- Kategori
- Eğitim
Anlatım bozukluğu (7)
Tamlama Yanlışlıkları
Tamlama yanlışları; hem ad, hem de sıfat tamlamasına ilişkin olabilir:
Ad tamlamalarına ilişkin yanlışlar
Ad tamlamalarında, tamlama eklerinden birinin düşmesi ya da yanlış bir ekin kullanılması tamlama yanlışlığına neden olur:
Bu roman, yazarın edebiyatımızda köylümüzü anlatan, kırsal sorunlara ışık tutan ilk eserdir.
‘Yazarın sözcüğünün tamlananı “eser”dir. Ancak, tamlanan eki “-i” unutulmuştur “Yazar-ın eser” olmaz “yazar-ın eser-i” biçiminde olması gerekir.
Aile, çocuğun eğitiminde önemli sorumlulukları vardır. “Aile sorumlulukları” değil,“ailen-in sorumluluklar-ı” biçiminde olmalıydı.
İptal edilen seçim tartışması gündemdeki yerini koruyor“İptal edilen” “tartışma “değil, “seçim”.”İptal edilen seçimin tartışması” denilmeliydi.
Yani ben anlamadığım Haliç’e fabrika ruhsatı vermişler.“Ben“ değil,”benim.”Türkiye, bu noktaya gelmesini ne yazık ki devletçi ve statükocu tutumlar anlayamadı. “Türkiye” değil,”Türkiye’nin”
Beni en çok besleyen şey sevgi olduğunu fark ettim. “Şey” değil,”şeyin”
En iyi kadın oyuncu ödülüne layık görülen Türkan Şoray, bugünlerde mutluluktan adeta gözlerinin içi gülüyor. “Şoray” dan sonra “-ın” eki getirilmeliydi.
Belirtili ad tamlamalarında tamlama eklerinin gelişigüzel kullanımı, tamlamanın öğeleri arasındaki anlam ilişkisini bozar:
Söylediklerinizden hepsine katılıyorum. Belirtili ad tamlamalarında tamlanan “biri, birkaçı, bazısı, birçoğu, hangisi...” gibi sözcüklerden biri olursa, “-den” tamlayan eki görevinde kullanılabilir “Öğrencilerden biri, oturanlardan bazısı... gibi. Ancak, “Söylediklerinizden hepsine” tamlamasında “-den” ekinin ‘-in” yerine kullanılması anlatımı bozmaktadır.
Bir tamlamada birden fazla tamlayan bulunduğu zaman, tamlayan sözcüklerden biri tamlananla anlam uyumsuzluğu içinde olmamalıdır:
Kuşların, kuzuların melemesi, köyebir canlılık kazandırıyordu.“Meleme” sözcüğü, “kuzular ve “kuşlar” için ortak kullanılmış, Kuzular meleyebilir; ama kuşlar melemez. Tümcenin doğru biçimi şöyledir: Kuşların ötmesi, kuzuların melemesi köye bir canlılık kazandırıyordu
Tamlayan ya da tamlanan eksikliği, tamlamayla ilgili sözcüklerin yanlış yerde kullanılması anlatım bozukluğuna neden olur.
Bu ülkede konukseverlik havası kadar sıcak.”Konukseverlik” ten sonra virgül, “havası” sözcüğünden önce de “ülkenin” tamlayanının gelmesi gerekiyor.Adalet, eşimin de benim de kardeşim gibidir.”Kardeşim” tamlananı,”benim” tamlayanına uyuyor; ama “eşimin” tamlayanına uymuyor.”Eşimin “ tamlayanından sonra “kardeşi” tamlananı gerekiyor. Birinci –de’ye gerek.“Siyah bir kamyon sürücüsünün dövülmesi …” (Kanal 6, haberler, 11.04.1993)Bu tümcecikte tamlama yanlış kurulmuştur; dövülen sürücü siyahtır, “siyah bir kamyon sürücüsü” değil. Oysa haberin tümünü izlediğimizde, sürücünün siyah olduğunu anlıyoruz. Bu tümceciğin doğrusu şöyledir” Kamyon sürücüsü bir siyahın dövülmesi...”
