Kahramanın Sonsuz Yolculuğu

Kahramanın Yolculuğu Carl G.Jung’un derin psikolojik araştırmaları ve Joseph Campbell’in mitolojik çalışmalarından ortaya çıkan bir kavramlar dizisidir.

Christopher Vogler bu kavramlar dizisini öykücülüğün tasarım ilkelerini bulmak için incelediğinde ortaya bir yaşam klavuzu çıkmış.

Vogler Fox2000 yapım şirketinde çalışırken, Courage Under Fire (Ateş Altında Cesaret, Volcano(volkan) Anna and the King (Anna ve Kral) Fight Clup (Dövüş Kulübü) ve The Thin Red Line (İnce Kırmızı Hat) gibi filmlerin araştırma ve geliştirme sahalarında çalışmış. Joseph Camphell ve Carl Jung’un daha önce animasyon filmlerine uygulanan öykücülük kavramlarını büyük bütçeli aksiyon filmlerinde de uygulayarak başarıya ulaştırmış.

Bugün dünya üzerinde çekilen pek çok filmin senaryo yazım aşamasında çok yardımcı olan bu şablon Christopher Vogler'in "Yazarın Yolculuğu" isimli kitabında ayrıntılı olarak yer almaktadır.

Kahramanın Yolculuğunu bu kadar ilgi çekici hale getiren şey aslında insan hayatının da bir yolculuk olması romanlarda , mitolojide, animasyon filmlerinde, büyük bütçeli filmlerde anlatılan öykülerde kendi hayatından parçalar bulabilmesi.

Yazarlar yazma aşamasında ruhunun ve duygularının sezgisel bir şekilde yaptığı seçimlerin sorgulanması ve belirli kalıplara dayandırılmasından pek hoşlanmazlar.

Öykü anlatılırken kullanılan, herkesin anlamasını sağlayan standart bir dil var. Kahramanın Yolculuğunu Yazarın Yolculuğuna dönüştürdüğümüz de bir formül değil, gerektiğinde başvurulacak bir form ve başvuru kaynağı olduğu görülecektir.

Standart dil ve yöntemlerin kullanılması ile ilgili bir diğer sakınca da yerel farklılıkların toplu üretim mekanizmalarıyla yok edilmesidir.

Sonsuz çeşitliliğine rağmen sinemada, tiyatroda, edebiyatta, mitolojide, masallarda kahramanın öyküsü özünde bir yolculuktur.

Bir kahraman, tehlikeli bilinmedik bir dünyada maceraya atılmak için rahat sıradan dünyasını terk eder. Bu yolculuk gerçek bir yere doğru yapılan fiziksel bir dış yolculuk olabilir:Bir labirent, bir şehir yada ülke, orman, mağara, dağ, gezegen, düşmanlarının bulunduğu bir yer olabilir.

Kahramanın yolculuğu kalbinin, ruhunun derinliklerine yaptığı bir iç yolculuk da olabilir. İyi bir öyküde kahraman değişir ve gelişir. Aşktan nefrete, umutsuzluktan umuda, zayıflıktan güce ulaşır.

KAHRAMANIN YOLCULUĞUNUN AŞAMALARI

1.SIRADAN DÜNYA

2.MACERAYA ÇAĞRI

3.ÇAĞRININ REDDİ

4.REHBERLE KARŞILAŞMA

5.İLK EŞİĞİ GEÇİŞ

6.SINAVLAR, MÜTTEFİKLER, DÜŞMANLAR

7.MAĞARANIN DERİNLİKLERİNE YAKLAŞMAK

8.ÇİLE

9.ÖDÜL

10.DÖNÜŞ YOLU

11.DİRİLİŞ

12.İKSİRLE DÖNÜŞ

Campbell'den etkilenen pek çok sanatçı var. Bunlardan birisi de "Star Wars" filmlerinin yaratıcısı George Lucas. Campbell'in kitabını kendisine bir kılavuz olarak kullanan Lucas’ın Yıldız Savaşları isimli serisi Kahramanın Sonsuz Yolculuğu haritasının nasıl işlediği konusunda çok iyi bir örnek.

1.Sıradan Dünya:

Yıldız Savaşları’nın kahramanı Luke Skywalker’ı, evrene açılmadan önce sıkıntıdan patlayan bir çiftlik çocuğu olarak görürüz.

2.Maceraya Çağrı: Kahramana bir sorun, meydan okuma ya da kalkışılacak bir macera sunulur.

Yıldız savaşlarında Maceraya Çağrı, Prenses Leia’nın yaşlı ve bilge Obi Wan Kenobi’ye gönderdiği çaresiz hologram mesajıdır. Obi Wan, Luke’tan aramaya katılmasını ister.

Maceraya Çağrı oyunun kurallarını belirler ve kahramanın amacına açıklık getirir.

3.Çağrının Reddi(Gönülsüz Kahraman):

Kahraman genellikle bu noktada Çağrı’nın reddi ile ya da gönülsüzlük göstererek maceranın eşiğinde duraksamaktadır.

Yıldız Savaşları’nda Luke Obi Wan’ın Maceraya çağrısını reddederek yaşadığı çiftliğe geri dönerve teyzesiyle amcasının yakıldığını öğrendiğinde artık gönülsüz değildir ve görevi kabullenmeye isteklidir.

4.Rehber(Bilge Yaşlı Adam ya da kadın)

Yıldız Savaşlarında bilge adam yaşlı usta Obi Wan Kenobi’dir.

