“Neden?” sorusunun cevabı yok ya da birden fazla cevabı varsa oturup ağlamamız gerekir

“Neden?” konusunda Türkiye halkı üzerinde yaptığımız anket- araştırmamızda hayli zorlandık; çünkü bu halk bir şeyin nedenini araştırmıyor, olan biten hakkında neden diye sormuyordu. Öyle ki örnek/denek aradığımızda bulamadık ve anketimiz başlayamadı. Biz de onların yerine konuşuyormuşuz gibi kendi üzerimizde sanal anket yapmaya karar verdik.

Bu halkla beraber yaşarken edindiğimiz izlenimlerimizi anket sorularımıza cevap olarak alırsak ilki bu insanlara göre bir şeyin bir olayın nedeni yoktu. Aslında vardı da yoktu; bilmiyorlardı ya da saklıyorlardı; açıklayacak bilgiye sahip değillerdi, boş veriyorlar, tembellik edip uğraşmıyorlardı.

İkinci sonuç daha da acıklıydı: Bir şeyin/durumun/olayın birden fazla nedeni vardı. Aslında normaldi, bir olay birden fazla nedenden meydana gelmiş olabilirdi; ancak ortaya sürülen nedenler gerçek değildi, bilgiye dayanmıyordu, uydurmaydı, kulaktan dolma söylentiydi.

Biz bu sanal ankette aynı zamanda konu üzerinde felsefi tespitler yapıyorduk, kendimize göre tabi. Her şeyin/olayın/durumun mutlaka nedeninin olması gerekir. Bu bilimsel bir gerçek. Ortada neden yoksa (ki bu mümkün değil) ya da yok gibi görünüyorsa insanların bilgisizliğindendir, sorumsuzluğundandır, hayatı bilmiyoruz, kontrol edemiyoruz, olaylar istediği gibi devam ediyor biz onları seyrediyoruz demektir. Bu aynı zamanda biz hayatı değil ama hayat bizi kontrol ediyor demektir.

Balığı kızartıp yemeniz için önce yakalamanız gerekir, siz daha olayları yakalayamıyorsunuz ki bir sorun varsa çözesiniz. Olaylar film şeridi gibi karşınızda/yanınızda/yörenizde/ya da uzaklarda siz duyarak ve belki duymayarak, haberiniz olmadan olup/ geçip/ bitip gidiyor.

Ama hayat olayları film karesi değil, yaşanıyor yani; siz veya birileri bu olayların içinde, etkisinde, acısını/ yükünü/ külfetini çekiyor. Bu olayları siz yaratıyorsunuz, sizinle ilgili, filmin oyuncuları sizsiniz. Varsa nedeni bilen/bilebilen biliyordur nasılsa diyorsunuz belki. Size ait bir olayın nedenini siz değil ben biliyorsam sizi kandırırım/kullanırım; sizin bulmacanızı ben çözemem/çözmemeliyim, başkaları çözemez/çözmemeli.

Bir bilimsel gerçek daha, her şeyin /olayın/durumun mutlaka nedeni var, öyle sallama bir sürü değil tek bir tane nedeni (ana neden) olacak. Ve bizim kendimizin olayının nedenini biz bileceğiz, bulmacayı biz çözeceğiz. Başıma anlamadığım bir sürü hal gelmiş, oturmuş bir köşeye “Allahtan” tesellisiyle gözlerimden akan yaşları sayarsam başıma gelen olayların arkası gelmez ki.

Ortada var olan bir gerçeklikten bahsediyorsak olanın bitenin nedeni olacak, bizimle ilgiliyse nedeni bileceğiz ve neden şöyle oldu böyle oldu sallama bir sürü değil belgelere/ispata dayalı bir tane olacak.

Olayınızın tek nedeni varsa ve bunu siz biliyorsanız (yetkililer biliyorsa) imkân durumlarına da bağlı olarak %50 kurtuldunuz demektir. Nedeniniz hiç yoksa (ya da var ama bilmiyorsanız) ve yahut da birden fazlaysa çözmek için imkânlarınız olsa bile Allah rahmet eylesin.

Sizin nedeninizi başkası bilemez. Yani araştırarak yetkililer de bulabilir ama (ki insanlarımız kendi sorunlarına duyarlı olmadıkları için çoğunlukla böyle oluyor. Adamın evi yanıyor, yangının nedenini olay bittikten sonra yetkili söylüyor) Bir kişi başına gelen olayı en iyi kendisi bilir. Başınıza gelen olaylar kendiliğinden olmaz; bir nedene dayanarak oluşur. Öyle kader felek gibi uydurma şeylerle de ilgisi yoktur. Ya sizin bir hatanız vardır. Ya durumda/konumda bir yanlış vardır (bizim dışımızda doğanın, dünyanın, evrenin bildiğimiz/ bilmediğimiz bir olayından da kaynaklanabilir) ya da başkalarının bir hatası/yanlışı vardır (yaşamın seyrinden kaynaklı hatalar da olabilir)