- Kategori
- Öykü
Ali' nin günlüğü-5
O yarıyıl çok yoğun geçiyordu. Bir taraftan pratik dersler, bir taraftan uygulamalı dersler. Ali Dedeşin ve arkadaşlarının başlarını kaşıyacak vakitleri yoktu. Her gün daha fazla uygulama, daha fazla ders. Hep yeni, yeni bilgiler hep uygulamalar. Ali Dedeşin buna çok seviniyordu. Yaptıkları uygulamaları bir, bir günlüğüne yazıyordu. Günlüğün yine dolmuştu. Anca hep faydalı bilgilerle doluydu.
Bir gün Okul, yakında bulunan bir çiftliğe, okul Müdürü İbrahim KAYA dahil herkesin katılımı ile gezi düzenlendi. Amaç uygulamayı yakından görmekti. Bu büyük bir çiftlik ancak çiftlik üzerindeki tarlalar çevrede bulunanların tarlalarıydı. Kurdukları bir kooperatif aracılığı ile tarlalarını sözde birleştirmişler:(ürün bazında) Ve birlikteliğin gücünden yararlanmışlardı.
Çiftliğin Müdürü, yüksek Ziraat Mühendisi Yusuf OKTAR Bey Kooperatifçilikle ve katkıları ile bilgi verip, yapılan uygulamaları anlatıyordu.Yusuf OKTAR Bey önce Kooperatifçilik hakkında çok geniş bir bilgi verdi. Şimdi bu bilgileri Ali’nin günlüğünden okuyalım.
KOOPERATİFLERİN TANIMI
Kooperatif; ortak ekonomik, sosyal, kültürel istek ve ihtiyaçlarını demokratik şekilde idare edilen bir kurum üzerinden karşılamak üzere bir araya gelen gönüllü insanlardan oluşan topluluktur.
Kooperatifler kişisel yardım, kişisel sorumluluk, demokrasi, eşitlik ve dayanışmaya dayalı değerlere sahiptir. Kurucularının geleneğine göre, kooperatif üyeleri dürüstlük, açıklık, sosyal sorumluluk ve diğerlerini önemseme gibi etik değerlere sahiptir.
KOOPERATİF İLKELERİ
*Gönüllü ve Açık Üyelik
Kooperatifler üye olmanın sorumluluğunu almaya gönüllü herkese açık organizasyonlardır. Cinsiyet, sosyal, ırk, politik ve dini ayrım gözetmeksizin herkese açıktır.
*Demokratik Yönetim
Kooperatifler uygulanan politikaları belirleme ve karar alma konularına katılan üyelerce kontrol edilen demokratik organizasyonlardır. Üyeler eşit oy hakkına sahiptir
*Üyelerin Ekonomik Katılımı
Üyeler kooperatif parasını demokratik olarak kontrol eder, eşit olarak katılırlar. Para kooperatifin ortak çıkarı için kullanılır. Üyeler üyelik koşulu olarak sınırlı bir bedel öder. Üyeler kooperatifi geliştirmek ve diğer aktiviteleri desteklemek için ek bedel öderler.
*Özerklik ve Tarafsızlık
Kooperatifler, üyeleri tarafından yönetilen özerk organizasyonlardır. Hükümet veya diğer organizasyonlarla yaptıkları anlaşmalarda veya dış kaynaklardan anapara artırımında üyelerinin demokratik kontrolü ve özerk yapıyı koruyacak şekilde hareket ederler.
*Eğitimin Geliştirilmesi
Kooperatifler gelişim odaklı olarak, üyeleri ve seçilmiş temsilcileri, yöneticileri ve çalışanları için eğitim sağlayabilir. *Kooperatif İçinde İşbirliği
Kooperatifler kooperatif hareketini güçlendirip daha verimli hale getirmek için lokal, milli, bölgesel ve uluslar arası yapılarda üyelerine hizmet verirler.
*Topluma Karşı Sorumluluk
Kooperatifler topluluk gelişimi için üyeler tarafından onaylanan politikalara göre çalışırlar.
Kooperatifleri Diğer İşlerden Ayıran Özellikler:
*Amaç - Kuruculara kar sağlamaktan çok üyelerin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olması
*Kar Dağıtımı - Hisselere göre dağıtılan kar payı değil üyelerin himayesine bağlı dağıtım
*Kontrol Yapısı - Her üye sahip olduğu hisse sayısına bağlı olmaksızın bir oya sahiptir.
KOOPERATİF ÇEŞİTLERİ
İnsanların ihtiyacına göre bu ihtiyacı karşılamak üzere ekonominin her alanında kooperatif oluşturulabilir: tarım, taşımacılık, iletişim, gıda, sigorta, finans vb.