5.İlk Eşiği Geçiş

Öykünün şahlandığı, maceranın gerçekten başladığı an , işte bu andır. Bu bölümde uzay gemisi ya da uçak motorlarını çalıştırır, gemi yelken açar, aşk başlar, tren hareket eder.

6.Sınavlar, Müttefikler ve Düşmanlar

İlk eşik geçildikten sonra kahraman doğal olarak yeni meydan okumalar ve sınavlarla karşılaşır. Düşmanlar ve müttefikler kazanarak Özel Dünya’nın kurallarını öğrenmeye başlar.

Yıldız Savaşları’ndaki kafeteryada Luke Han Solo’yla güçlü bir ittifak ve Hutt Jabba’yla önemli bir düşmanlığın temelini atar. Burada kazandığı müttefik ve düşmanlar serinin diğer filmlerinde faydasını gösterecektir.

Yıldız Savaşları’nda en büyük sınavlardan biri de Gözleri bağlı dövüşerek Güç’ü öğrenmesidir.

7.Mağaranın Derinliklerine Yaklaşmak

Kahraman aradığı şeyin saklı olduğu tehlikeli bir yerin sınırına, bazen yer altının derinliklerine ulaşır. Özel Dünya’nın en tehlikeli yeri burasıdır. Kahraman burada plan yapar, kapı muhafızları ile çarpışır.

Yıldız Savaşları’nda Mağaranın Derinliklerine yaklaşmak Luke ve beraberindekilerin Dart Vader’la yüzleşip Prenses Leia’yı kurtaracakları Ölüm Yıldızı’na gelmektir.

8.Çile

Bu aşamada en büyük korkusuyla yüzleşen kahraman tam anlamıyla dibe vurmaktadır. Çile izleyici açısından karanlık bir andır. Kahraman Yunus peygamber gibi canavarın karnındadır.

Yıldız Savaşları’nda Kırılma anı Luke ve arkadaşlarının çöp öğütücüsünde sıkışmalarıdır.

Romantik komedilerde kahramanın karşı karşıya kaldığı ölüm, sadece ilişkinin geçici ölümü olabilir. Sevgiliyle buluşma imkanının kalmaması gibi.

9.Ödül

Ölümden kurtulan, canavarı yenen kahraman ve izleyiciler bir kutlama havasına girerler. Kahraman aradığı hazineye sahip olmuştur.

Yıldız Savaşları’nda Luke, Prenses Leia’yı kurtarır ve Ölüm yıldızının planlarını ele geçirir.

Romantik komedilerde ödül karşı cinsle uzlaşma olabilir.

10.Dönüş Yolu

Kahraman henüz ormandan çıkamamıştır. İntikamcı güçlerin takip ettiği yer Dönüş Yolu’dur.

Luke ve Leis, Ölüm Yıldızı’ndan kaçarlarken, Darth Vader tarafından, öfkeyle ve hiddetle takip edilmektedir.

11.Diriliş

Yolculuğun bu aşamasında kahraman, yaşamın sıradan dünyasına dönmeden önce son bir kez Ölümün Çilesi’nde ve Diriliş’te yeniden doğmalı temizlenmelidir.

Bu öldü sanılan düşmanın son anda ayağa kalkıp kahramanı öldürmeye çalışmasıdır.

Yıldız Savaşları üçlemesinde bu öge aralıksız olarak kullanılmaktadır. Luke ölmüş gibi görünmekte ve ardından mucizevi bir şekilde hayata dönmektedir.

12.İksirle Dönüş

Kahraman Sıradan Dünya’ya döner; ancak Özel Dünya’dan geriye bir hazine getirir.

Luke Dart Vader’ı yener, galaksiye bir süre için barış hakim olur.

Kahramanın Yolculuğu’na sanatçılar ve eleştirmenler bir formül olduğu ve bayat yinelemelere götüreceği savıyla kuşkuya düşerek karşı çıksalar da günümüzde bir çok yapım bu forma başvurarak filmlerin daha çok seyredilmesini sağlamaya çalışıyor.

Campbell’in yazdığı Kahramanın Sonsuz Yolculuğu mit kalıpları en basit çizgi film anlatımından, en karmaşık dramı anlatmakta da kullanılıyor. Son dönemdeki çekilen Amerikan filmlerine ve Türk filmlerine de bu mitin ışığında yeniden bakıldığında benzerlikler çok dikkat çekicidir.

Uzak kültürlere sahip bir çok ülke gibi, Türk sinemacıları da evrensel, ulusal sınırlar dışına çıkabilecek, öyküler yaratmak için çaba gösteriyorlar. Çünkü özellikle sinema endüstrisinde artan maliyetler sadece yerel seyirciden karşılanma imkanını ortadan kaldırıyor.

Dünya sineması ve öykücülüğü dünya pazarında saldırgan bir hakimiyet kurmuş, aşırı rekabetçi Amerikan şirketleri ile rekabet edebilmeleri için bu pazarın kurallarını uygulamaları gerekmektedir.

Onların kurallarını safça, sorgusuz sualsiz, harfi harfine uygulamak eşsiz yerel geleneklerin yitirilmesine sebep olabilir. Klişe biri birinin benzeri, özgün olmayan yapımlar yapmak değil kesinlikle bu kılavuz. Bu kılavuza özgünlüğünü katacak, sonsuz çeşitlendirecek güç yazarın elindedir.