Muammer Murat

http://blog.milliyet.com.tr/isdunyasi

02 Şubat '08

Kategori: Ekonomi - Finans

Asgari geçim indiriminin teşvik bölgesinde uygulaması

AGİ’NİN ÖZÜRLÜLER VE İSTİHDAMIN TEŞVİKİ BÖLGELERİNDEKİ DURUMU

Asgari Geçim İndirimi uygulamaya girdi. Yasa ve ardından gelen 265 sayılı tebliğden sonra gerçek usulde ücret gelirine sahip çalışanlarımız aynı zamanda zahmetsiz vergi iadesine kavuştu.

Bu yasanın uygulanmasında Normal çalışanlar, Emekli olup SGDP ile çalışanlar, Özürlü çalışanlar, teşvik bölgesinde çalışanlar, ay içinde kısmi çalışanlar (giriş, çıkış, rapor, ücretsiz izin vs) farklı uygulamalarla muhatap olmak durumundadırlar. Bunlardan Özürlü, Teşvik bölgesi çalışanı ve kısmi çalışanın durumunu bu yazımızda inceleyelim.

Bilindiği üzere; Asgari Geçim İndirimi ile ilgili kanun değişikliği Nisan 2007’de yayınlanmış olmasına rağmen tebliğ o kadar geç yayınlandı ki, ortaya çıkan soru ve sorunlara hazırlıksız olan maliye yetkilileri bile cevap veremez oldular. Onlarca Özelge talebi dosyalarda cevap bekliyor. İşveren ise işçilerine AGİ indirimi dolayısıyla bu ay ödeme yapmaya başladı bile.

04.04.2007 tarih ve 26483 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5615 sayılı kanunla uzun yıllardır yürürlükte olan ve artık fiş toplamaya alıştığımız vergi iade alınması uygulaması sona erdi. 01 Ocak 2008 tarihinden itibaren “Asgari Geçim İndirimi” adı altında yeni bir vergi indirimi uygulamasına başlanmış oldu.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununa 5615 sayılı kanunla eklenen 32. madde asgari geçim indirimi (AGİ) yi şu şekilde belirlemiştir:

“Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.

Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının;

§ Mükellefin kendisi için % 50’si,

§ Çalışmayan ve ücret geliri olmayan eşi için % 10’u, [1]

Çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere;

§ İlk iki çocuk için % 7, 5

§ Diğer çocuklar için % 5’idir.

Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır.

İndirimin uygulamasında "çocuk" tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, "eş" tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.

İndirim tutarının tespitinde mükellefin, gelirin elde edildiği tarihteki medenî hali ve aile durumu esas alınır. İndirim, yukarıdaki oranlara göre hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine uygulanır. Boşananlar için indirim tutarının hesabında, nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır.”

Net ücret üzerinden anlaşarak çalışanlarda AGİ alacaklardır.[2]

Açıkça görüldüğü üzere AGİ ödemesi için üç kural mevcuttur. Bu üç hesaplamadan en küçük olan rakam çalışana ödenecektir.

1. Asgari Ücretin bir yıllık brüt tutarının aile durum oranı sonucu bulunan matrahın %15’i üzerinden hesaplanır.[3]

§ 5 çocuklu ve eşi çalışmayan bir ücretli için bu oran %90’dır. Asgari ücret 7.300, 80x%90=6.570, 72x%15=985, 61 yıllık toplam AGİ miktarıdır. Bu miktarın 1/12 şeklinde ve ücretle beraber ödenmesi gerekmektedir.