Kooperatif çeşitleri:
*Üyelerine Hammadde Sağlayan Kooperatif
*Hizmet Kooperatifi
*Pazarlama Kooperatifi (Tarım Ürünleri)
*Finansal Kooperatif
*Tüketici Kooperatifi
*İşçi Kooperatifi
Kooperatifler üyeleri tarafından demokratik olarak kontrol edilirler. Üyeler yönetim kurulunu seçerek yönetimde söz sahibi olur. Üyelik koşulları kooperatif tarafından belirlenir. Kar amaçlı olmayanlar dışında her kooperatifin hisse değerinin ödenmesi gerekir.
TARIM KOOPERATİFLERİ
Tarım Kooperatifi, ortaklarının ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla küçük çiftçiler tarafından kurulan ekonomik bir örgüttür. Çiftçiler bu örgütün çatısı altında birleşerek kendi ekonomik güçlerini ortaya koyarlar ve belirli bir ekonomik olay için uygun iş hacmini sağlamaya çalışırlar.
Uluslararası Kooperatifler Birliği verilerine göre Dünyada 125.000 tarım kooperatifi bulunmaktadır. Kooperatiflerin ortak sayısı 30 milyondur.
Türkiye’de son istatistiklere göre 5.000’in üzerinde tarım kooperatifi ve bu kooperatiflerin 2 milyondan biraz fazla ortağı bulunmaktadır.
TARIM KOOPERATİFLERİNİN YARARLARI
Ekonomik yararları:
*Üretim ve gelirde artış
*Arz kontrolü
*Ürün ve girdi piyasalarının düzenlenmesi
Sosyal yararları:
*Kırsal kesimde gelir farklılıklarını azaltmak,
*Üreticiler arası dayanışma sağlamak
*İşgücü verimliliğini yükseltmek
*Devletten hibe, kredi, teknik yardım elde etmek
*Kamuoyu oluşturmak
Ortaklarına sağladığı faydalar:
*Tarımsal üretim girdilerini ucuz alma ve yetiştirdikleri ürünleri yüksek fiyatla satma
*Tarımsal üretimde kullanılan girdilerin rasyonel kullanımı.
*Tarımsal pazarlamanın ürün alımı, işleme, dereceleme, standardizasyon, depolama, kalite kontrolü gibi hizmetlerinden daha iyi yararlanma.
*Tarımsal üretimin finansmanını kolaylaştırma
Pazarlama kooperatiflerinin başarılı olabilmesi için yüksek kaliteli ürünleri işleyip pazarlamaları gerekir. Tek ürün veya ürün grubu bazında organize edilmeleri daha iyidir. Aynı kaynak, metot ve dağıtım kanalları kullanıldığı için kolaylık sağlamaktadır.
TARIM KOOPERATİFLERİNİN EKONOMİK FAALİYETLERİ
*Tarım Kooperatiflerinde Ürün Alımı ve Bedelinin Ödenmesi
* Peşin Ödeme: Kooperatif ürün alımı yapınca bedelini peşin öder. İşletme sermayesi ihtiyacı artar.
*Bireysel Satışa Göre Ürün Alımları: Ortağın ürünü, alım yapıldıktan sonra ayrı bir hesapta toplanır ve satış sonrası masraflar düşülerek elde edilen net kazanç üreticiye ödenir. Alımdan satışa kadar olacak fiyat değişim risklerini kooperatif değil ortak yüklenir.
*Havuz Yöntemi: çok sayıda kooperatif ortağının ürününü bir araya toplamak ve belirli bir dönem süresince yapılan ortalama pazarlama masraflarını düşerek derecelenmiş ürün için ortaklara ortalama net bir fiyat ödemektir.
Ürünlerin Pazarlanması
Tarım kooperatiflerinin önemli faaliyetlerinden birisi pazarlama faaliyetlerini etkin bir biçimde yürütmek ve geliştirmektir. Avrupa’da pazarlama faaliyetlerinin büyük çoğunluğu kooperatifler aracılığıyla yürütülmektedir.
TÜRKİYE’DE KOOPERATİFÇİLİK HAREKETİNİN BAŞLANGICI
Ülkemizdeki kooperatifçilik hareketi de adı "Kooperatif" olmasa bile çalışma sistemi itibariyle aynı olan "Memleket Sandıkları" nın kurulmasıyla 1863 yılında başlamıştır.
Memleket sandıkları tarımsal üretim ve tarımsal krediyi konu almıştır. Tarımsal kredi temini konusundaki çiftçilerin sıkıntısını tespit eden Mithat Paşa (1822-1884) Niş Valiliği sırasında Memleket Sandıklarının kurulmasını sağlamıştır.
Memleket Sandıkları'nın çalışmalarında ve toplum tarafından benimsenmesinde bir yardımlaşma sistemi olan "imece" den yararlanılmıştır.
