- Kategori
- Tarih
Azerbaycan ve Ermenistan
Sovyetler Birliğinin 1989’da dağılmasından sonra Kafkasya’da üç devlet kurulmuştur. Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan. Konumuz olan Azerbaycan yaklaşık 86 bin km2 alana sahiptir ve Avusturya büyüklüğünde diyebiliriz, 10.1 milyon nüfuslu, ihracatı petrole dayalı yaklaşık değerlerle Gayrisafi Yurtiçi hasılası GDP 48 milyar $, yıllık kişi başı ortalama geliri 4, 800$, ihracatı 20 milyar $, ithalatı 12 milyar $ ve dış borcu 9,1 milyar $ olan bir ülkedir. Azerbaycan‘ın ihracat ve ithalatı birlikte göz önüne alındığında Rusya, Almanya, Fransa, Türkiye ve İtalya ile ticari ilişkileri ön sıradadır. Azerbaycan’ın 2014’de kişi başı ortalama geliri 8,000 $’a ulaşmıştı. Ancak petrol fiyatları düşünce tüm petrol ihracatçı ülkeleri gibi geliri azaldı. Azerbaycan tüm eski doğu bloku ülkeleri gibi gümrükte ve devlete iş yaparken olan yolsuzlukları azaltma, gelir kaynaklarını çeşitlendirme gayretindedir.
Ermenistan yaklaşık 30 bin km2 alanlı, 3 milyon nüfuslu, Gayrisafi Yurtiçi hasılası GDP 13.5 milyar $, yıllık kişi başı ortalama geliri 4, 200 $, ihracatı 2,7 milyar $, ithalatı 5 milyar $ ve dış borcu 5,7 milyar $ olan bir ülkedir. Ermenistan’ın ihracat ve ithalatı birlikte göz önüne alındığında Rusya, İsviçre, Bulgaristan, İran, Almanya ile ticari ilişkileri ön sıradadır. İthalat açığı Rusya yardımı ve uluslararası bankalardan alınan kredilerle karşılanmaktadır. Ermenistan’ın Türkiye’ye ihracatı 250 m$ kadardır. Ermenilerin, Yunanlılar gibi hayalleri büyüktür. Milattan önce 331-428 döneminde kurulan Ermeni krallığının şimdi onda birine (1/10) sahip olduklarını, ilk hıristiyan toplumlardan olduklarını belirtmektedirler. Düşman saydıkları Türkiye’den Ağrı dağı çevresi ve Doğu Anadolu’da hak iddiasındadırlar.
Azerbaycan ve Ermenistan arasında ihtilaf konusu olan Dağlık Karabağ 4, 400 km2dir. İşgal edilen ve Karabağ bölgesinde olan yedi (7) Azerbaycan şehri ise Ağlıdere, Ağdam, Fuzuli, Cebrail, Zengilan, Gubadi, Laçin, Gence gibi şehirlerdir. Toplam işgal altındaki Karabağ alanı 17 bin km2’ye yakındır. Azerbaycan’ın yaklaşık %20’si Ermeni işgalindedir.
Ermenistan Karabağ’ın tümüne uzun dönemde sahip olursa, ki hedefi budur, topraklarını %57 artırmış (17/30=%56,7) olacaktır. !991-1993 işgalleri ile Azerbaycan kaybedilen topraklarından 1 milyona yakın göç almış, 30 bine yakın insanını kaybetmiştir.
Azerbaycan yönetimi öncelikli olarak kaybettiği şehirleri, ki bunlar Karabağ içinde, kurtarmak istemektedir. Karabağ sorunu için çözüm üreteceği umulan Minsk görüşmeleri yıllarca sürmesine rağmen çözüm getirmemiştir.
Ermenistan genelde diplomatik alanda Azerbaycan’dan avantajlıdır. Usulsüzlük, yolsuzluk azalacak, halkın refahı artacak söylemiyle %70 oy alarak 2019 Ocak ayında iktidara gelen Pashinyan Batı ve İran ile ilişkilerini geliştirmek, Rusya’ya olan siyasi ve ekonomik bağımlılığını azaltmak istemektedir. Ancak Pashinyan’ın yaklaşımı Rusya tarafından olumsuz algılanmaktadır. Karabağ sorununun çözümü Rusya’sız olamayacağından Azerbaycan ve Türkiye’nin Rusya ile diyaloğu önemlidir. Sorun ne kadar Hıristiyan, Müslüman din ekseninden çıkarılır, Rusya’nın Ermenistanı himayesi geciktirilirse kurtarılacak topraklar ve oluşturulacak yeni statüko o kadar Azerbaycan’ın lehine olabilir ve Azerbaycan topraklarını kurtarabilir. İran’ın Ermenistan desteği, Türkiye’nin İran ile kuracağı diyalog ile belki azaltılabilir. Olayların gelişimini hep birlikte zamanla göreceğiz. Azerbaycan’ın başarısı Türkiye’nin Türk kökenli devletlerle diyaloğunu artırmakta olumlu olabilecektir.
Son söz: Pashinyan dersidir. Pashinyan gereksiz yere seçimlerde Rus sistemini aşırı eleştirmiştir. Ülkeler güçlü komşularını eleştirirken dikkatli olmalıdır.
- Toplam blog
- : 182
- : 1556
- Kayıt tarihi
- : 14.10.12
Elektronik Y.Mühendisiyim. Teknik alan dışında Tasarruf ve tutumlu yaşam, Kişisel Finans Yönetimi..