- Kategori
- Dil Eğitimi
Anlatım bozukluğu (6)
Ek Yanlışları
Eklerin eksik ya da gereksiz kullanımı, anlatım bozukluğuna neden olur:
Gereksiz ek kullanımı
Sıralı, bağlı tümcelerde, aynı kişi ve zaman eklerinin yinelenmesi gereksizdir:
Okulun bahçesinde toplanırdık, akşama kadar oynardık. “toplanırdık” değil, “toplanır” denmeliydi.
Çalıştığımız yer rahattı ve huzurluydu. “rahattı” değil, “rahat” denmeliydi.
Bu romanı onun en tanınmış eseridir. Roman-ı” ve “eser-i” sözcüklerindeki üçüncü tekil kişi iyelik ekleri görevdeştir. “Romanı” yerine ”roman” denilmesi, anlatımda bir eksikliğe yol açmaz. Tümce şöyle olmalıydı: Bu roman, onun en tanınmış eseridir.
Muğla yöresindeki çıkan yangınlardan geriye, çırılçıplak ve simsiyah dağlar, tepeler kaldı. “Yöresindeki” sözcüğündeki “-ki” ilgi eki gereksiz kullanılmıştır.
“Serbest piyasa ekonomisi bireyin hakkını koruyaraktan...”(Gülay Atığ) “-tan”ekine gerek yok. Umudumu kaybetmeme hiç niyetim yok. Birinci tekil iyelik eki üç kez kullanılmış. Kaybetmeme” yerine“kaybetmeye” denmeliydi.
“Çok genç pop sanatçılarımız var, sen de bunlardan birisisin”.(Güler Kazmacı) “-si”eki gereksiz.”Sen de bunlardan birisin.”TRT yönetim kurulundaki çalışan bütün kişiler... “-ki ” ya da “çalışan” atılmalı. Bugün öğretmen anlatan değil, araştırttıran.”Araştırmak” geçişli eylemdir.
Eylem, başkasına yaptırılmak isteniyorsa ekle geçişlilik artırılabilir. Böylece eylem bir başkasına yaptırılır. Bunun için “-t” eki yeterli.”Araştırtmak” demek yeterli. İkinci “-tır” ekine gerek yok.”
Ek eksikliğinden kaynaklanan yanlışlar
“Art arda patlayan silah sesleri herkesi korkuttu.”(televizyondan)Silah sesleri patlamaz, silahlar patlar. Tümce “Art arda patlayan silahların sesleri herkesi korkuttu.” biçiminde olabilir.“
Adsoylu sözcüklerin türünü, tümce ya da sözcük öbeklerinden ayrı olarak tek başına adlandırmak yanlışlıklara yol açabilir.” (Ali Türkseven, ÇTD 191, Ocak 2004, s.516) Burada “tümce ya da sözcük öbeklerinden” anlatımı, “tümce öbekleri” gibi bir anlama da gelebilir. “Tümce” sözcüğü “tümceden” biçimine getirilirse anlatım düzelir. (Yerini değiştirme yöntemiyle de düzeltebiliriz: “… sözcük öbeklerinden ya da tümceden…”)
“Katiyen evet, hayır kelimesini kullanmayacaksınız.” (Erkan Yolaç, TRT-1, 01.02.1992)
Bu tümcedeki yanlışlık “evet, hayır kelimesi” tamlamasındadır.”Tamlayan iki sözcük olduğu için tamlanan çoğul olmalıdır. Tümce şöyle olur: Katiyen evet, hayır kelimelerini kullanmayacaksınız
Ekin yanlış yazılması
“Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923’de bu binada kuruldu.” (Kurtuluş Savaşı Müzesi, Ankara)Buradaki yanlış “1923’de”nin yazılışındadır. Doğrusu “1923’te”dir. Buna benzer yanlışları başka yerlerde de görüyoruz. Örneğin, sokak ve cadde numarasını gösteren tabelalarda: 1’nci Cadde, 5’nci Sokak… Bu tür yanlışlar, şu kuralı bilmemekten kaynaklanıyor: Sayılardan sonraki ekler, sayının okunuşuna göre getirilir: 3(üç)’te, 1(bir)’inci, 10(on)’uncu gibi… Birtakım işyerlerinde “tüpcü, gözlükcü, çiçekci” gibi yazılar görüyoruz. Türkçe sözcüklerde /p/ ve /k/’den sonra /c/ gelmez.
- Toplam blog
- : 391
- : 2555
- Kayıt tarihi
- : 04.12.12
Hüseyin BAŞDOĞAN, 1942'de Malatya- Arapgir'de doğdu.Arapgir Ortaokulunu, Diyarbakır Öğretmen Okul..