Memleket Sandıkları'nın uygulaması şöyle olmuştur: Her çiftçi ailesine, devlete ait boş arazilerde, bulunmadığı taktirde kiralamak suretiyle temin edilen arazilerde eşit şartlarda, ortaklaşa ve imece usulüyle ürün ekim ve hasadı yaptırılmıştır. Hafta tatilleri uygulamasında Müslümanlar pazar günü, Hıristiyanlar Cuma günü Çalıştırılmıştır. Bu şekilde elde edilen hasılat nakde Çevrilerek kredi ihtiyacı karşılanmıştır. Sandığın yönetimi seçimle işbaşına gelen dört kişilik "Sandık Vekilleri" veya "Sandık Emirleri" denilen bir kurul tarafından yürütülüyordu.
Memleket Sandıkları 1883 yılında Menafi Sandıklarına, 1888 yılında da bir nizamname ile aynı görevleri icra etmek üzere Ziraat Bankasına dönüştürülmüştür.
1915 yılında "Kooperatif Aydın İncir Müstahsilleri Ortaklığı" unvanı altında ülkemizde ilk tarım satış kooperatifinin kuruluşu gerçekleştirilmiştir. Bu tarihten sonra milletçe yaşadığımız düşman istilası ve Kurtuluş Savaşının zorlukları karşısında bu kuruluşlar 1919'da faaliyetlerini durdurmuşlardır. Ancak, 1924'den sonra Kooperatifçilik hareketinde yeni ve daha canlı bir gelişme başlamıştır.
KOOPERATİFÇİLİĞİN ÜLKEMİZDEKİ DURUMU VE GELİŞİMİ
Cumhuriyet dönemindeki kooperatifleşme iki bölümde incelenebilir:
1. Planlı dönem öncesi (1923-1960)
2. Planlı dönem sonrası kooperatifleşme (1961 ve sonrası) hareketi.
Planlı Dönem Öncesi (1923-1960) Kooperatifçilik Hareketi
Cumhuriyetin ilanından hemen sonra ilk kooperatifler kanunu diyebileceğimiz 21.4.1924 tarihli ve 498 sayılı "İtibari Zirai Birlikleri (Kooperatifleri) Kanunu" yürürlüğe konulmuştur. Bugünkü anlamıyla tarım kredi kooperatifleri kanunu olmaktadır. Bu kanuna dayalı olarak ilk kooperatif 1927 yılında İzmir'de "İtibarı Zirai Birliği" kurulmuştur.
1925 yılında Atatürk'ün de kurucu ortağı olduğu "Ankara Memurin Erzak Kooperatifi" Ankara'da kurulmuştur.
1926 yılında ticari faaliyetleri düzenlenmek amacıyla çıkarılan Ticaret Kanununda kooperatifler "Ticaret Ortaklığı-Kooperatif şirket" olarak tarif edilmiştir.
1936 yılında Silifke kazası Tekir Çiftliği Tarım Kredi kooperatifi kurulmuştur. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, bu kooperatife kurucu ve 1 numaralı ortak olmakla hem kooperatifçiliğe olan inancını ortaya koymuş, hem de modern tarım tekniğini uygulama konusunda yol gösterici olmuştur.
Kooperatifçilik çalışmaları 1950'li yıllardan itibaren bir canlılık sürecine girmiştir. Nitekim ilk olarak 1961 Anayasası'nda kooperatifçiliğe yer verilmiştir.
Planlı Dönem Sonrası (1961 Ve Sonrası) Kooperatifleşme Hareketi
Bu dönemin en önemli özelliği kooperatifçilik konusu ilk defa Anayasada yer almıştır. Nitekim 1961 Anayasa' sının 51. maddesinde " Devlet kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri alır" hükmüne yer verilmiştir.
I. Beş Yıllık Kalkınma Planından başlayarak günümüze kadar olan dönemde kooperatifleşmenin öneminin kırsal kesime anlatılmasını kolaylaştırmak bakımından devlet çeşitli proje ve modeller geliştirmiştir.
