Esaslı bir kafa yapıcı olarak ikilem

TDK-Büyük Türkçe Sözlük “İki önermesi bulunan ve her iki önermenin vargısı olan tasım, kıyasımukassem, dilemma.’ olarak tanımlamış ikilemi.
İngilizce karşılığı olan ‘dilemma’yı da çok uzun yıllardır kullanmaktayız dilimizde. 

Özdemir Asaf, ‘İkilem’ adını verdiği şiirinde:

sevgi ise, sevisecegiz seninle
kavga ise dovusecegiz seninle
ölümü de paylastigimiz yasamda
ortaklaşa bölüşeceğiz seninle

diyor...

Oruç Aruoba ise ‘Özlenen’ adlı şiirinde:

Özledigin, gidip göremediğindir;
ama, gidip görmek istediğin.

özlem, gidip görememendir; ama
gidip görmek istemen.

özledigin, gidip gormek istedigin-
ama gidip goremedigin.

özlem, gidip görmek istemen-
ama, gidememen, gorememen;
gene de, istemen.

diyor...Sanki aslında daha çok ikilemi anlatmış gibi.. 

Evet, ikilem...İki istenen şey arasında veya iki istenmeyen şey arasında yaşanan tereddüt. Şimdilik bir istenen ve bir istenmeyen şey arasında yaşanan tereddütü nispeten daha az tehlikeli (Çünkü tabiatı gereği insan istediğine yönlenecek ve zihni, kasları, aksiyonu o yönde hareket eğilimi taşıyacaktır. Eğilimin olduğu yerde ise eylemsizlikten daha ziyade doğru ve yanlış kavramları yer alacaktır) olduğu için görmezden gelebiliriz.

İkirciklenmek kavramı da, çok kuvvetli bir şekilde ikilemi barındırmaktadır. Çünkü ikirciklenmek veya başka bir söyleyişle işkillenmekte iki ihtimal söz konusudur:
herşey olması gerektiği gibi gitmektedir veya herşey olması gerektiği gitmemektedir.
Fakat burada eylemsizlik içerisinde kalmak insan doğası gereği daha zor. Çünkü ikirciklenen insan eninde sonunda harekete geçicek ve şüphelerini gidermeye çalışacaktır. Sonucunda da ikilem, kendisi veya başkası tarafından çözülecektir. 

Kafa yapıcılığı itibariyle üstünde durmak istediğimiz ise; kapalı uçlu, yani A veya B’yi seçtiğimizde ne olacağını bilemediğimiz durumlar, ikilemler.
Örneğin; Susam Sokağı isimli çocukluğumuza damga vurmuş kah gülmüş eğlenmiş, kah hüzünlenmiş (çocuk hüznü tabi, şimdi onlara da güleriz) ama iki durumda da bişeyler kaptığımız ya da kaptığımız varsayılmış organizasyonda, iki tarafında vö vö vö şeklinde sesler çıkaran iki canavar arasında sıkışmış kalmış, müzik ve ‘arada kaldım, tam arada’ sözleri eşliğinde hop hop hoplayan bir adamcağız konu edilir.
İki canavardan hangisini seçebileceği tamamen belirsizdir. İki istenmeyen durum arasında gariban bir şekilde kalmış, nasıl kurtulacağını bilememektedir. Ya birini ekarte etmeye çalışacak ya da diğerini. Elinde, hangisine yüklendiğinde nasıl bir sonuç alacağına dair herhangi bir done mevcut değildir. Dolayısıyla bir kurtulma şansı var ise onun adı ‘yüzde elli’dir. 

Aynı, bir hoolywood klişesi olarak kırmızı kablo-mavi kablo ikilemi gibi. Sonuç belli değildir. Yanlış kabloyu kestiğinde ölümcül sonuçlara yol açabilecek, ama aynı şekilde doğru kabloyu kestiğinde ise tamamen kurtulabilecektir de.
Zaman faktörü burada eylemsizliğe son vermek durumundadır. Çünkü verili bir zaman vardır ve elektronik veya analog bir gösterge kalan süreyi izleyicinin dikkatine rahatsızlık ve bolca da adrenalin salgılatacak şekilde sunmaktadır. 

Şimdi böyle bir durumda zaman faktörünü yok sayalım. Verili bir zaman dilimi yok...Kahramanımızın önünde ise yine kırmızı ve mavi kablo var. Ve sadece bomba var. İşte tadına doyulamıyacak şahane bir sarhoşluk hali. Sanırım birçoklarına (akıl ve ruh sağlığını biraz yitirmemişse eğer) bu iki kablodan birini kesmek çok uzak gelicektir.
Fakat bombanın varlığının eylemsizliğe ve sarhoşluğa yol açması ise kaçınılmazdır.
Ve sonucunda asıl aradığımız durum oluşacaktır: ikilemde kalmak... 

İkilemde kalan insan kişi hareketsizdir, motivasyonu bozuktur. Motivasyonu, efor sarfetmesi elzem olan ‘diğer’ şeylerden uzaklaşmıştır. Sürekli saçlarıya oynar. Şaşkın şabalak bir haldedir. Boş gözlerle etrafa bakmakta, civardan sorulan sorulara geç cevap vermekte, tepkileri yavaşlamakta, göz kapakları ağırlaşmaktadır.

Akıllara zarar...