merkez Bankası toplam rezervleri, yüzde 2, 3 oranında artarak, 75 milyar 42 milyon dolara çıktı.

*4 Aralık 2009 tarihi itibariyle rezervlerin 3 milyar 727 milyon doları altın, 71 milyar 315 milyon doları da döviz rezervlerinden oluştu.

*2008 yılı sonunda altın rezervleri 3 milyar 272 milyon dolar, döviz rezervleri ise 70 milyar 75 milyon dolar idi.

Geçen yılsonu itibariyle 274 milyar 827 milyon lira olan iç borç stoku, 2009 yılı ekim sonu itibariyle 327 milyar 189 milyon liraya çıktı.

*Böylece, 10 ayda iç borçtaki artış yüzde 19 olarak hesaplandı.

*2009 yılı ekim sonu itibariyle iç borç stokunun 311, 3 milyar lirası tahvil, 15, 9 milyar lirası bonolardan oluştu.

*Türkiye'nin 2008 yılı sonunda 278 milyar 146 milyon dolar olan dış borç stoku, bu yıl Haziran sonu itibariyle 268 milyar 559 milyon dolara geriledi.

*Haziran sonu itibariyle dış borç stokunun 47, 7 milyar doları kısa vadeli, 220, 8 milyar doları da uzun vadeli borçlardan oluşuyor.

*Dış borç stokunun 2, 9 milyar doları kısa, 75, 3 milyar doları da uzun vadeli olmak üzere toplam 78, 2 milyar dolarlık bölümü kamu borçlarından oluşuyor.

*Özel sektörün ise; 43, 1 milyar doları kısa vadeli, 133, 9 milyar doları orta ve uzun vadeli olmak üzere toplam 177 milyar dolar dış borcu var.

*Merkez Bankasının en son 26 Kasım tarihli verilerine göre, bir önceki yıl sonunda 410 milyar 657, 2 milyon lira düzeyinde bulunan bankalardaki toplam mevduat, 11 ayda yüzde 9, 5 artışla 449 milyar 855, 5 milyon liraya yükselmiş

*Bankacılık sistemi kredi hacmi ise yüzde 7, 7 artışla 26 Kasım'da 306 milyar 225, 1 milyon lira olmuş.

Oysa 2008 yılı sonunda bu rakam 284 milyar 310, 3 milyon lira idi.

*Piyasadaki kâğıt para miktarı ise yüzde 21, 3 oranında artış ile 14 Aralık 2009 tarihinde 38 milyar 726 milyon 627 bin liraya çıkmış.

*Geçen yılsonunda piyasadaki banknot miktarı 31 milyar 926 milyon 476, 5 bin lira düzeyinde bulunuyordu.

BAŞLICA EKONOMİK GÖSTERGELER

2009 yılına ilişkin makro ekonomik göstergeler, geçen yılla karşılaştırmalı olarak şöyle:

BAŞLICA EKONOMİK GÖSTERGELER 2008 2009 (En son veriler)

- -

Büyüme Hızı (Yüzde) 0, 9 -8, 4 (9 aylık)

GSYH (Milyon TL) 950, 098 700, 958 (9 aylık)

Enflasyon (ÜFE) 8, 11 1, 51 (x)

Enflasyon (TÜFE) 10, 06 5, 53 (x)

Dolar Kuru 1, 5314 1, 5126

İthalat (Milyon Dolar) 201, 963 112, 849 (10 aylık)

İhracat (Milyon Dolar) 132, 027 83, 214 (10 aylık)

Dış Ticaret Dengesi (Milyon Dolar) -69, 936 -29, 635 (10 aylık)

İhracatın İthalatı Karşılama Oranı (Yüzde) 65, 4 73, 7 (10 aylık)

Cari İşlemler Dengesi (Milyon Dolar) -41, 416 -38, 319 (10 aylık)

Merkezi Bütçe Gelirleri (Milyon TL) 209, 598 175, 368 (10 aylık)

Merkezi Bütçe Giderleri (Milyon TL) 227, 031 218, 600 (10 aylık)

Merkezi Bütçe Dengesi (Milyon TL) -17, 432 -43, 232 (10 aylık)

İç Borç (Milyon TL) 274, 827 327, 189 (10 aylık)

Dış Borç (Milyon Dolar) 278, 146 268, 559 (6 aylık)

Dış Borç Servisi (Milyon Dolar) 15, 727 10, 815 (11 ay)

Merkez Bankası Toplam Rezerv. (Milyon Dolar) 73, 346 75, 042

(x) Kasım 2009 itibariyle son bir yıllık enflasyon.