Enflasyon Nedir, Neden Artar?

  Yaşantımızın bazı zamanlarında olaylara her ne kadar hakim olamasakta duyduğumuz belli başlı kelimeler, cümleler ve söylemler ile karşılaşırız. Bazen duyduğumuz bu kelimeler ve bu söylemler karşısında bir şeyler söyleme gereği duysak ta konuya hakim olamadığımız için tökezleriz, kekeleriz yahut ne diyeceğimizi tam olarak bilemeden bir şeyleri savunmaya geçeriz. Bu duruma bir örnek ise günümüzde karşımıza çıkan enflasyon gibi konulardır. Kısaca enflasyonu tanımlamak gerekirse paranın değerinde olan sürekli düşüşlerdir, bu değer değişmelerininde kullandığımız mal ve hizmetlere fiyat artışı olarak yansımasıdır. Mesela 100 TL'ye aldığınız bir ürün veya hizmette yıllık aylık veya haftalık hatta günlük fiyat değişmeleri ile karşılaşabilirsiniz. Bu gün 100 TL ise bir bakmışsınız ertesi hafta 110 TL olmuş. Bunun altında yatan bir çok neden vardır, bunlar arasında döviz, dış ticaret, talepler, stoklama, illegal tekelleşmeler gibi konuları sıralayabiliriz.

 

  Enflasyon bir veridir ve bu veriyi hesaplamasınıda yapan bir kuruluş vardır işte o da Türkiye İstatistik Kuruluşu olan kısaca TÜİK'tır. TUİK bu verileri hesaplarken sektörlerin belli başlı kullanılan mallarını o veri sepetine atar ve belli zaman aralıklarında vatandaşlara duyurur. Enflasyon kimi zaman aşırı hızlı artabilmektedir buna iktisatta ''hiper enflasyon'' adı verilmektedir. Eğer bu aşırı hızlı artışlar engellenemez ise ülkelerin ekonomik gücüne göre krizlere, buhranlara, sıkıntılı dönemlere dönüşebilir. Her ne kadar da kötü bir durum olsa da eğer ki iyi ve akıllı iktisatçılarınız, siyasetçileriniz, halkınız ve iradeniz var ise bu durumdan kurtulmanız için bir neden yok denilecek kadar azdır. Enflasyon kimi zaman şişirme olabilir mesela diyelim ki fiyatlarınız yüksek oranla dövize bağlı olsun ve belli bir zamanda da döviz kuru artsın lakin bunun mallara ve hizmetlere olan yansıması sizin paranız cinsinden de eski değerinin 2 katı olsun. Bu durumu fırsata çevirmek için sırada bekleyen bir sürü kişi 2 kat yansıma değilde 4-5 kat etiketlere fiyatları yansıtsın ve krizi fırsata çevirerek cebine daha çok para girmesini sağlasın. Böyle bir durumda ürünlerden oluşan enflasyon sepetinden çıkan enflasyon oranı gerçeği tam olarak yansıtmayacak ve o içinde bulunan sıkıntılı zamanı daha da kötüymüş gibi gösterecektir.

 

  Devletin organları enflasyon artışıyla ilgili çözümleri masaya yatırarak arkasındaki en önemli etmeni bulmaya ve gerek ekonomik gerek siyasi adımlar atarak bu olaya sebep olan etmenlerin gücünü azaltmaya çalışır. Böyle zamanlarda geçmiş dönemde yaşanan enflasyon artışlarının etmenleri, sonuçları ve uygulanan politikalar gibi konular incelenir. Tabii ki bazı zamanlar bu artışlar etmenler öyle noktalara gelir ki bunları ekonomik olarak açıklamak neredeyse imkansızdır. Çünkü bazen ekonomide yaşanan ve öngörülemeyen gelişmeler tamamen siyasi bir savaş olarak da karşımıza çıkmaktadır. Fiyatlardaki bu sürekli artışa müdahale edildiğini varsayalım, mesela böyle bir durumda enflasyonu aşağılara çekmek için merkez bankasının kullandığı para politikası araçlarından faizi döviz kuru etkisiyle artan enflasyona etkisini ele alalım. Enflasyonun önüne geçebilmek için merkez bankası faizi yükseltir bu su anlama gelir TL üzerinden yapılan yatırımların, alınan devlet tahvillerinin, hazine bonolarının getilerileri artmıştır ve hal böyle olunca TL'ye olan talep te artmıştır. TL'ye olan talep artınca dünya üzerinde bir değerlenmeye neden olacaktır. Döviz kuruda değer kaybına uğrayacağından aldığımız ürünlerin döviz kuru fiyatlarıda aşağılara inecektir. Mesela ünü döviz fiyatı ile ithal ettiğimizi varsayalım böyle bir durumda aldığımız döviz kuru aşağı ineceğinden bizim de ülke içinde TL ile satacağımız ürünün fiyatı da normal olarak aşağıya inecek ve bu gibi malların fiyatlarının ay ve sene sonunda TUİK tarafından oluşturulan sepette yer almasıyla bu sepetten çıkan enflasyon oranı da aşağılara inmiş olacaktır. Tabii ki bu artışların önüne geçebilmek ve enflasyon oranlarının aşağılara çekilebilmesi için belli bir sürenin geçmesi fiyatların piyasaya yansıması gerekmektedir.