TARIMSAL AMAÇLI KOOPERATİFLER
1163 sayılı kanunla kurulan tarımsal amaçlı kooperatifler şu unvanları taşıyordu:
* Köy Kalkınma Kooperatifi
* Orman Köyünü Kalkındırma Kooperatifi
* Hayvan Üreticileri Tedarik ve Pazarlama Kooperatifi
* Su Ürünlerini Üretim ve Değerlendirme Kooperatifi
* Zirai Sulama, Toprak Muhafaza ve Arazi Islahı (Toprak-Su) Kooperatifi
* Pancar Ekicileri İstihsal ve Satış Kooperatifi
* Çay Ekicileri İstihsal ve Satış Kooperatifi Toprak ve Tarım Reformu Kooperatifi
1- TARIMSAL KALKINMA KOPERATİFİ
* Köy Kalkınma Kooperatifi
* Orman Köyünü Kalkındırma Kooperatifi
* Hayvan Üreticileri Tedarik ve Pazarlama Kooperatifi
* Çay Ekicileri İstihsal ve Satış Kooperatifi
2- SULAMA KOOPERATİFİ
Zirai Sulama, Toprak Muhafaza ve Arazi Islahı (Toprak ve Su) Kooperatifi
3- SU ÜRÜNLERİ KOOPERATİFİ
* Balıkçılık İstihsal Satış Kooperatifi
* Su Ürünlerini Üretim ve Değerlendirme Kooperatifi
4- PANCAR EKİCİLERİ KOOPERATİFİ
Pancar Ekicileri İstihsal ve Satış Kooperatifi
Ayrıca kanunda yapılan değişikliklerle; kooperatiflerin ve üst kuruluşlarının sağlıklı bir şekilde teşkilatlanabilmesi, ekonomik bakımdan güçlü bir yapıya kavuşması için ortaklık payının değeri yeniden düzenlenmiştir.
Kooperatif ve üst kuruluş ilişkilerinin geliştirilerek kooperatif organlarının daha verimli çalışır hale getirilmesi sağlanmıştır.
Denetim konusunda devletin denetimi yanında kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarının denetici organları kanalıyla bir oto-kontrol sisteminin kurulması hedeflenmiştir.
KOOPERATİF KURULUŞU
1163 Sayılı Kooperatifler Kanununa göre tarımsal amaçlı kooperatiflerin kuruluş, organizasyon ve denetim görevi Tarım ve Köy İşleri Bakanlığına verilmiştir.
1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'na göre kuruluşu yapılan tarımsal amaçlı kooperatifler şunlardır:
* Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
* Sulama Kooperatifi
* Su Ürünleri Kooperatifi
* Pancar Ekicileri Kooperatifi
TARIMSAL KALKINMA KOOPERATİFİ
Tek tip çok amaçlı kooperatif modelinin en güzel örneği olan; Tarımsal Kalkınma Kooperatifi'nin amacı;
* Ortaklarının tarımsal üretimlerini geliştirmek,
* İhtiyaçları ile ilgili temin, tedarik, işletme, pazarlama ve değerlendirme faaliyetlerinde bulunmak,
* Ortaklarının ekonomik ve sosyal yönden gelişmelerine yardımcı olmak, ekonomik gücünü arttırmak.
*EI ve ev sanatları ile tarımsal sanayinin gelişmesini sağlayıcı tedbirleri almaktır.
Tarımsal Kalkınma Kooperatifi bu amacı gerçekleştirmek üzere ana sözleşmesinde 18 madde halinde yazılı bulunan çalışma konularından ortaklarına faydalı olabilecek herhangi birini/birkaçını seçer ve bu konuda en iyi şekilde hizmet vermeye çalışır.
SULAMA KOOPERATİFİ
Sulama kooperatifinin amacı; devletçe ikmal edilmiş veya edilecek sulama tesislerinden veya her ne suretle olursa olsun tarım sahalarından çıkarılacak suyun ziraatta kullanılması ile ilgili arazi tesviyesi, tarla başı kanalları, tarla içi sulama ve drenaj gibi zirai sulama tesislerini kurmak, kurulmuş olan sulama tesislerini işletmek, işlettirmek ve bakımını yapmak ve yaptırmaktır.
Sulama Kooperatifi bu amacı gerçekleştirirken Köy Hizmetleri teşkilatıyla işbirliği yaparak ortaklarına sulama konularında teknik yardım sağlar, münavebe bitkilerinin ekimi için yardımcı olur.
SU ÜRÜNLERİ KOOPERATİFİ
Su ürünleri kooperatifinin amacı;
* Her türlü su ürünlerinin istihsal, işleme, depolama, pazarlama konularında ortaklarına hizmet vermek,
* Ortaklarının balık ve diğer su ürünlerini avlama faaliyetini düzenlemek ve yönetmektir.
PANCAR EKİCİLERİ KOOPERATİFİ
Pancar Ekicileri Kooperatifinin amacı,
Toprak hazırlığı, ekim işleri, pancar ve diğer tarım ürünlerinin yetiştirilmesi, korunması, dekar veriminin arttırılması konularında gerekli tedbirleri alır ve ortaklarının yararlı bilgiler edinmesine yardımcı olur.
Ortaklarını ilgilendiren tarımsal faaliyetlerin ve kooperatif amaçlarının geliştirilmesi yolunda şeker fabrikalarının merkez ve bölge teşkilatı ile ilişki kurarak gereğinde işbirliği yapmaktır.
KOOPERATİF KURULUŞ İŞLEMLERI
Tarımsal amaçlı kooperatifler, tarımsal bir faaliyeti gerçekleştirmek üzere köy, belde ve ilçe gibi yerleşim merkezlerinde kurulabilmektedir.