Beş polis okulu öğrencisi yaralandı.” (Mehmet Barlas, haberler, ATV, 19.09.1993)Bu tümcede, tamlamadaki “beş” sıfatının yeri yanlıştır. Tümce, bu durumuyla şu anlamı vermektedir: Beş ayrı polis okulu vardır ve bu okullarda okuyan öğrenci yaralanmıştır. Oysa anlatılmak istenen, beş öğrencinin yaralandığıdır. O zaman tamlama (ve tümce) şöyle olmalıdır: Polis okulunun beş öğrencisi yaralandı.
3.2.2. Sıfat tamlamasına ilişkin yanlışlar
Her, birkaç, hiçbir, her bir, herhangi bir. gibi belgisiz sıfatların tamladığı adlar çoğullanmaz Bu sıfatların belirttiği adlar çoğul olursa anlatım bozukluğu ortaya çıkar:
Her çeşit çalışmalarda (çalışmada) planlı olmak gerekir. Hiçbir yerlerde (yerde) onu görmedim Herhangi bir okullardan (okuldan) sorabilirdin beni Her bir öğrencilerden (öğrenciden) değişik bir ödev istedi.
Bir sıfat birden çok adı nitelerse, sözcükler arasında anlam uyumu olmalıdır:
Sarı fidanlar ve başaklar, gün ışığında parlıyorduBu kullanımda “sarı fidanlar” biçiminde bir sıfat tamlaması ortaya çıkmıştır. Sarı olan “fidanlar” değil, “başaklar” dır .Bu durum, sözcüklerin yerleri değiştirilerek giderilebilir Sarı başaklar ve fidanlar, gün ışığında parlıyordu
Birden büyük sayı adlarıyla kurulan sıfat tamlamalarında tamlanan çoğullanmaz:
İki okulun öğrencileri, Güneydoğu Anadolu’daki okullara, kitap gönderme kampanyası için karar almıştı.Bu tümcede tamlamanın “iki okulun öğrencisi” biçiminde olması gerekirdi.
Ahmet Bey, derneğimizin üye ve ikinci başkanıdır. Belirtili ad tamlamasının, tamlanan eki bulunmadığından anlatım bozukluğu vardır. Tamlamanın doğru kuruluşu şöyledir: “derneğimizin üyesi ve ikinci başkanı” dır.
Öğrenciyi, düşünmeye ve yaratıcı olmaya yönelten ve herhangi bir konu üzerinde eleştiri yapmasını sağlayan bir anlayış, eğitim sistemimize henüz yerleşmedi. Tümcede, tamlayan eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır. İkinci“ve” bağlacından sonra “öğrencinin” ya da “onun” tamlayanını getirmek gerekir. Siyasi, ekonomi ve kültür alanında... “Siyasi alanı” değil, “siyasi alan” olmalıydı.
Ad ve sıfat tamlamalarının yanlış bağlanmasından kaynaklanan anlatım bozukluğu
Sıfat ve ad tamlamalarının aynı tamlanana bağlanması, anlatım bozukluğuna yol açar. Çünkü ad tamlamalarında tamlanan iyelik eki aldığı halde sıfat tamlamalarında tamlanan ek almaz. Tamlamaların niteliği farklı olduğundan, ortak kullanılamaz.
Bu önlemler ekonomik ve sağlık açısından olumlu sonuç verdi.Ekonomik” sözcüğü sıfat, “sağlık” sözcüğü addır. İkisinin de tamlananı “açısından” sözcüğüdür. Oysa “ekonomik açısından” denmez. ‘Ekonomik açıdan ve sağlık açısından” biçiminde söylenirse anlatım bozukluğu giderilir.
Bu yasadan, özel ve kamu kuruluşlarında çalışanlar yararlanacak. Bu tümcede, tamlama uyumsuzluğu vardır. Sıfat ve ad tamlamaları ayni tamlanana bağlanamaz. Çünkü ad tamlamalarında, tamlanan ek alır, sıfat tamlamasında ise almaz. Tümcede ,”özel ve kamu” kuruluşları denmiş. Tümce, şu şekilde olursa anlatım bozukluğu giderilir: Bu yasadan, özel kuruluşlarla, kamu kuruluşlarında çalışanlar yararlanacak.
- Toplam blog
- : 391
- : 2555
- Kayıt tarihi
- : 04.12.12
Hüseyin BAŞDOĞAN, 1942'de Malatya- Arapgir'de doğdu.Arapgir Ortaokulunu, Diyarbakır Öğretmen Okul..