- Kategori
- Dil Eğitimi
Dil eğitimi
KAYNAK KİTAP 836 SAYFA
DİL ÖBEKLERİ
*******************
Sözcükler, kavramlar arası ilişkiler kurarak sözcük
öbeklerini oluşturur.
Burada ad soylu sözcükler bir yüklem olmaksızın doğrudan doğruya kendi aralarında ilişki kurar.
Sözcüklerin bu tür ilişkilerinden
belirtme öbeği
adı verilen yargısız anlatımlar (sözce) doğar.
Belirtme öbekleri yargı bildirmez.
Bu öbekler kavramları açıp genişleterek belli eder.
Bu belli ediş kimi kez açıklama ya da belirtme
masanın örtüsü,
kimi kez niteleme
yeşil örtü,
kimi kez de güçlendirme ya da pekiştirme
pek hızlı
biçiminde olur.
Kimi sözcük öbekleri yapısal yönden belirtme öbeği
niteliği taşımaz.
Örneğin,
bağlaç öbeğinde öğelerden birinin, ötekinin anlamını etkilemesi söz konusu değildir:
Hak ve kuvvet,
kılıçla kalkan gibidir.
Bu örnekte
“hak ve kuvvet”
özne,
“kılıçla kalkan”
yüklem görevindeki ilgeç öbeğinde
“ad”
öğesi işlevindedir.
İşte bu örneklerde görüldüğü gibi, öbeği oluşturan öğelerin
işlevce birleşmesi dizgi, yalın sözcüklerin anlam bütünü
oluşturması,
takısız tamlama : demir kapı
önad tamlaması : iyi adam;
örgü,
ekler aracılığıyla kurulan sözceler:
evin kapısının anahtarı,
deniz kıyısı;
ilgi, bağlaç, ilgeç adlı bağımsız birimlerin
anlam bütünü oluşturması,
bağlaçlı: Mavi ve Kara;
ilgeçli: kuş kadar çocuk
Sözceler
dizgi,
örgü,
ilgi
yöntemleriyle gerçekleşmiştir.
Bu biçimsellik sözcük öbeklerinin -sözce-
belirtme öbekleri
arasında ele alınmasını gerektirmektedir.
Türkçede
belirtme öbekleri
genellikle öğe sırasını belirleyen ana ilkeye göre oluşur.
Belirtme öbeğinde
yardımcı öğe (belirten, niteleyen) önce,
temel öğe (belirtilen, nitelenen) sonra gelir.
Ancak birkaç öbeğin oluşumu bu temel yapının dışına çıkar.
İlgeç öbeği (bebek için),
san (unvan) öbeği (İsmet Paşa)
bu tür belirtme öbekleridir.
Örneklerde,
“için” ilgeç,
“paşa” unvan
yardımcı öğe genel kurala aykırı olarak sonda yer almışlardır.
Bunlar
devrik öbek
olarak adlandırılır.
Devrik anlatım sözdizimsel kurala aykırı olarak oluşur.
Örneğin,
örtüsü masanın,
kedi kara vb.
*
Bakışsız bir kedi kara
Ece Ayhan
*
Kimi belirtme öbeklerinin öğeleri ekle, kimilerininki eksiz
birleşir. Örneğin, iyelik öbeklerini oluşturan öğeler, genel olarak
ekle birleşir. Örneğin, Türk dili, Orhan’ın çantası, benim silgim
vb.
Belirtme öbeklerinde görülen ekli, eksiz birleşmeye bir
başka örnek olarak
ilgeç öbekleri
gösterilebilir.
Örneğin,
kim ile / kimin ile,
bu kadar / bugüne kadar,
çocuk gibi / senin gibi vb.
Her
belirtme öbeği
bir bütündür; tek sözcük gibi işlem görür,
yani birbirinden koparılamaz.
Belirtme öbekleri ortak ve ayırt edici özelliklerine göre altı
türdür:
BELİRTME ÖBEKLERİ
1.İYELİK ÖBEKLERİ
. Ad tamlaması : meşe ağacının dalı, Gül'ün kazağı
. Adıl tamlaması : Onun kazağı, bizim evimiz,kendi evi
2.NİTELEME ÖBEKLERİ
. Önad tamlaması : Sevimli çocuk, bu ev, birinci gün, üç yüz
. San(unvan) öbeği : Zübeyde Hanım, Ali Baba, Halide Onbaşı
. Sayı öbeği : yüz üç, kırk yedi
. Belirteç öbeği : en güzel (kız), daha güçlü (güreşçi)
3.ÇEKİM ÖBEKLERİ
. Ad öbeği : savaşa hazır, bıçaktan keskin,
. İlgeç öbeği : dağ gibi, akşama doğru, herkes için
. Eylem öbeği : boyun eğmek, hapı yutmak
4. Bağlaç öbeği : Ankara ile İstanbul, hem konuşkan hem güzel
5. Ünlem öbeği : Hey Dirse Han, aziz İstanbul, A Paşam
6. İkileme öbeği : şaka maka, ballar balı, evi barkı
KAYNAK
------------
TÜRKÇEDE ANLAM ANLATIM
836 SAYFA
-----------------------------------------
0535 390 58 24'TEN İSTEYEBİLİRSİNİZ
EDERİ 50 TL.
ÇEK HESAP NO: 11675224
- Toplam blog
- : 1064
- : 732
- Kayıt tarihi
- : 24.03.12
Türkay KORKMAZ, umuda yolculuğu ertelemez. Mermeri delenin damlanın sürekliliği olduğunu bilir. Y..