Kooperatif ortağı: Tüketici veya üretici olarak ve yahut ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla bir kooperatifi oluşturan insanlardır.
Müteşebbis heyet: Kooperatif kurmak üzere bir araya gelen 75 kişiden oluşan topluluk.
Ana sözleşme: Kooperatifin unvanı, yönetim merkezi, çalışma konuları ile uygulayacağı hükümleri sırasıyla ve yazılı olarak gösteren maddelerin hepsine denir.
Kuruluş Etüt Raporu: Kooperatifin kurulacağı yerleşim merkezi/ merkezleri hakkında tarımsal potansiyel, alt yapı ve sosyo- ekonomik durum hakkında bilgi veren araştırma raporudur.
Kuruluş Sermayesi: Teslim Tutanağı: Kurucu ortaklar tarafından taahhüt edilen sermayenin 1/4`ünün Bakanlık İI Müdürlüğünce emanete alındığını gösteren belgedir.
Bakanlık onayı: Kooperatif kuruluşunun mevzuata uygunluğunu belirten ana sözleşme üzerindeki Bakanlığın imza, onay kaşesi ve mührüdür.
Tescil: Kooperatif unvanının ve ana sözleşmesinin Mahalli Ticaret Sicil Memurluğuna kayıt ettirilmesidir.
İlan: Kooperatifin kuruluşunun, unvanının ana sözleşmesinin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanen yayınlanmasıdır.
KOOPERATİF KURULUŞ İŞLEMLERİ
* Bir yerleşim merkezinde, tarımsal faaliyette bulunmak amacıyla kooperatif kurmak için (15) çiftçiden oluşan bir müteşebbis heyet teşkil edilir.
* Müteşebbis heyette yer alan çiftçilerin imzasını taşıyan ve kurulacak kooperatif türüne göre kooperatif kurma talebini belirten dilekçeye ikametgâh belgeleri eklenerek Bakanlık İI Müdürlüğüne verilir.
* Kurulacak kooperatifin türüne göre Bakanlık İI Müdürlüğünce kooperatif kurulacak yerleşim merkezinin / merkezlerinin zirai kaynak ve potansiyeli, alt yapı, sosyo-ekonomik durumları etüt edilir. Tespitler "Kooperatif Kuruluş Etüt Raporu"nda belirtilerek Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü'ne bildirilir.
* Kuruluş etüt raporu Bakanlıkça (Genel Müdürlük) değerlendirilip kooperatifin kurulması uygun görüldüğü taktirde yeteri kadar ana sözleşme (kurucu ortaklara verilmek üzere) bir yazı ekinde İI Müdürlüğüne gönderilir.
* Ana sözleşmelerde, kurucu ortaklar tarafından doldurulmak üzere boş bırakılan yerler usulüne uygun olarak doldurulur ve noter huzurunda imza edilir.
* Her bir kurucu ortak tarafından peşin ödenen sermaye paylarından oluşan kuruluş sermayesi Bakanlık İI Müdürlüğünce emanete alınır.
* Mevcut ana sözleşmelere göre bir ortak kooperatife girerken en az (10) pay taahhüt etmek zorundadır. * Hazırlanan kuruluş evrakları (ana sözleşme, kuruluş sermayesi teslim tutanağı, ana sözleşmelerin ücretinin yatırıldığına dair dekont ve diğer belgeler) Bakanlık İI Müdürlüğüne incelenmek üzere verilir. Eksik bulunmadığı taktirde kuruluş evrakı bir yazı ekinde kuruluş izni almak üzere Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü'ne gönderilir.
* Bakanlığın kooperatife kuruluş izni vermesinden sonra kurucu ortaklar Mahalli Ticaret Sicili Memurluğuna müracaat ederek kooperatifin tescilini talep ederler.
* Ticaret Sicil Memurluğu kooperatifin unvanını Sicil Defterine kaydederek ana sözleşmelere tescil şerhini verir. Ayrıca 1163 Sayılı Kanunun 3. maddesinde sayılan hususların ilanı için ilan beyannamesini tanzim eder.
* Kooperatifin kuruluşuna ait ilan beyannamesinde belirtilen hususların Ankara'da yayımlanan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilmesiyle kooperatifin kuruluşu hukuken tamamlanmış olur.
* Kuruluş tescil ve ilanını gösteren belgelerle Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü'ne müracaat edildiğinde verilen talimat ile İI Müdürlüğünce emanette tutulan kuruluş sermayesi kurucu ortaklara iade edilir.