2. Asgari ücret üzerinden hesaplanan yıllık vergi tutarının aşılmamasıdır.[4]

§ Asgari ücret aylık 608, 40 YTL. ve onun Gelir Vergisi ise 77, 30 YTL. dir. Yıllık Gelir Vergisi toplamı ise 930, 80 YTL. dir. 1/12 şeklinde ücretle ödemede küçük olan dikkate alınacaktır. Yıl içinde asgari ücretin artması bu rakamı değiştirmez.[5]

3. Çalışanın o ay elde ettiği ücretin Gelir Vergisi miktarını aşamayacaktır.[6]

§ 1000 YTL. net ücret alan çalışanın aylık Gelir Vergisi miktarı 177, 95 YTL. dir. Bu durumda en küçük rakam 2. maddedir ve çalışanın maaşına her ay 77, 30 YTL. AGİ ilave edilecektir. Ay içinde eksik çalışmalarda ve özürlü durumunda ise 3. maddedeki bu rakam daha düşük olabilecektir.

1000 YTL. ücret almakta olan Ahmet beyin bordrosu ile açıklayalım.

Örnek: Evli ve eşi çalışmayan 5 çocuklu işçi Ahmet bey, net 1000 YTL. ücret geliri elde etmektedir. Asgari geçim indiriminden yararlanacağı miktar şu şekilde olur:

Ücretlinin kendisi için % 50

Eşi için %10

İlk iki çocuğun her biri için %7, 5 = % 15

Diğer üç çocuğun her biri için % 5= % 15

Olmak üzere asgari ücretin toplam (50+10+15+15)=%90’ı üzerinden vergi indirimi uygulanacaktır. Eşten dolayı AGİ alabilmek için evlilik bağının olması ve eşin ücretli bir işte (SSK-Emekli Sandığı) çalışmıyor olması aranmıştır.

Bu arada, emekli olduktan sonra SGDP ile (Sosyal güvenlik destek pirimi) bir işyerinde işçi olarak çalışanlarda AGİ’den faydalanacaktır.[7]

Örnek 1: Ahmet beyin Ücret Bordrosu (net 1000 YTL.)

BRÜT ÜCRET 1395, 67

SSK İŞÇİ PAYI 195, 39

İŞSİZLİK SİGORTASI İŞÇİ PAYI 13, 96

GELİR VERGİSİ MATRAHI 1186, 32

ÖDENECEK GELİR VERGİSİ 177, 95

ÖDENECEK DAMGA VERGİSİ 8, 37

KESİNTİLER TOPLAMI 395, 67

NET ÜCRET TUTARI 1000

SSK İŞVEREN PAYI 272, 16

İŞSİZLİK İŞVEREN PAYI 27, 91

İŞVERENE TOPLAM MALİYET 1695, 74

Örnek 2: Ahmet beyin AGİ uygulamalı bordrosu.

AGİ Aylık Tutarı=[(Asgari Ücret Yıllık Brüt Tutarı x AGİ Oranı) x %15]

İşçi Ahmet beyin net ücreti 1000 YTL. dir. Ücretlinin AGİ miktarı şöyle hesaplanır:

2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (608, 40x12=) : 7.300, 80 YTL

Asgari Geçim İndirimi Oranı : % 90

Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (7.300, 80x%90=) : 6.570, 72 YTL

Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (6.570, 72x%15=) : 985, 61 YTL

Hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si olan (985, 61/12=) 82, 13 YTL, aylık olarak hesaplanan gelir vergisi tevkifatı tutarından mahsup edilecektir.

BRÜT ÜCRET 1395, 67

SSK İŞÇİ PAYI 195, 39

İŞSİZLİK SİGORTASI İŞÇİ PAYI 13, 96

GELİR VERGİSİ MATRAHI 1186, 32

ÖDENECEK GELİR VERGİSİ 177, 95

ÖDENECEK DAMGA VERGİSİ 8, 37

KESİNTİLER TOPLAMI 395, 67

NET ÜCRET TUTARI 1000

AGİ TUTARI 77, 57

AGİ DÂHİL NET ÜCRET 1077, 57

ÖDENECEK GELİR VERGİSİ 100, 38

SSK İŞVEREN PAYI 272, 16

İŞSİZLİK İŞVEREN PAYI 27, 91

İŞVERENE TOPLAM MALİYET 1695, 74

Görüldüğü gibi AGİ alacak Ahmet bey için eş ve çocuk durumu dikkate alınarak AGİ hesaplanmış, aylık 82, 13 YTL. miktar bulunmuştur. Ancak, Asgari Ücretin aylık gelir vergisi miktarı 77, 57 YTL. olduğu için bundan daha fazla aylık AGİ alamayacaktır.

