- Kategori
- Haber
Yumurta-tavuk meselesi ve haberi üzerine
Tavuk mu yumurtadan, yumurta mı tavuktan çıkar sorusunun çözüldüğünü duyuruyor gazeteler.
Habere göre, yumurta tavuktan çıkıyormuş, tavuk yumurtadan çıkmıyormuş. Bu habere ancak gülünür.
Bu sorunun mantığı, esasında bir söz oyununa dayanır. Yumurtanın tavuktan çıkmış olduğu gerçeğinin analitik olarak çelişiğinin düşünülebileceğini sandırır. Yani, burada sözkonusu olan, yumurtanın tavuktan çıkıp çıkmadığı değildir, bu zaten ortada olandır. Sorunun mantığı, insanın düşünme yetisinin bir tür çıkmaza sokulabileceğidir. Gerçek manada böyle bir soru söz konusu değildir.
Bu nedenle, bu sorunun kimyasal tetkiklerle çözüldüğünü duyuran haber komik oluyor. Bu şeye de benziyor, bir yalancı vardır aşağı köyde uydurduğuna, yukarı köyde inanan, onun gibi.
İnsanın düşünmesini açmaza sokan, pek çok soru vardır aslında. Bunlara paradoks denir. Bir de antinomiler vardır. O da başka tür bir açmazdır.
Paradokslar, genellikle iç çelişkili önermelerdir. Bir şeyi doğru kabul ettiğinde onun yanlış olduğunu kabul etmiş olursun.
Antinomi ise biraz daha farklıdır. Bir şeyin doğruluğunu kabul ettiğin halde, onun karşıtının yanlışlığını kabul edemezsin..
Tavuk-yumurta meselesi paradoksal bir ifadedir. Çünkü yumurta tavuktan çıkar dediğimizde, bir uyanık yaramaz 'Sakın tavuk yumurtadan çıkıyor olmasın' diye kafa karıştırıcı bir laf atar ortaya. Şöyle üstün körü düşününce 'hakkatten ya, tavuk da yumurtadan çıkıyor' der ve bir dil oyunun açtığı bir probleme girersiniz. Ancak bu gerçek bir problem değildir.
Bu problemin çözüldüğünü duyuran bir haber, ancak, analitik olarak, bu paradoksun nereden kaynaklandığını açıklayan, felsefi bir izah ortaya konulduğunda gerçek bir haberdir. Onun dışında, Türk haber portallarının okuyucu kekleyen, tık sayısını artırmak için çevirmediği numara kalmayan anlayışının bir malzemesi olur.
Ayrıca, yumurtanın tavuktan çıkıtığını kimyasal olarak kanıtlandığını haber yapmak, dünyanın yuvarlak olduğunu (tabi tam yuvarlak değildir dünya) haber yapmak gibidir de.
Not: Bu paradoksların ilkin Elalı Zenon ile başladığını, bunların daha sonra popüler düşünür olarak Russell tarafından çözülmeye çalışıldığını, paradoksların örneklerini ve benim çözüm yolumu yazacaktım ama vazgeçtim. Yukardaki de bir blog yazısı olacak vasfa sahiptir herhalde.
Not 2: Bu yazıyı yazdıktan sonra, nette sörf yaparken çok şaşırtıcı bir şekilde bu haberi CNN.COM'un da verdiğini gördüm. Orada, araştırmacılarla yapılan bir mülakat da vardı. Gördüm ki, aynı hatayı CNN'de yapmış. Yani analitik bir dil problemi olan bir konuyu, gerçekten bir problem sanarak haberi vermiş. Daha ilginç olan ise, orada, bilim adamlarının yapmış olduğu bu çalışmanın, -yanlış da olsa- 'tavuk mu daha öncedir yumurta mı?', sorusunun henüz tam olarak çözüme kavuşmamış olduğunun söylenmesidir. Oysa bizim gazetelerde çözüme kavuşturulmuş gibi veriliyor, üstelik her kanal aynı başlığı kullanıyor. Yani hazır lop. Al kullan. Tıpkı, copy paste blogcuları gibi. Peki buna şaşırır mıyız? Elbetteki hayır!
- Toplam blog
- : 467
- : 1012
- Kayıt tarihi
- : 21.10.07
Ankara'da yaşıyorum. Çeşitli güncel konularda, zaman zaman "Neden olaya böyle bakılmıyor?" diye düş..