TARIMSAL AMAÇLI KOOPERATİFLERDE YATAY VE DİKEY TEŞKİLATLANMA
YATAY TEŞKİLATLANMA: Tarımsal alanda faaliyet gösteren fertlerin ihtiyaçlarını genel olarak, Kişisel ve Mesleki ihtiyaçlar şeklinde ayırmak mümkündür. Çiftçilerin mesleki ihtiyaçlarını değerlendirirken bitki, hayvan, orman, su, arıcılık, meyvecilik, bağcılık, sebzecilik, çiçekçilik, ev ve el sanatları ve diğer ürünlerinin ekim, dikim, yetiştirme, işleme, değerlendirme, muhafaza, tasnif, ambalajlama, pazarlama safhalarında karşılaşmaları zorunlu veya muhtemel maddi değerler vardır. İşte bu ihtiyaçları temin etmek isteyen çiftçilerimiz bir araya gelerek kooperatif kurarlar. Bu kooperatifler, kooperatifçiliğin tabanı olan yatay teşkilatlanmayı sağlamaktadır.
DİKEY TEŞKİLATLANMA: Kooperatifçilik hareketinden beklenenlerin gerçekleştirilmesi birim kooperatiflerin (Yatay teşkilatlanmadaki) çeşitli yollardan ekonomik büyümelerini gerçekleştirmelerine bağlıdır. Birim kooperatifler, faaliyet gösterdikleri alanda ekonomik bakımdan daha çok güçlenmek, büyük işletmelerle rekabet edebilmek ve pazarda söz sahibi olabilmek için kooperatifler arası bir üst teşkilatlanmaya yönelirler. İşte bu noktada dikey teşkilatlanma dediğimiz organizasyonlar zinciri devreye girmektedir.
Kooperatifler kendi aralarında birleşerek Kooperatifler Birliğini, Kooperatifler Birlikleri kendi aralarında birleşerek Kooperatifler Merkez Birliğini, Kooperatifler Birliği ve Kooperatifler Merkez Birliklerinin iştirakiyle Türkiye Milli Kooperatifler Birliğini oluşturmaktadırlar.
Bu açıklamalardan sonra kooperatiflerin yatay ve dikey teşkilatlanmalarını basit bir tabloyla belirtelim.
*TÜRKİYE MİLLİ KOOPERATİFLER BİRLİĞİ
* KOOPERATİFLER MERKEZ BİRLİĞİ
* KOOPERATİFLER BİRLİĞİ
*BİRİM KOOPERATİF
* YATAY TEŞKİLATLANMA
KOOPERATİFLER BİRLİĞİ
Kooperatifler Birliğinin kuruluş prosedürü 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ile düzenlenmiştir. Kanuna göre, kooperatifler birliği kurmak isteyen kooperatiflerin, faaliyet konularının aynı veya birbiriyle ilgili nitelikte olması öngörülmektedir. Bu maksatla kanun, ilgili bakanlığa bu şartı sağlayan kooperatiflerin konu bazında birlik kurabilmeleri için bölge belirleme yetkisi vermektedir. Belirlenecek bölgelerde aynı çalışma konularına sahip birden fazla birlik kurulmaması görevi verilmektedir.
Tarım Ve Köy İşleri Bakanlığınca Konu Bazında Kuruluşu Yapılan Kooperatif Birlikleri
1. Tarım Kooperatifleri Birliği
2. Ormancılık Kooperatifleri Birliği
3. Hayvancılık Kooperatifleri Birliği
4. El sanatları Kooperatifleri Birliği
5. Sulama Kooperatifleri Birliği
6. Su Ürünleri Kooperatifleri Birliği
7. Pancar Ekicileri Kooperatifleri Birliği
Bu birlikler için ayrı, ayrı faaliyet bölgeleri belirlenmiştir.
Kooperatifler Birliği Kuruluşu
Genel olarak, kooperatifler birliği kuruluşunda aşağıda belirtilen prosedür uygulanır.
* Birlik kuruluşlarında Kooperatif-Bakanlık işbirliği çok önemlidir.
* Aynı çalışma konularına sahip en az (7) kooperatifin yetkili temsilcilerinin imzasını taşıyan kuruluş dilekçesinin Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı İI Müdürlüklerine intikal etmesiyle kuruluş işlemlerine başlanmaktadır.
* Bakanlık İI Müdürlüğünce birlik kuruluşu için yapılan etüt çalışmasında ilk önce; dilekçede unvanları bulunan kooperatiflerin birlik kurma konusunda genel kurullarından karar alıp almadıklarının arşiv dosyalarından araştırılması yapılır. Karar alınmışsa bu kararın uygulanmasında yetkili temsilcilerin seçilip seçilmediği, kurulacak birliğe taahhüt sermayesi olarak katılma payının belirlenip, belirlenmediği araştırılır.
* Bakanlık İI Müdürlüğü kurulacak birlik için, ilin bölge merkezleri listesinde yer alıp almadığını tetkik ederek etüt çalışmasına başlar. Bölge listesinde yer alan illerin İI Müdürlüklerini birlik kuruluşuna iştirak etmek üzere haberdar eder.