İşverenin toplam maliyeti ise hiç değişmemiştir. 1695, 74 YTL. işçi ve devlete ödeyeceği toplam ücret gideridir.

AGİ ile Yatırımların ve İstihdamın Teşviki Kanunu ilişkisi:

18.05.2005 tarih ve 25819 sayılı Remi Gazete’de yayımlanan 5350 sayılı kanun ile 5084 sayılı yatırımların ve istihdamın teşviki ile ilgili kanunda değişiklikler yapılmış ve teşvik kapsamı 49 il olarak genişletilmiştir.

04 Nisan 2007 tarih ve 26483 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5615 sayılı kanunla 5084 sayılı kanunla eklenen geçici madde ile de; 01 Nisan 2005 tarihinden önce işe başlamış olan gelir veya kurumlar vergisi mükellefli işverenler, on veya daha fazla işçi çalıştırmaları halinde; gelir vergisi stopajı, sigorta primi işveren paylarından yararlanabilmeleri hükme bağlanmıştır.

5084 Sayılı Kanun’un 3. madde hükmüne göre. Gelir vergisi stopajı teşvikinde, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerin en az on işçi çalıştırıyor olmaları halinde, bu iş yerlerinde çalıştırdıkları işçilerin ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisinin; organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu iş yerleri için tamamı (%100), diğer yerlerdeki iş yerleri için %80’i, verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilmektedir.

Asgari geçim indirimi uygulamasıyla işçinin gelir vergisinden mahsup edilen kısım, net ücretlere ilave edilip işçiye ödeneceğinden, asgari geçim indirimi, teşvik kapsamında bulunmayan yerler için işverene herhangi bir ek yük getirmeyecektir. Teşvik kapsamındaki bölgelerin organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu iş yerleri için %100’ü, diğer yerlerdeki işyerleri için %80’i, oranında muhtasar beyanname üzerinden ödenecek vergiden yapılan terkin çok az ya da hiç olmamaktadır. Bu durumda işçinin devlete vergi borcu AGİ ile kendisine iade edildiğinde işveren teşvik indirimini kimden alacaktır.

Bu durumda Asgari geçim indiriminden kaynaklanan artış kadar, teşvik kapsamında bulunan işyerlerinde işverene ek maliyet oluşmaktadır.

Örnek 3: Ahmet bey teşvik bölgesinde çalışan bir işçidir. (Net 1000 YTL.)

A AHMET BEYİN BRÜT ÜCRETİ 1395, 67

B SSK İŞÇİ PAYI (A%14) 195, 39

C İŞSİZLİK SİGORTASI İŞÇİ PAYI (A% 1) 13, 96

D GELİR VERGİSİ MATRAHI (A-(B+C)) 1186, 32

E ÖDENECEK GELİR VERGİSİ (D% 15) 177, 95

F ÖDENECEK DAMGA VERGİSİ (A% 06) 8, 37

G KESİNTİLER TOPLAMI (B+C+E+F) 395, 67

H NET ÜCRET TUTARI (A-G) 1000

J AGİ TUTARI (A%90*%15) 77, 57

K AGİ DAHİL NET ÜCRET (H+J) 1077, 57

L SSK İŞVEREN PAYI (A% 19, 5) 272, 16

M İŞSİZLİK İŞVEREN PAYI (A% 2) 27, 91

N TOPLAM MALİYET (A+L+M) 1695, 74

P AGİ SONRASI GELİR VERGİSİ (E-J) 100, 38

R SSK İŞVEREN PAYI TEŞVİKİ (L%80) -94, 91

S GELİR VERGİSİ TEŞVİKİ (P%80) -62, 06
ÖDENECEK GELİR VERGİSİ (P-S) 38, 22

T TEŞVİK SONRASI MALİYET 1538, 77

Bu çalışan asgari ücretli olarak teşvik bölgesinde çalışıyor olsaydı. Tahakkuk eden gelir vergisi 77, 57 YTL. olacak bunun tamamını AGİ olarak geri alacaktı ve işverenin teşvikten elde edeceği %80 gelir vergisi indirimi sıfır olacaktı. Yani işveren devlete gelir vergisini vermeyecek ama işçiye AGİ olarak ödeyecekti. Bu ise işverenin yükünü artıracak ve teşvik bölgesinin cazibesi kaybolacaktır.

