- Kategori
- Dil Eğitimi
Türkçede değişmeceli anlatımlar
Söyleyişe güç ve güzellik katmak sözcüğün etkili kullanımıyla sağlanır.
Sözcüğün anlamıyla yapılan bu yaratımlar onun bir süs özelliği taşımadığını, dilde anlatımı kolaylaştırdığını göreceğiz.
Sözcüklerin anlamsal kullanımıyla ilgili bu bilinçli kullanım söz sanatları (söz oyunları) olarak da adlandırılır.
Değişmeceli anlatımları içeren anlatımları, söz oyunlarını şu başlıklar altında inceleyeceğiz:
Atasözü / Özdeyiş
Deyim aktarımı
Ad aktarımı
Dolaylama
Benzetme
Eğretileme
Kişileştirme ve Konuşturma
Değinmece
Dokundurma
Abartma
Güzel Nedenleme
Atasözünün işlediği düşünceyi, verdiği öğüdü, belirlediği gözlemi kavramak için sözcük dizisinin değişmeceli bir anlatım olduğunu bileceğiz.
Yani atasözünün önce değişmece anlamının arkasında bulunan gerçek anlamı bulmalıyız.
Sonra bu anlamı yorumlayabiliriz.
Örnek,
“ Ala keçiyi gören içi dolu yağ sanır.”
................... ................
Dış görünüş yanılma
Atasözünün anlatmak istediği dış görünüşe aldanmamalı.
DEYİM,
mantık dışı, düşünüldüğünde gülünçlüğü yanında biçimsel bir sözcük öbeği ya da tümcedir.
Deyim özel durumlar için geçerlidir.
Yani özel bir anlatım kalıbıdır, gerektiğinde çekimlenebilir.
Örneğin,
“gözden düştüm, gözden düştün, gözden düştü, gözden düştünüz, gözden düştük, gözden düştüler”
genel kural niteliğinde bir anlam içermez.
Atasözü yargı bildiren söz dizisi, genel kural içerir, çekimlenemez.
AD AKTARIMI ( Düz Değişmece, Mecaz-ı Mürsel )
“Senin kapın herkese açık.” ( kapı : parça, ev : bütün ; parça-bütün )
“Beyaz perdenin kralı kim ? “ ( beyaz perde : parça, sinema : bütün; parça-bütün )
“Beethoven dinledik.” ( Beethoven : bütün, yapıt: parça; bütün-parça)
DOLAYLAMA
Bir sözcükle karşılanan kavramı birden çok sözcükle karşılama yoluna dolaylama denir.
Dolaylama bir tür düz değişmecedir.
Çünkü bir kavramı başka sözcüklerle karşılıyoruz.
Böylece bir adı dolaylı başka adlarla karşılamış oluruz.
Dolaylama aynı zamanda dolaylı anlatımdır (aracıyla yapılan).
Örnek:
minik serçe : Sezen Aksu
kara elmas : kömür
Sonunda yelkenleri suya indirdi :
(İnadından vazgeçti, dolaylı anlatım)
BENZETME ( Teşbih )
Sözün gücünü artırmak, anlamı zenginleştirmek için aralarında çeşitli bakımdan
ilgi,
benzerlik
kurulan iki nesne ya da kavramdan ortaklıklar yönünden güçlü olanı güçsüz olana
aktarmaya
benzetme denir.
Benzetme dört öğeden oluşur :
benzeyen,
benzetilen,
benzetme yönü,
benzetme ilgeci .
Bu dört öğe şu özellikleri içermektedir.
Benzeyen (b) : Nitelik bakımından güçsüz olan
Benzetilen (blen) : Nitelik bakımından üstün, güçlü olan
Benzetme Yönü (by) : Karşılaştırılan nesne ya da
kavramların aralarındaki ilgi ve benzeyiş
Benzetme İlgeci (bi) : Sözcükler ve kavramlar arasında
benzetme ilgisi kuran ilgeç ya da ilgeç görevindeki sözcükler:
Örnekler:
“Sen /Türkiye /gibi / aydınlık ve güzelsin”
b blen bi by
Bu benzetmede dört öğede bulunmakta bunun için tam benzetme (ayrıntılı benzetme)
“ Gözleri okyanus gibiydi”
b blen bi
Benzetme yönü bulunmayan bu benzetmeye kısaltılmış benzetme denir.
“Gider oldum kömür gözlüm elveda.”
blen b
Benzetmenin benzeyen ve benzetilen aöğeleriyle yapılan bu benzetmeye yalın ( güzel, teşbii beliğ) benzetme denir.
“Yollar köyleri saran eskimiş çerçeveler”
b by blen
Benzetme ilgecinin bulunmadığı benzetme pekiştirilmiş benzetme olarak adlandırılır.
SÜRECEK........
- Toplam blog
- : 1064
- : 732
- Kayıt tarihi
- : 24.03.12
Türkay KORKMAZ, umuda yolculuğu ertelemez. Mermeri delenin damlanın sürekliliği olduğunu bilir. Y..