* Birlik kurmak üzere müracaat eden kooperatiflerle sonradan ortak olabilecek kooperatiflerin faaliyet konuları, idari-mali ve hukuki durumları ayrı, ayrı incelenir.
* Kooperatifler için hazırlanan etüt raporunda olduğu gibi yapılan bu araştırma ve inceleme neticeleri bir rapora bağlanır gerekli belgelerle birlikte Bakanlığa gönderilir.
* Birliğin kurulması belirlenen bölge açısından ve hukuki yapı bakımından Bakanlıkça değerlendirilmeye tabi tutulur. Bakanlık birliğin kuruluşunu uygun bulduğu taktirde kuruluş işlemlerini ikmal etmek üzere yeteri kadar ana sözleşmeyi ücreti mukabili kuruculara verilmek üzere Bakanlık İI Müdürlüğüne gönderir.
* Ana sözleşmelerde kurucular tarafından doldurulmak üzere boş bırakılan yerler usulüne uygun olarak doldurulur ve kurucu kooperatiflerin yetkili temsilcileri tarafından noter huzurunda imza edilir.
* Kooperatif kuruluşunda olduğu gibi birliğin kuruluş sermayesinin en az 1/4`ü Bakanlık İI Müdürlüğünce emanete alınır.
* Ana sözleşmeler, kuruluş sermayesi teslim tutanağı, ana sözleşmelerin ücretinin yatırıldığına dair dekont ve diğer gerekli belgeler kuruluş izni almak üzere İI Müdürlüğü kanalıyla Bakanlığa gönderilir.
* Bakanlığın, kooperatifler birliğinin kurulmasına izin vermesinden sonra kuruluş tasdikini taşıyan ana sözleşmelerle Mahalli Ticaret Sicil Memurluğuna müracaat edilerek birliğin tescili talep edilir.
* 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununun 3. maddesinde sayılan hususlara uygun olarak Ticaret Sicil Memurlukları birliğin unvanını tescil etmekle beraber birlik ana sözleşmesinin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilmesi için gereken işlemler kurucular tarafından yaptırılır.
* Böylece kooperatifler birliğinin kuruluş işlemleri tamamlanmış olur. Kuruluş ilanından sonra gerekli belgelerle Bakanlığa müracaat edildiği taktirde verilen talimat ile İI Müdürlüğünce emanette tutulan kuruluş sermayesi kurucu ortaklara iade edilir.
TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ
Çiftçilerin; hele küçük çiftçilerin bankalardan kredi almaları çok zor hatta imkânsızdır. Zira küçük çiftçiler bankalara güven verememektedirler. Zaten kredi alabilmek için, güvence gösterecek mal varlıkları da pek yoktur. Bankalardan borç alamayan küçük çiftçiler şahıslara yönelirler. Burada da yüksek faiz ve daha bir çok ekonomik ve sosyal sorun ortaya çıkar. Ancak çiftçinin üretim faaliyetlerini yürütebilmesi için krediye ihtiyacı olduğu da değişmeyen bir gerçektir. İşte Tarım Kredi Kooperatifleri, çiftçilerin kredi ihtiyaçlarını en iyi giderebilecek tek örgüt olarak ortaya çıkmaktadır. Tarım Kredi Kooperatiflerinin amaçları şu şekilde sıralanabilir.
1 - Mevduat toplamak
2- Kredi sağlamak
3- Faiz haddini düşürmek
4- Ortaklara kredi konusunda tavsiyelerde bulunmak
5- Alınan kredinin üretiminde kullanılmasını gerçekleştirerek tarımsal üretimin artmasını sağlamak
6- Tarımsal girdileri ve diğer ihtiyaçları, kaliteli, ucuz ve zamanında temin ederek hizmete sunmak.
Bunun için Tarım Kredi kooperatifleri ortaklarına, yalnız üretim işlerinde kullanılmak üzere kredi verilir.
1929 yılına kadar çiftçilerimize kredi Ziraat Bankası tarafından verilmiştir. 1929 yılından itibaren Türkiye'de bugünkü anlamda tarım kredi kooperatifleri kurulmağa başlanmıştır. Kurulma nedenleri:
1- Ziraat Bankasının ilçe ve illerde şubeleri vardır. Çiftçilerin buralardan kredi alması gelip gitmesi gibi birçok güçlükler vardır. Kooperatifler bucak ve köylerde örgütlenerek bu güçlüğü ortadan kaldırmıştır.
2- Ziraat Bankası birçok çiftçiye kredi verdiğinden, sağlıklı kontrol mekanizması oluşturamamakta ve aldıkları parayı kullanmakta çiftçileri serbest bırakmak zorunda kalmaktadır. Bu şekilde kredinin verimli olmadığı da bir gerçektir.