Özürlü çalışanın AGİ ve Teşvik Bölgesinde bulunması ilişkisi:

Örnek 4: Ahmet bey 1. derece özürlü durumdadır ve AGİ den faydalanacaktır.[8]

A AHMET BEYİN BRÜT ÜCRETİ 1395, 67

B SSK İŞÇİ PAYI (A%14) 195, 39

C İŞSİZLİK SİGORTASI İŞÇİ PAYI (A% 1) 13, 96

D GELİR VERGİSİ MATRAHI (A-(B+C)) 1186, 32

D1 GELİR VERGİSİ SAKATLIK İNDİRİMİ (D-D1) 600

E ÖDENECEK GELİR VERGİSİ (D% 15) 87, 95

F ÖDENECEK DAMGA VERGİSİ (A% 06) 8, 37

G KESİNTİLER TOPLAMI (B+C+E+F) 305, 67

H NET ÜCRET TUTARI (A-G) 1090

J AGİ TUTARI (A%90*%15) 77, 57

K AGİ DÂHİL NET ÜCRET (H+J) 1167, 57

L SSK İŞVEREN PAYI (A% 19, 5) 272, 16

M İŞSİZLİK İŞVEREN PAYI (A% 2) 27, 91

N TOPLAM MALİYET (A+L+M) 1695, 74

P ÖZÜR+AGİ SONRASI GELİR VERGİSİ (E-J)10, 38

R SSK İŞVEREN PAYI TEŞVİKİ (L%80) 94, 91

S GELİR VERGİSİ TEŞVİKİ (E%80) 62, 06

T GV TEŞVİK TEVKİFİ (E-J-S) 10, 38

U ÖDENECEK GELİR VERGİSİ (P-T) 0

V TEŞVİK SONRASI MALİYET 1590, 45

Özürlü personelin hem özürlü indirimi, hem AGİ alma durumu olduğundan ortaya çıkan gelir vergisinin hemen hepsini kendisi almaktadır.[9] Kaldı ki bu durum 1000 YTL. den az ücrete sahip hiçbir çalışanda işveren lehine bir vergi payı bırakmayacak durumdadır. Yani asgari ücret veya 900 YTL. veya altında bir ücret gelirine sahip işçi teşvik bölgesinde çalışıyor ise işveren asla gelir vergisi teşvikinden yararlanamayacaktır.

Teşvik bölgesinde çalışan asgari ücretli elemanların evli ve 2 çocuk sahibi olanları halinde ise özürlü durumda olmasa dahi işçi AGİ den yararlandıktan sonra işverene teşvik için bir vergi indirimi kalmayacaktır.

Yetkililerle yapılan görüşmelerde bu hususta çalışmalar olduğu ancak henüz çözüme kavuşturulamadığı belirtilmiştir.

Yıl İçinde İşyeri Değiştirenlerin Durumu:

Yıl içinde işyeri değiştiren ücretliler, 1’er gün bile çalışmış olsalar her bir işyerinden asgari geçim indirimi alacaklardır.[10] Yine örneğimizdeki Ahmet bey, 15 gün bir işyerinde çalışsa 89 YTL. Gelir vergisi doğacak ve bu vergisinin 77, 57 liralık kısmını AGİ olarak net maaşına ilave edecektir. Aynı zamanda ikinci bir işyerine geçip çalışmaya başlasa ve aynı ay orada da 10 gün çalışmış olsa, 10 gün için 60 YTL. gelir vergisi doğacağından, buradan da 60 YTL. AGİ alabilecektir. Çünkü yasa ve tebliğ bunu engelleyen önceki işyerinden kümülatif ve AGİ miktarı getirilmesini emretmiyor. Hatta bilakis ay içindeki eksik çalışmaların dikkate alınmaksızın tam çalışmış gibi kabul edileceğini belirtmektedir.[11]