3- Çiftçilerimiz çoğunluğu küçük çiftçi olduğundan, kredi almak için Ziraat Bankasına garanti verememektedirler.
İşte bu sakıncaları ortadan kaldırmak için Tarım Kredi Kooperatiflerinin kurulması uygun bulunmuştur.
Tarım Kredi Kooperatiflerinin Önemi
Türkiye nüfusunun yaklaşık % 60'ı kırsal alanda yaşamaktadır. Yani tarımla uğraşmaktadır. Dolayısıyla Türk Ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayanmaktadır. Şu halde tarımın ekonomik bünyesinin güçlenmesi, Türk ekonomisinin güçlenmesi demektir.
Daha öncede belirtildiği gibi, Türkiye'de genel olarak küçük çiftçi işletmeleri hakimdir. Bunlardan yıllık tüketim ihtiyaçlarını ancak sağlayabilecek durumdadırlar. Yeni üretim yapabilmek için herhangi bir tasarruf yapabilmeleri ve yatırım yapabilmeleri mümkün değildir. Hâlbuki modern tarımda üretim yapabilmek için, toprak ve iş gücünden başka birçok üretim araçlarına ihtiyaç vardır. Bu küçük çiftçilerin banka veya şahıslardan kredi sağlamalarının güçlüğüne de yukarıda değinilmişti.
Bu nedenle küçük çiftçiye en uygun şartlarda krediyi Tarım Kredi Kooperatifleri sağlamaktadır ve bu bakımdan da Türkiye için önemi çok büyüktür.
Ülkemizde küçük çiftçinin kredi sorunu, milyonlarca üreticinin sorunudur. Bu sorunu en iyi biçimde çözebilecek örgüt de Tarım Kredi Kooperatifleridir.
Kuruluş yapı itibariyle Türkiye'nin dört bir yanında, bilhassa köy ve kasabalarda faaliyet gösteren 2499 birim Tarım Kredi kooperatifi, vilayetlerde teşkilatlanan 16 bölge birliği ve Ankara'da Merkez Birliği olmak üzere üç kademede Türk köylü ve çiftçisine hizmet götürmektedir.
Tarım Kredi Kooperatifleri son yıllarda, ortaklarına sağladığı nakdi kredinin yanında ayni kredi olarak gübre yem, tohumluk, fide, tarımsal ilaç, araç, gereç, damızlık süt ineği ve tüketim ihtiyaç maddelerinin toptan ve ucuza sağlanması ve ortaklarına dağıtılması faaliyetlerine de başlamış bulunmaktadır.
Ortaklara sağlanan krediler de şunlardır;
1 - Kısa Vadeli İhtiyaç Kredileri: Ortakların tarımsal (İşletmelerine ait, tohumluk, fide, gübre, ilaç, yem, ekme biçme, toplama kurutma gibi faaliyetleri ile insan, hayvan, makine işçiliği ücretlerin ödenmesi, ortağın yıllık işletme sermayesinin zayıf ve eksik unsurlarının tamamlanması amacıyla, nakdi ve ayni olarak azami bir yıl vade ile verilen kredilerdir.
2- Orta Vadeli İhtiyaç Kredileri: Tarımsal işletmenin her nevi canlı, cansız unsurlarını oluşturan, tarımsal araç gereç, traktör, su motoru, mibzer, patoz pülverizatör, pulluk, diskaro, at arabası, römork ve bunların lastikleri gibi malzemelerle, ihtiyaç duyulan iş; çift ve irat hayvanlarının sağlanması amacıyla en çok beş yıla kadar açılan aynı kredilerdir.
3- Diğer Krediler: EI sanatları, pazarlama, destekleme kredileri ile işlemin mahiyetine göre merkez birliğince açılan kredilerdir.
Çocuklar sıkıldınız biliyorum ama bu çok önemliydi. Diyerek Yusuf OKTAR Bey çocukların gönlünü aldı. Öğle olmuştu ve çocuklar, çiftlikte hazırlanan yemeklerini yedikten sonra çiftliği gezip, yapılan uygulamaları yerinde görmeye başladılar.
Çocuklara göre çiftlik çok moderndi. Traktörlerle sürüm yapılıp, yine traktörle çapa yapılabiliyordu. Ekinler biçer Döger denilen makine ile biçilip, sapları ayrıca patoz denilen bir makine ile saman haline getiriliyordu. Buradan çıkan ürünler hem temiz oluyor, hem kaybı az oluyordu.
Ali Dedeşin ve arkadaşları akşam yorgun vaziyette gelip, kendilerini yatakhaneye zor attılar. Her bir çocuk yatar yatmaz uyudu.
- Toplam blog
- : 3842
- : 3093
- Kayıt tarihi
- : 23.03.08
Antalya'da 1956 yılında doğdum. Emekliyim, Üniversite mezunuyum. Evliyim, bir oğlum var Mimar. Gü..