Muammer MURAT

İnsan Kaynakları Yönetim Danışmanı

www.muammermurat.com 1.2.08

[1] 04 Aralık 2007 Tarih ve 26720 sayılı Resmi Gazete ile yayınlanan, 265 sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliği madde 6/3 “Sadece ücret geliri elde eden eş, “çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş” kapsamında değerlendirilmeyecektir. Bunlar dışındakiler ise çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş kapsamında değerlendirilecek olup, münhasıran emekli maaşı alanlar da çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş olarak kabul edilecektir.”

[2] 265 sayılı Tebliğ 1. örnek son fıkra: “Net ücret üzerinden anlaşmak suretiyle çalışanlar da asgari geçim indiriminden yaralanacak olup, hesaplanan vergiden mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarları net ücretleri ile birlikte ücretliye ödenecektir”.

[3]265 sayılı tebliğ 5/2: “Aylık yapılan ücret ödemelerinde ise asgari geçim indirimi, hesaplanan yıllık tutarın 12’ye bölünmesi suretiyle uygulanacak ve bir ay içerisinde yararlanılabilecek asgari geçim indirimi tutarı, yıllık olarak hesaplanan tutarın 1/12’sini geçemeyecektir”

[4] 265 sayılı tebliğ 5/3: “Asgari geçim indiriminin yıllık tutarı, her ücretli için asgarî ücret üzerinden hesaplanan yıllık vergi tutarını aşamayacak ve yılı içerisinde asgari ücret tutarında meydana gelen değişiklikler, asgari geçim indirimi uygulamasında dikkate alınmayacaktır

[5] 265 sayılı tebliğ 5/3: “yılı içerisinde asgari ücret tutarında meydana gelen değişiklikler, asgari geçim indirimi uygulamasında dikkate alınmayacaktır

[6] 265 sayılı tebliğ 5/4: “Ücretlinin faydalanacağı azami indirim tutarı, elde ettiği ücret geliri üzerinden hesaplanan gelir vergisi ile sınırlı olduğundan, mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde ücretliye herhangi bir iade yapılmayacaktır.

[7] 265 sayılı tebliğ 3/5: “Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesi kapsamında değerlendirilen ücret geliri elde edenler, örneğin sosyal güvenlik destekleme primi ödemek suretiyle çalışanlar ile kurumların yönetiminde görevli olanlar da genel hükümlere göre asgari geçim indiriminden yararlanacaklardır.”

[8] Özürlü çalışanın 1. derece özürlü olması durumunda gelir vergisi matrahından 600 YTL. indirim yapılır. Bu miktar 2. derecede 300, 3. derecede 150 YTL. dir. (1.1.2008 yılı için)

[9] 265 sayılı tebliğ Örnek 4. “Bu ücretlinin gelir vergisi matrahı hesaplanırken sakatlık indirimi de mahsup edilecek, sakatlık indiriminin mahsubundan sonra kalan gelir vergisi matrahı üzerinden hesaplanan gelir vergisi tutarından da yıllık asgari geçim indirimi tutarı mahsup edilecektir.”

[10] 265 sayılı tebliğ Örnek 5. “Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınacağından hesaplanan yıllık tutarı mahsup edilecektir.

[11] 265 sayılı tebliğ 5. maddenin son fıkrası.

kategoriden rastgele blog getir

Toplam blog: : 163; : 4552
Kayıt tarihi: : 03.09.07

1965 yılında Erzincan'da doğdu, İzmir'de yüksek eğitim alıp, devlet memuru oldu. 5 yıl süreyle bi..

Muammer Murat

02 Şubat '08

Asgari geçim indiriminin teşvik bölgesinde uygulaması

Yazdığım Kategoriler